Кіріспе

1993 ж. АҚШ пен Ресей арасындағы ядролық қаруды азайту туралы шарт

START II (Стратегиялық қаруды азайту туралы шарт) – АҚШ пен Ресей арасындағы стратегиялық шабуылдық қаруды азайту және шектеу туралы екіжақты шарт. Ол 1993 жылдың 3 қаңтарында АҚШ президенті Джордж Буш және Ресей президенті Борис Ельцин қол қойды, бұл шарт континентаралық баллистикалық зымырандарда (ICBM) көп мақсатты жеке-жеке бағытталатын қайта кіру құралдарын (MIRV) пайдалануға тыйым салды. Сондықтан ол көбінесе «De MIRV-тен айыру» келісімі деп аталады. АҚШ Сенаты 1996 жылдың 26 қаңтарында 87–4 дауыспен ратификациялады. Ресей 2000 жылдың 14 сәуірінде АБМ шартын сақтау шартымен START II шаратын ратификациялады. Осылайша, START II күшіне енген жоқ. Оның орнына SORT шарты күшіне енді, ол әр елдегі стратегиялық соғыс бас құралдарының санын 1700–2200-ге дейін азайтты.

MIRV әсері

МИРВ қолданатын құрлық аралық баллистикалық зымырандар (ҚАБЗ) тұрақсыздық тудырады, себебі олар бірінші соққыға басымдық береді. Бұл зымырандар кейбір советтік аса ауыр зымыран конструкцияларында екіден 50-ге дейін соққылық басқа дейін тасымалдай алады. Сонымен қатар, олар көптеген алдау құралдарын да тасымалдай алады. Жоғары дәлдіктегі соққылық басқалар мен алдау құралдарының көп саны бірінші соққыда бүкіл елді, соның ішінде қарсыластың зымырандық шахталарының және әскери-әуе күштерінің бомбалаушы паркінің маңызды бөлігін жоюға мүмкіндік береді. Мысалы, егер әр тараптың 100 зымыраны болса, олардың әрқайсысында 5 соққылық басқа болса және әр тараптың қарсыластың зымырандарын шахталарында бейтараптандыру мүмкіндігі 95% болса, әр шахтаға екі соққылық басқамен шабуыл жасаса, бірінші шабуыл жасаған тарап қарсыластың ҚАБЗ күштерін 100 зымыраннан шамамен 5-ке дейін азайта алады. Бұл үшін 200 соққылық басқасы бар 40 зымыранды ұшырып, қалған 60 зымыранды резервте қалдыру керек. Осылайша, жаудың шахталарының саны айтарлықтай өспегендіктен, жою мүмкіндігі МИРВ арқасында едәуір артады. Кеңес Одағының R-36M және АҚШ-тың LGM-118 Peacekeeper зымырандары 10 МИРВ-ге дейін тасымалдай алады, бірақ соңғылары қазірде қолданылмайды.

Келіссөздер

Тарихи келісім 1992 жылдың 17 маусымында екі президенттің бірлескен түсіністікке қол қоюымен басталды. Президенттер келісімге 1993 жылдың 3 қаңтарында ресми түрде қол қойды. АҚШ Сенаты 1996 жылдың 26 қаңтарында 87–4 дауыспен ратификациялады. Дегенмен, Ресейдің ратификациясы Мемлекеттік Думада көп жылдар бойы тоқтап тұрды. Ол Ирак пен Косоводағы АҚШ-тың әскери әрекеттеріне наразылық ретінде және НАТО-ның Шығыс Еуропаға кеңеюіне қарсылық білдіру үшін бірнеше рет кейінге шегерілді. Жылдар өте келе келісімнің маңызы азайды және екі тарап та оған қызығушылықты жоғалтты. 2000 жылдың 14 сәуірінде Ресей Думасы келісімді белгілі бір шарттармен ратификациялады. Атап айтқанда, бұл шарттар АҚШ-тың АБМ шартын сақтауын талап етті. Нәтижесінде START II күшіне енген жоқ. АҚШ өзін шағын масштабты баллистикалық зымырандардан қорғау үшін Жерге орналасқан орталық қорғаныс (GMD) жүйесін әзірледі. 2002 жылдың қазанында АҚШ MIRV-ді (Peacekeeper зымырандарын толық деактивациялауды қоса) бір жақты тәртіппен алып тастауды бастады және 2005 жылдың 19 қыркүйегіне дейін аяқтады. 2011 жылғы мәліметтер бойынша Minuteman III – Американың құрлықтағы жалғыз операциялық баллистикалық зымыраны. Ол потенциалды түрде тек үш жарылғыш бөлікті тасымалдай алады.