Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Идеологиялық немесе діни сенімдер арасындағы қақтығысқа байланысты зорлық-зомбылық.
Violence motivated by conflict between sects of ideology or religion
Сектанттық зорлық-зомбылық және/немесе сектанттық қақтығыс – бұл сектанттықтан туындайтын, яғни бір идеологияның немесе діннің түрлі секталары арасындағы кемсітушілік, жеккөрушілік немесе өшпенділікке негізделген қауымдық зорлық-зомбылықтың бір түрі. Діни бөліну сектанттық зорлық-зомбылыққа көбінесе ықпал етеді.
Sectarian violence and/or sectarian strife is a form of communal violence which is inspired by sectarianism, that is, discrimination, hatred or prejudice between different sects of a particular mode of an ideology or different sects of a religion within a nation/community. Religious segregation often plays a role in sectarian violence.
Жапонияда
Жапон орта ғасырларында әртүрлі буддистік секталардың жеке әскерлері жиі қақтығысқа түскен. Буддизм және зорлық-зомбылық, сондай-ақ жауынгер монахтар туралы көріңіз.
In the Japanese Middle Ages, different Buddhist sects had private armies that frequently clashed. See Buddhism and violence and warrior monks.
Католик-Шығыс православиелік
Бірінші крест жорығы бастапқыда Византия императоры I Алексий Комнен Анатолияны басып алған Сельджук түріктерін мойдалап тастау үшін көмек сұрағандықтан басталғанмен, крест жорықтарының ұзаққа созған салдарының бірі – христиан дінінің шығыс және батыс тармақтарын одан да жақын аралыққа жіктеу болды.
Although the First Crusade was initially launched in response to an appeal from Byzantine Emperor Alexios I Komnenos for help in repelling the invading Seljuq Turks from Anatolia, one of the lasting legacies of the Crusades was to "further separate the Eastern and Western branches of Christianity from each other."
Еуропалық дін соғыстары
Протестанттық реформация басталғаннан кейін, Еуропада шамамен 1524 жылдан басталып, 1648 жылға дейін үзіліс-үзіліс жүрген бірқатар соғыстар болды. Бұл соғыстардың кейбіреуі тікелей байланысты болмаса да, олардың барлығы сол кезеңдегі діни өзгерістердің, одан туындаған жанжал мен бәсекелестіктің күшті ықпалында болды. Мирослав Вольфтің сөзінше, Еуропадағы дін соғыстары "әлемдеудің қалыптасуына" зор үлес қосты. Бартоломей күні жасалған қырғында Рим-католик шіркеуінің жақтастары 30 мыңға дейін гугенотты (француз протестанттарын) көтеріліс кезінде өлтірді. Қырғын апостол Бартоломейді еске алу күніне орай ұйымдастырылды. Рим папасы Григорий XIII қырғынды ұйымдастырушыға "Алтын роза" жіберіп, бұл қырғын "ол үшін Лепанто шайқасынан да асқан қуаныш сыйлады, сондай-ақ Джорджио Вазариге Ватикан қабырғаларына оның суретін салуды тапсырды" деді. Бұл оқиға "ғасырдың ең қорқынышты діни қырғыны" деп танылып, Франциядағы Дін соғыстарының төртінші соғысының бастауы болды.
Following the onset of the Protestant Reformation, a series of wars were waged in Europe starting circa 1524 and continuing intermittently until 1648. Although sometimes unconnected, all of these wars were strongly influenced by the religious change of the period, and the conflict and rivalry that it produced. According to Miroslav Volf, the European wars of religion were a major factor behind the "emergence of secularizing modernity". In the St. Bartholomew's Day massacre followers of the Roman Catholic Church killed up to 30,000 Huguenots (French Protestants) in mob violence. The massacres were carried out on the national day celebrating Bartholomew the Apostle. Pope Gregory XIII sent the leader of the massacres a Golden Rose, and said that the massacres "gave him more pleasure than fifty Battles of Lepanto, and he commissioned Giorgio Vasari to paint frescoes of it in the Vatican". The killings have been called "the worst of the century's religious massacres", and led to the start of the fourth war of the French Wars of Religion.
Югославия соғыстары
Говард Горингер "католик папасы мен православие патриархының" "этникалық тазалау" атымен жасалған әйелдер мен балаларды да қамтиған, қасақана сойғышты Исаның өмірі мен үйретісіне қарсы деп айыптамағаны үшін сынап келеді.
Howard Goeringer criticizes both the "Catholic Pope and the Orthodox Patriarch" for failing to condemn the "deliberate massacre of men, women and children in the name of 'ethnic cleansing' as incompatible with Jesus' life and teaching."
Руанда геноциді
Руандалықтардың көпшілігі, әсіресе тутсилер католик дінін ұстанады, сондықтан ортақ дін геноцидтің алдын алмады. Мирослав Вольф Руандадағы Рим-католик епискобының: "Жексенбі күндері шіркеулерді толтырған ең жақсы катехизистер қолдарына мачете алып, бірінші болып озды", - деген сөздерін келтіреді. Иан Линден "көптеген беделді христиандардың кейде өз шіркеу басшыларын өлтіруге қатысқандығына күмән жоқ" деп мәлімдейді. Вольфтің айтуынша, "шіркеудің қатысуы ең алаңдататыны – Руанда Африкадағы ең евангелизацияланған елдердің бірі екендігінде. Оның оннан сегіз адамы өзін христиан деп есептейді". Африка Бірлігі Ұйымының (АБУ) геноцид туралы баяндамасында былай делінген:
The majority of Rwandans, and Tutsis in particular, are Catholic, so shared religion did not prevent genocide. Miroslav Volf cites a Roman Catholic bishop from Rwanda as saying, "The best cathechists, those who filled our churches on Sundays, were the first to go with machetes in their hands". Ian Linden asserts that "there is absolutely no doubt that significant numbers of prominent Christians were involved in sometimes slaughtering their own church leaders." According to Volf, "what is particularly disturbing about the complicity of the church is that Rwanda is without doubt one of Africa’s most evangelized nations. Eight out of ten of its people claimed to be Christians." The Organisation of African Unity (OAU) report on the genocide states,
Колониялық дәуірде, неміс, содан кейін бельгиялық үкімшілік кезінде, Рим-католик миссионерлері 19 ғасырдың ашық түрде расистік теорияларынан шабыт алып, этностық айырмашылықты және нәсілдік бағалауды тудыратын құрылымдық идеологияны жасады, бұл елдің тутси азшылығына жоғары сапалы қасиеттер тағайындады. Миссионерлер колониялық мектептерді басқарғандықтан, бұл зиянды құндылықтар руандалықтардың бірнеше буынына жүйелі түрде жеткізілді.
In the colonial era, under German and then Belgian rule, Roman Catholic missionaries, inspired by the overtly racist theories of 19th century Europe, concocted a destructive ideology of ethnic cleavage and racial ranking that attributed superior qualities to the country's Tutsi minority, since the missionaries ran the colonial era schools, these pernicious values were systematically transmitted to several generations of Rwandans
Рим-католик шіркеуі геноцидке қатысқандардың шіркеудің рұқсатысыз әрекет еткенін мәлімдейді. Кейбір христиан басшылары Руандадағы Халықаралық қылмыстық трибуналда геноцидке қатысқандары үшін сотталды. Олардың арасында руандалық Рим-католик дін қызметкерлері мен монахтар, сондай-ақ жетінші күндік адвентистер шіркеуінің пасторы бар.
The Roman Catholic Church argues that those who took part in the genocide did so without the sanction of the Church. Some Christian leaders have been convicted by the International Criminal Tribunal for Rwanda for their roles in the genocide. These include Rwandan Roman Catholic priests and nuns as well as a Seventh day Adventist Church pastor.
Шотландия
Шотландия көршілес Солтүстік Ирландиядағы қақтығыстардың салдарынан сектанттық сезімдердің таралуына бейім. Мұның себебі, әсіресе Шотландияның батысында көптеген адамдардың Солтүстік Ирландиямен туыстық байланысы немесе иммигранттардың ұрпақтары болуы. Шотландияның ең ірі және жанкүйерлері көп екі футбол клубы – көптеген буын бойы протестанттармен және одақтастық көзқарастармен байланыстырылған Глазго Рейнджерс, және 19-шы ғасырдың соңында құрылғаннан бері римдік католиктермен, ирландтық ұлтшылдығымен немесе республикалық идеологиямен байланысты Глазго Селтик – үкіметтік бастамаларға және Nil by Mouth сияқты қайырымдылық ұйымдарына әртүрлі деңгейде қолдау көрсетеді. Селтик бұрынғыда әрбір маусымдық билет иесіне хат жіберіп, Селтик Паркінде сектанттық көзқарастарға жол жоқ екенін еске салған. Рейнджерстің сектанттыққа қарсы саясаты "Мақтанышпен ізбес" деп аталады.
Scotland suffers from a spill over of sectarianism, largely owing to the Troubles in neighbouring Northern Ireland as many people, particularly in the West of Scotland, have links to Northern Ireland by genealogy or immigration. Scotland's two largest and best supported football clubs—Glasgow Rangers, which, for many generations, has largely been identified with Protestants and unionism, and Glasgow Celtic, which, since its founding in the late 19th century, has been identified with Roman Catholics and Irish nationalism or republicanism—both subscribe, with varying degrees of success, to government initiatives and charities like the Nil by Mouth campaign are working in this area. Celtic previously sent letters to every season ticket holder reminding supporters that no form of sectarianism is welcome at Celtic Park. Rangers' anti sectarian policy is called Follow With Pride.
Мұсылмандар арасында
Исламның екі негізгі бағыты – шииттер мен сунниттер арасындағы сектанттық қақтығыстар Мұхаммедтің (ﷺ) мұрагерлігі мәселесіндегі келіспеушіліктерден туындады. Мұхаммедтің (ﷺ) сахабы Әбу Бәкірді Омар ұсынды және ол алғашқы сүнни Бағдарлы халифа ретінде сайланды. Бірақ, тағы бір топ Мұхаммедтің (ﷺ) туысы және күйеу баласы Әлиді Мұхаммедтің (ﷺ) өзі тағайындағанын жақтады, ал шииттер оны бірінші имам деп есептейді. Сүннилер пікірінше, Әбу Бәкірден кейін Рашидун халифатының халифасы ретінде Омар, одан кейін Усман ибн Аффан және соңында Әли билік етті. Әлидің билік құқығына Сирияның әкімі Муавия ибн Әбу Суфиан қарсы шықты.
Sectarian violence between the two major sects of Islam, Shia and Sunni, has occurred arising out of differences over the succession to Muhammad. Abu Bakr, a companion of Muhammad, was nominated by Umar and elected as the first Sunni Rightly Guided Caliph. However another group felt that Ali, the cousin and son in law of Muhammad, had been designated by Muhammad and is considered by Shia as the first Imam. According to Sunnis, Abu Bakr was followed by Umar as caliph of the Rashidun Caliphate, then by Uthman ibn Affan and finally by Ali. Ali's right to rule was challenged by Muawiyah bin Abu Sufian, governor of Syria.
Иракта
2006 жылдың ақпан айында Иракта екі мұсылман сектасы арасындағы қақтығыстар күшейгенде, толыққанды азамат соғысы басталды. Оннан жүз мыңға дейін адам қаза болып, ондаған мешіттер мен үйлер қиратылды.
In February 2006, a full scale civil war erupted in Iraq, when violence between the two Muslim rival sects erupted. It has left tens of thousands to hundred thousands of people dead and dozens of mosques and homes destroyed.
Пакистанда
Пәкістанда секталық шиеленіс алғаш рет 1980 жылдардың басында екі қарсылас ұйым құрылғанда ұйымдасқан түр алды: Техрик-и Жафария (ТЖЖ) (Жафари (шииттік) заңының ұйымы) шиит қауымдарын, ал Сипах-и Сахаба Пәкістан (ССП) (Пайғамбар сахабаларының қорғаушысы) сунниттерді ұсынді. Бұл секталық зорлық-зомбылықтың алғашқы ірі оқиғасы 1986 жылы ТЖЖ-ның негізін қалаушы көшбасшысы Ариф Хусейн Хусейнидің қаза болуы болды. Жауап ретінде (ССП) негізін қалаушы Хак Наваз Жангви де өлтірілді. Осыдан бері ағайындық қандық қастықтар жалғасып келеді. Бұл зорлық-зомбылықтың ошағы Куррам, Хангу, Дера Исмаил Хан, Бахавалпур, Жханг, Кветта, Гигит-Балтистан және Карачи қалалары болды. Пәкістандағы секталық қақтығыстың қатыгез азаматтық соғысқа айналуы Иранда Ислам Республикасының құрылуымен және генерал Мұхаммед Зия-ұл-Хактың Пәкістандағы үкіметінің сунниттік дінді насихаттауымен және оны мемлекеттік институттарға енгізуімен бірге жүрді. Иран революциясын шиит дінбасылары жетекшілік етті, ол әлемдегі шиит қауымдарына әсер етті. Пәкістанда Техрик-и Жафария шариғат заңын қолдану талабымен құрылды. Бұл талап сунниттік діни көшбасшыларға зиянды деп есептелді. Оған жауап ретінде сунниттік экстремист дін қызметкерлері ССП-ны құрды. Осы дін қызметкерлерінің көптегені Ахмадилерге (мұсылмандардың көпшілігі мұсылман емес деп санайтын ерекше ағым) қарсы секталық қақтығыстарда қатысқан.
In Pakistan sectarianism exhibited its first organized nature in early 1980 when two rival organizations were established: Tehrik e Jafaria (TFJ) (Organization of the Jafri (Shia) Law) represented Shia communities, and Sipah e Sahaba Pakistan (SSP) (Guardian of the Companions of the Prophet) representing Sunnis. The first major incident of this sectarian violence was killing of the Arif Hussain Hussaini, founding leader of TFJ in 1986. In retaliation Haq Nawaz Jhangvi, founder of the (SSP) was murdered. Since then internecine bloody vendetta has ensued. The focus of this violence has been Kurram, Hangu, Dera Ismail Khan, Bahawalpur, Jhang, Quetta,Gigit Baltistan and Karachi. The transformation of the sectarian conflict to a violent civil war in Pakistan coincided with the establishment of the Islamic republic in Iran and promotion of the Sunni religion and its incorporation in the state institutions by General Muhammad Zia ul Haq, regime in Pakistan. The Iranian Revolution was led by Shia clerics, and it influenced Shia communities all over the world. In Pakistan Tehrik e Jafaria was established with the demands of enforcing the Sharia Law. This demand was viewed as detrimental by the Sunni religious leaders. In response SSP was established by the Sunni extremist clerics. Many of these clerics had a background in the sectarian strife against the Ahmadis (a heterodox sect considered non Muslim by majority of the Muslims)
Сомалиде
Ахлу Сунна Валжама - Сомалидегі Аль-Шабааб радикал исламист тобына қарсы тұратын суфишілдер мен орташа жол ұстанатындардан құралған жарымәскери күш. Олар Ваххабизмнің Сомалиге таңуын болдырмау және елдің сүннит суфи дәстүрлерін, сондай-ақ жалпы алғанда, орташа діни көзқарастарын қорғау мақсатымен күресуде.
Ahlu Sunna Waljama'a is a Somali paramilitary group consisting of Sufis and moderates opposed to the radical Islamist group Al Shabaab. They are fighting in order to prevent Wahhabism from being imposed on Somalia and to protect the country's Sunni Sufi traditions and generally moderate religious views.
Сирияда
Сириядағы азамат соғысы біртіндеп діни сипатқа көшті. Асадты қолдайтын жауынгерлердің көп бөлігі шииттер, ал Асадқа қарсы жауынгерлердің көп бөлігі сунниттер.
The Syrian civil war gradually shifted towards a more sectarian nature. Pro Assad militant groups are largely Shia, while anti Assad militant groups are Sunni.
Йеменде
Йеменде сунниттер мен шиит хуситтер арасында көптеген қақтығыстар болды. The Washington Post газетінің мәліметінше, "қазіргі Таяу Шығыста діни ағымдардың белсенділігі одақтастықтардың саяси құнын әсер етеді, оларды бір дінді ұстанатындар арасында жасауды жеңілдетеді. Сондықтан сунниттер көпшілік құрайтын мемлекеттердің Иран, Ирак және Йемендегі Хезболлаға қарсы тұруын түсіндіруге болады."
In Yemen, there have been many clashes between Sunnis and Shia Houthis. According to The Washington Post, "In today’s Middle East, activated sectarianism affects the political cost of alliances, making them easier between co religionists. That helps explain why Sunni majority states are lining up against Iran, Iraq and Hezbollah over Yemen."
Сикхтардың арасында
1978 жылы Фуажа Сингх пен Джарнаил Сингх Бхиндранвал басшылығымен Даммади Таксал, Аханд Киртани Джата және Акали Нихангтардан құралған Халса сикхтері, Панжабтың Амритсар қаласында Сант Ниранкари Миссиясының мүшелерімен қақтығысқа түсті. Бұл қақтығысқа Сант Ниранкари Гуруы Гурбачан Сингхтың Гуру Нанак реинкарнациясы екенін айтуы, Гуру Гобинд Сингх пен Гуру Грант Сахибқа қарсы құрметсіздік сөздері, сондай-ақ сикх ритуалдарының қадір-қасиетін төмендететін нұсқаларын жасауы себеп болды. Нәтижесінде 3 Сант Ниранкари және 13 Халса сикхі қаза тапты.
In 1978, Khalsa Sikhs consisting of Damdami Taksal, Akhand Kirtani Jatha and Akali Nihangs led by Fauja Singh and Jarnail Singh Bhindranwale clashed with members of the Sant Nirankari Mission, a heretical Sikh sect in Amritsar, Punjab after the Sant Nirankari Guru, Gurbachan Singh committed blasphemy by calling himself the reincarnation of Guru Nanak, made blasphemous statements on Guru Gobind Singh, Guru Granth Sahib, and created sacrilegious versions of Sikh rituals. The clashes ended with 3 Sant Nirankaris and 13 Khalsa Sikhs dead.