Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
лирикалық баллада
the lyrical ballad
Альфред Теннисонның 1832 жылғы Виктория дәуірінің балладасы
1832 Victorian ballad by Alfred Tennyson
"Шалот ханым" – 19 ғасырдағы ағылшын ақыны Альфред Теннисонның лирикалық балладасы және оның ең белгілі туындыларының бірі. 13 ғасырғы итальяндық қысқа прозалық мәтін "Донна ди Скалоттаға" сүйене отырып, поэма Камелоттан өзен жоғары орналасқан мұнарада тұтқындалған жас ақсүйек әйел Элейн Астолаттың трагедиялық оқиғасын айтады. Теннисон поэманың екі нұсқасын жазды: біріншісі 1832 жылы жарияланды ( "Өлеңдер" жинағында, қате датасы 1833 жыл), ол 20 шумақтан тұрады, екіншісі 1842 жылы 19 шумақтан ("Өлеңдер" деп аталатын кітапта) жарық көрді, ал ол "Ланселот және Элейн" әңгімесінде бұл тақырыпқа қайта оралды. "Шалот ханымның" көрнекті ортағасырлық романтизмі мен құпия символизмі көптеген суретшілерді, әсіресе Прарафаэлиттерді және олардың ізбасарларын, сондай-ақ басқа авторлар мен суретшілерді шабыттандырды.
"The Lady of Shalott" is a lyrical ballad by the 19th century English poet Alfred Tennyson and one of his best known works. Inspired by the 13th century Italian short prose text Donna di Scalotta, the poem tells the tragic story of Elaine of Astolat, a young noblewoman stranded in a tower up the river from Camelot. Tennyson wrote two versions of the poem, one published in 1832 (in Poems, incorrectly dated 1833), of 20 stanzas, the other in 1842, of 19 stanzas (also in a book named Poems), and returned to the story in "Lancelot and Elaine". The vivid medieval romanticism and enigmatic symbolism of "The Lady of Shalott" inspired many painters, especially the Pre Raphaelites and their followers, as well as other authors and artists.
Өмірбаян
Теннисонның "Сэр Галахад" сияқты басқа ерте туындыларындай, бұл поэма да ортағасырлық көздерге негізделген Артур тақырыбын еркін жаңартады. Ол 13 ғасырдағы итальяндық "La Damigella di Scalot" немесе "Donna di Scalotta" (Il Novellino: Le ciento novelle antike жинағындағы No. LXXXII) деп аталатын шағын повесть бойынша шабыттандырылған; ертерек нұсқасы кейінгісіне қарағанда бастапқы материалға жақын. Теннисон "Мұнарадағы әйелдің оқшаулануы және оның жанды әлемге қатысу туралы шешімі" – Донна ди Скалоттада тіпті еске алынбаған екі мәселеге назар аударды. Теннисон сонымен қатар Томас Малоридің "Ле Морте д'Артур" шығармасы негізінде "Ланселот пен Элейн" поэмасын жазды, оны ол "Корольдің жырларына" қосты.
Like Tennyson's other early works, such as "Sir Galahad", the poem recasts Arthurian subject matter loosely based on medieval sources. It is inspired by the legend of Elaine of Astolat, as recounted in a 13th century Italian novellina titled La Damigella di Scalot, or Donna di Scalotta (No. LXXXII in the collection Il Novellino: Le ciento novelle antike); the earlier version is closer to the source material than the latter. Tennyson focused on the Lady's "isolation in the tower and her decision to participate in the living world, two subjects not even mentioned in Donna di Scalotta." Tennyson also wrote "Lancelot and Elaine", a poem based on Thomas Malory's version of the story from Le Morte d'Arthur, which he included in his Idylls of the King.
Тақырыптар
Теннисонның өмірбаязшыларының бірі Артур тақырыбын «суретшіні зерттеуге және жеке оқшаланудың қауіптерін талдауға ыңғайлы жағдай ретінде ұсынды» деп тапты. Феминистік сыншылар поэманы әйелдер сексуалдығының мәселелерімен және викториялық қоғамдағы олардың орнымен айналысады деп қарастырады, ал «Шалот ханымы» сексуалды құштарлыққа ұшырау мен өлім арқылы сақталған оның тазалығы туралы айтады. Кристин Пулсон феминистік тұрғыдан қарастырып, «Шалот ханымының мұнарадан қашуы – қарсылық актісі, әйелдердің күшін бейнелейтін символ» деген пікірді келтіреді. Пулсонның пікірінше, мұнарадан қашу Шалот ханымына эмоционалды түрде босануға және әйел сексуалдығын қабылдауға мүмкіндік береді. «Шалот ханымы» әсіресе Артурианаға Теннисонның қызығушылығын бөліскен «Бауырластық» үшін танымал болды; Бауырластықтың бірнеше мүшесі поэманың эпизодтары негізінде суреттер жасады. Осы суретшілерді ерекше қызықтырған «Шалот ханымының» екі аспектісі: мұнарада тұтқындалған әйел бейнесі және Камелотқа қарай өзенмен ағысып бара жатқан, өліміне жеткен қыз. Эдвард Моксонның 1857 жылғы Теннисон шығармаларының басылымында, Хант пен Россетти салған суреттерде Хант Шалот ханымының Ланселотқа қараған сәтін бейнелеген. Суреттің фонында Хант Ланселотқа қараған терезені Христианнің айқышқа шегеленуінің суретімен салыстырады. Кристин Пулсонның сөзіне қарағанда, айқышқа шегелену – өзінен құрбан етудің архетипі және Шалот ханымы бейнелемейтін идеалды одан да айқын көрсетеді. Джон Уильям Уотерхаус поэмадан үш эпизодты суреттеді. 1888 жылы ол Шалот ханымының қайықпен Камелотқа бет алған сәтін суреттеді; бұл туынды қазір Тейт галереясында сақталуда. 1894 жылы Уотерхаус «Шалот ханымы Ланселотқа қарайды» картинасында, ханымның терезенің ішіндегі Ланселотқа қарауының шешімді сәтін бейнеледі; бұл картина қазір Лидс көркемсурет галереясында. Пулсон Уотерхаус 1894 жылғы «Шалот ханымы» картинасында қолданған импрессионистік стиль «жандылық және шұғыл сезімін» тудырады деп санайды.
One of Tennyson's biographers found the Arthurian material is "introduced as a valid setting for the study of the artist and the dangers of personal isolation". Feminist critics see the poem as concerned with issues of women's sexuality and their place in the Victorian world, arguing that "The Lady of Shalott" centres on the temptation of sexuality and her innocence preserved by death. Christine Poulson discusses a feminist viewpoint and suggests: "the Lady of Shalott's escape from her tower as an act of defiance, a symbol of female empowerment." Based on Poulson's view, escaping from the tower allows the Lady of Shalott to emotionally break free and come to terms with female sexuality. "The Lady of Shalott" was particularly popular with the Brotherhood, which shared Tennyson's interest in Arthuriana; several of the Brotherhood made paintings based on episodes from the poem. Two aspects, in particular, of "The Lady of Shalott" intrigued these artists: the idea of the lady trapped in her tower and the dying girl floating down the river towards Camelot. In Edward Moxon's 1857 edition of Tennyson's works, illustrated by Hunt and Rossetti, Hunt depicted the moment when the Lady turns to see Lancelot. In the background of the illustration, Hunt juxtaposes the window facing Lancelot with a painting of Christ's crucifixion. According to Christine Poulson, the Crucifixion is the archetype of self sacrifice and further emphasises the ideal that the Lady of Shalott fails to represent. John William Waterhouse painted three episodes from the poem. In 1888, he painted the Lady setting out for Camelot in her boat; this work is now in the Tate Gallery. In 1894, Waterhouse painted the Lady at the climactic moment when she turns to look at Lancelot in the window in The Lady of Shalott Looking at Lancelot; this work is now in Leeds Art Gallery. Poulson argues that Waterhouse's impressionistic painting style in his 1894 rendering of The Lady of Shalott evokes a "sense of vitality and urgency".
Музыка
Поэманы алғашқылардың бірі музыкаға айналдырған – ағылшын композиторы Эми Хоррокс. Ол 1898 жылы Эллен Бовикпен бірге өткен балладалық концертте өнер көрсеткен, ал Эми осы концерт үшін скрипка, виолончель және фортепианодан тұратын «әдемі әрі көркем» қосымша музыка жазған. Поэманың тағы бір ерте музыкалық нұсқасы – ағылшын композиторы Сирил Рутхамның 1909–1910 жылдары меццо-сопрано солисі, хоры мен оркестрі үшін жазған туындысы болуы мүмкін. Рутхамның op. 33 «Шалот ханымы» операсының жалғыз белгілі орындалуы 1999 жылдың 18 қыркүйегінде Этон колледжінің мектеп залында Broadheath Singers және Роберт Такер басқаруымен Виндзор симфониясының қатысуымен өтті. 1957–1958 жылдары Артур Блис (бір кезде Сирил Рутхамның шәкірті болған) «Шалот ханымы» атты 40 минуттық балет сюитасын жазды. Оливье Мессьен 1917 жылы Теннисонның поэмасына негізделген, соло фортепианоға арналған «Шалот ханымы» шығармасын жазды, бұл оның алғашқы композициясы болды. Алайда, бұл шығарма жарияланбаған. Ол кем дегенде екі рет жазылған. 1946 жылы Филис Тейт Теннисонның «Шалот ханымы» поэмасы бойынша сценарий жазды, ол BBC үшінші бағдарламасының 10 жылдығына арналған болатын. Даниялық композитор Бент Соренсен Уотерхаус салған «Шалот ханымы» картинасына негізделген виолаға арналған шығарма жазды. Канадалық әнші Лорена МакКеннитт поэманы музыкаға бейімдеп, 1991 жылғы «The Visit» альбомында ұсынды, бірақ кейбір шумақтары алынып тасталды. Голландтық готик-метал тобы Autumn 2002 жылғы «When Lust Evokes the Curse» альбомынан шыққан «Кім оның толқынын көрді», «Көзілдіріктердегі сиқырлы көріністер», «Егер құмарлық қарғысты оятар болса» және «Апатқа қарай жүзу» әндерінде «Шалот ханымына» сілтеме жасады, әр ән поэмадағы оқиғаның бір бөлігін қайталайды. Эмили Оутонның 2006 жылғы «Opheliac» альбомындағы «Shalott» әні поэманы оның өзінің көзқарасынан баяндайды. The Band Perry тобының «If I Die Young» кантрі клипі «Шалот ханымына» айқын бейнелі сілтеме жасайды: вокалист Кимберли Перри Теннисонның поэзия кітабын ұстап, өзенде Шалот ханымы сияқты жүзіп жатқан қайықта жатыр (клиптегі қайық поэманың кейбір иллюстрацияларына ұқсас, мысалы, В. Э. Ф. Бриттеннің суреті). Поэма сонымен қатар қазіргі заманғы музыкада түрлі жолдармен сілтеме жасалып, цитаталар келтірілген. Мысалы, фолк дуэті Indigo Girls 1987 жылғы «Strange Fire» альбомынан шыққан «Left Me a Fool» әнінде Шалот ханымына сілтеме жасайды, ал шведтік поп-тобы The Cardigans «Super Extra Gravity» альбомының бонус трегі «Give Me Your Eyes» әнінде оны цитаталайды. Британдық музыкант және әнші Ричард Томпсон 1994 жылғы «Mirror Blue» альбомының атауын осы поэмадан алған.
One of the first settings of the poem to music was by English composer Amy Horrocks who appeared at the 1898 Ballad Concert accompanying Ellen Bowick, for which Amy had composed a “graceful and picturesque” accompaniment of violin, cello and piano. Another early musical setting of the poem was probably a work for mezzo soprano soloist, chorus and orchestra by the English composer Cyril Rootham, composed in 1909–1910. The only known performance of Rootham's op 33 The Lady of Shalott was given in the School Hall at Eton College on 18 September 1999, with the Broadheath Singers and the Windsor Sinfonia conducted by Robert Tucker. In 1957–1958, Arthur Bliss (once a pupil of Cyril Rootham) composed a 40 minute ballet suite titled The Lady of Shalott. Olivier Messiaen composed a piece for solo piano La dame de Shalott in 1917 based on Tennyson's poem as his first composition; however, this piece is unpublished. It has been recorded at least twice. In 1946, Phyllis Tate composed a setting of Tennyson's The Lady of Shalott, written for the 10th anniversary of the BBC Third Programme. Danish composer Bent Sørensen created a piece for viola solo, based on Waterhouse's painting The Lady of Shalott. Canadian singer Loreena McKennitt adapted the poem to music, and featured it on her 1991 album The Visit, though some poem lines were removed. Dutch gothic metal band Autumn referred to "The Lady of Shalott" in their songs "Who Has Seen Her Wave Her Hand", "Mirrors Magic Sights", "When Lust Evokes the Curse", and "Floating Towards Distress" from their 2002 album When Lust Evokes the Curse, each song retelling parts of the story from the poem. The song titled "Shalott" on Emilie Autumn's 2006 album Opheliac tells the poem from her own perspective. The Band Perry's country music video "If I Die Young" makes clear visual references to "The Lady of Shalott": lead vocalist Kimberly Perry holds a book of poems by Tennyson as she lies in a boat, floating down a river like the Lady of Shalott (the boat in the Perry video is similar to some illustrations of the poem, such as the image by W. E. F. Britten). The poem has been furthermore referred to or quoted in various ways in modern music. For instance, folk duo the Indigo Girls refer to the Lady of Shalott in "Left Me a Fool" from their 1987 album Strange Fire and Swedish pop band The Cardigans quotes it "Give Me Your Eyes", a bonus track on Super Extra Gravity. British musician and singer Richard Thompson took the title for his 1994 album Mirror Blue from the poem.
Теледидар
Өлең "Кінәлі" телесериалының "Трейсидің оқиғасы" (2012) эпизодының дауыстық қосымшасының негізін құрайды. "Анасы мен басқа біз танымайтын адамдар" (2016) туындысында Теннисонның өлеңі маңызды рөл атқарады. Бұл өлең толық немесе бөлек үзінділер түрінде басқа телефильмдер мен сериалдарда да жиі қолданылған. Мысалдарға "Жоғарғы және Төменгі қабаттар" сериалының "The Understudy" (1975) эпизоды, "Бұқалар" сериалының "Invasion" (1995) эпизоды, "Endeavour" сериалының "Girl" (2013) эпизоды, "Қала әңгімелері" сериалының "She Messy" (2019) эпизоды, сондай-ақ BBC-нің "Шет елдегі ағылшын" (1983) фильмі кіреді.
The poem forms the backbone of voice over for the episode "Tracie's Story" (2012) of Accused. In My Mother and Other Strangers (2016), Tennyson's poem plays an important role. The poem has been also often quoted in whole or in part within other television films and series. Examples of that include the Upstairs, Downstairs episode "The Understudy" (1975), The Buccaneers episode "Invasion" (1995), the Endeavour episode "Girl" (2013), and the Tales of the City episode "She Messy" (2019), as well as the BBC film An Englishman Abroad (1983).