Демократиялық капитализм: Саяси-экономикалық жүйесі

Кіріспе

Саяси және экономикалық жүйе. Демократиялық капитализм, сондай-ақ нарықтық демократия деп те аталады, – бұл ресурстарды шекті өнімділік арқылы (еркін нарықтық капитализммен мағынасы бірдей) бөлуді және әлеуметтік құқықтар бойынша ресурстарды бөлу саясатын біріктіретін саяси және экономикалық жүйе. Бұл жүйенің ерекшеліктерін көрсететін саясат демократиялық үкіметтер тарапынан қабылданады. Демократиялық капитализмді іске асыру көбінесе әлеуметтік қамтамасыздандыру жүйесін кеңейту, қызметкерлердің ұжымдық келіссөздер жүргізу құқықтарын нығайту немесе бәсекелестік заңнамасын күшейту сияқты шараларды енгізуді қамтиды. Бұл саясат жеке меншік құқығымен сипатталатын капиталистік экономикада жүзеге асырылады. Католик әлеуметтік ілімі адамның қадір-қасиетін сақтауға баса назар аударатын, қауымдық демократиялық капитализмнің бір түрін қолдайды.

Анықтама

Демократиялық капитализм – ресурстарды шекті өнімділік және әлеуметтік қажеттіліктерге сәйкес бөлумен сипатталатын саяси және экономикалық жүйенің бір түрі. Бұл бөлу демократиялық саясат арқылы қабылданған шешімдермен анықталады. Ол жеке кәсіпкерлікке басымдық беретін еркін нарықтық экономикалық жүйені сақтайды. Уиллинг университетінің профессоры, доктор Эдвард Юнкинс демократиялық капитализмді "экономикалық, саяси, моральдық, мәдени, идеологиялық және институционалдық күштердің динамикалық кешені" деп сипаттайды, ол еркін нарықтық экономикада әлеуметтік әл-ауқатты максималдауға қызмет етеді. Юнкинс демократиялық капитализмге тән жеке бостандық жүйесі еңбек одақтары сияқты ерікті бірлестіктер құруды қолдайды деп мәлімдейді. Новак капитализмнің демократия үшін қажетті, бірақ жеткілікті шарт емес екенін айтады.

XX ғасырдың басында

Демократиялық капитализмнің дамуына бірнеше тарихи факторлар әсер етті, оның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қарқынды экономикалық өсім, Ұлы депрессия және Екінші дүниежүзілік соғыстың саяси және экономикалық салдары. Еркін нарықтық капитализмге қатысты сынның күшеюі және саяси пікірсайыстарда әлеуметтік әділдік идеясының маңызға ие болуы демократиялық капиталистік саясатты қабылдауға септігін тигізді.

Америка Құрама Штаттары

1981 жылы президент лауазымына келгеннен кейін Рональд Рейган экономикадағы үкіметтің рөлін азайтуды жақтады, бірақ сайлаушылардың либералды капитализмге деген күмәнін ескере отырып, мемлекеттік сектордың күшті қаржыландыруын сақтап қалды. Мұндай саясатқа әлеуметтік топтар арасындағы шиеленісті азайту және жұмысшылардың талаптарын қанағаттандыру мақсатымен әлеуметтік мемлекетті құру немесе кеңейту кіреді. Бұл мемлекеттік органдар мен бизнес және еңбек ұйымдары (мысалы, кәсіподақтар) арасында келіссөздер жүргізуге мүмкіндік беретін институттарды, сондай-ақ жеке компаниялардағы қызметкерлер мен басшылық арасындағы қарым-қатынастарды реттейтін институттарды қамтиды. Саяси философ Джон Томаси пікірінше, демократиялық капитализм азаматтардың жеке меншік құқықтарын қорғау арқылы әлеуметтік құқықтар мен әділдік мәселелерін шешеді, соның арқасында азаматтар "еркін, тең және өздерін-өздері басқаруға" мүмкіндік алады. Іске асырылатын саясат мемлекеттік және жеке секторлардағы жаңаруларды ынталандыруға бағытталған. Папа Иоанн Павел II жазған Centesimus annus паптік жолдамасы демократиялық капитализмнің қоғамдық түрін баса көрсетеді. Аталған демократиялық капитализмнің қоғамдық жүйесі жеке адамның құқықтары мен жұмысшылардың негізгі құқықтарын, ізгілікке негіделген қоғамды және мемлекет пен нарықтың шектеулі рөлін құрметтеуді қадағалайды. Жолдамада бұл ерекшеліктерді жеке тұлғаларда жақсы мінез-құлықты қалыптастыратын институттарды дамытуға бағытталған саналы күш-жігермен үйлестіру қажеттігі айтылады. Сондай-ақ, жолдамада шешім қабылдаушыларға адамның қадір-қасиетінің маңыздылығы және кедейлерге көмектесу қажеттігі ескертілді, сонымен қатар экономикалық тиімділікті әлеуметтік теңдікпен үйлестіру қажеттігі мойындалды. АҚШ епископтарының 1986 жылғы пасторлық хаты "Барлыққа арналған экономикалық әділдік" осы демократиялық капитализм түрін қолдау үшін нақты институттық шараларды әзірлеуді ұсынды. Ұсынылған шараларға акционерлер ғана емес, қызметкерлер, тұтынушылар, жергілікті қауымдастықтар және қоғамның барлық мүдделі тараптарын корпоративтік шешімдерді қабылдау процесіне қатыстыруға бағытталған жауапкершілік жүйелері кірді. Хатта нарықтық экономиканы қабылдауға келісім білдірілді, бірақ мемлекет адамның қадір-қасиетін сақтау үшін қажет болған жағдайларда араласуы керек екені айтылды.

After taking office as president in 1981, Ronald Reagan advocated for a reduced role of government in the economy, while responding to voters’ skepticism of liberal capitalism by maintaining strong public sector spending. Such policies include the establishment or expansion of a welfare state, as a method of mediating social class conflict and catering to the demands of workers. This includes institutions which facilitate bargaining between government bodies and business and labour organisations such as unions, and those which regulate the relationships between employees and management within private firms. According to political philosopher John Tomasi, democratic capitalism addresses social entitlement and justice concerns through the preservation of citizens’ private property rights, allowing citizens to be “free, equal, and self governing”. Policies implemented are designed to incentivise public and private sector innovation. The papal encyclical Centesimus annus, written by Pope John Paul II, emphasizes a vision of a communitarian form of democratic capitalism. The communitarian system of democratic capitalism described promotes respect for individual rights and basic workers’ rights, a virtuous community, and a limited role for the state and the market. According to the encyclical, these characteristics should be combined with a conscious effort to promote institutions which develop character in individuals. The encyclical stressed to decision makers the importance of the dignity of the person and a concern for the poor, while acknowledging the need to balance economic efficiency with social equity. The US Bishops’ 1986 Pastoral Letter Economic Justice for All suggested that specific institutional arrangements be developed to support this form of democratic capitalism. Arrangements proposed included structures of accountability designed to involve all stakeholders, such as employees, customers, local communities, and wider society, in the corporate decision making process, as opposed to stockholders only. The letter offered acceptance for the market economy under the condition that the state intervene where necessary to preserve human dignity.