Кіріспе

Француздық құрғақ ақ шарап
Шабли жүзім шарап жасау жүйесі

Шабли (ʃabli) – Францияның Бургундия аймағындағы ең солтүстік тектік атаулы жер. Оның салқын климаты Chardonnay жүзімінен жасалған, жылырақ аймақтардағыдан гөрі көбірек қышқылдылыққа және азырақ жемістілікке ие шараптарды өндіреді. Бұл шараптар көбінесе "кременьдік" (тас сияқты) нотаға ие, кейде "goût de pierre à fusil" ("оқ тасын еске түсіретін дәм") деп, ал кейде "болатты" деп сипатталады. Шабли AOC тек Chardonnay жүзімін пайдалануды талап етеді. Шабли қаласының төңірегіндегі жүзімдіктер хош иісі мен дәміның тазалығымен әйгілі құрғақ ақ шарапты өндіреді. Бургундияның қалған бөлігінен шыққан ақ шараптармен салыстырғанда, Шабли шарабында еменнің ықпалы әлдеқайда аз. Егер болса, баррельде пісіру мөлшері – Шабли өндірушілері арасында кең таралған стильдік таңдау. Көптеген Grand Cru және Premier Cru шараптары емен бочкаларында пісіріледі, бірақ әдетте бочкадағы уақыт және жаңа бочкалардың үлесі Кот-де-Бонның ақ шараптарына қарағанда әлдеқайда төмен. Шарап баррельде емес, тот баспайтын болаттан жасалған резервуарларда ашытылады.

Орналасқан жері

Шаблис Оксеррден шығысқа қарай 10 миль (16 км) жерде, Йонна департаментінде, Кот-д’Ор мен Париждің арасында шамамен ортасында орналасқан. Францияның шарап өсіру аймақтарының ішінде тек Шампан, Лотарингия, Эльзас және Гранд-Оксерруаның бір бөлігі ғана одан солтүстікке орналасқан. Шаблис Бургундияның қалған бөлігіне қарағанда Шампанның оңтүстік Аube ауданына жақын. Аймақ Серейн өзені бойында орналасқан 25 коммунаны қамтиды. Топырағы Киммеридж сазы, Сансерден Довердің ақ жартастарына дейін созылған, палеонтологтардың креда кезеңіне ат берген дәл сол әктас қабатынан құралған. Аймақтағы ең жақсы жүзімдіктер болып табылатын Гран Крю, Шаблис қаласының солтүстігінде орналасқан, оңтүстік-батысқа қарай бұрылған жалғыз, кішкентай беткейде жатыр.

Тарих

Орта ғасырларда католик шіркеуі, әсіресе цистерциандық монахтар, аймақта жүзім шаруашылығының экономикалық және коммерциялық мүддесін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Ансерик де Монреаль 1186 жылы Шаблидегі жүзімдікті аббатқа сыйлады. 1245 жылы тарихшы Салимбен ди Адам Шабли шарабын сипаттады. Шардоне сортының алғаш рет 12 ғасырда Понтиньи аббаттығының цистерциандық монахтарымен Шаблиде отырғызылғаны және содан кейін Бургундия аймағының қалған бөлігіне тарағаны есептеледі. Шабли аймағы 15 ғасырда Бургундия герцогтығының құрамына кірді. 15 ғасырдың ортасында Фландрия және Пикардияға Шабли шарабы жөнелтілгені туралы жазбалар сақталған. Бірақ 1568 жылдың ақпан айында қала гугеноттармен қоршалды, олардың бір бөлігін өртеп жіберді. Жақын орналасқан Йонна өзені арқылы Сень өзеніне оңай қол жеткізу, Шабли шарап өндірушілеріне Париждің сұранысқа ие нарығында дерлік монополия құруға мүмкіндік берді. 17 ғасырда ағылшыздар бұл шарапты танып, үлкен көлемде импорттауды бастады. 19 ғасырдағы Лео Толстойдың "Анна Каренина" романында "классикалық Шабли" шарабы жиі таңдалатын шарап ретінде айтылады. 19 ғасырдың соңы Шабли шарапшылары үшін қиын кезең болды. Біріншіден, елдің барлық бөліктерін Парижбен байланыстыратын жаңа теміржол желілерінің арқасында, Шабли шарабынан арзан бағада сатылатын Миди аймақтарының шараптары пайда болды. 1886 жылдан бастап жүзімдіктер оидиумнан, ал 1887 жылдан бастап филлоксерадан зардап шекті. Филлоксерамен күресу үшін жүзімдіктерді тиімді ауыстыруға шамамен 15 жыл уақыт кетті. Көптеген Шабли шарап өндірушілері шарап жасаудан бас тарды, аймақтағы жүзімдіктердің көлемі 20 ғасырдың басында тұрақты түрде азайды. 1950 жылдарға қарай Шаблиде отырғызылған жүзімдіктердің саны азайып, тек қалдықтары ғана қалды. Аймақта теңіздік әсерге ұшырамайтын жартылай континенттік климат орналасқан. Жазғы маусымдағы өсу кезеңі ыстық болуы мүмкін, ал қыс суық, ұзақ және қатал болуы мүмкін, мұзды ауа райы мамыр айының басына дейін сақталады. Жаңбырлы және салқын жылдары шараптың қышқылдығы артық көтеріліп, дәмдік қасиеттері жеткіліксіз болады. Ал аса ыстық жылдары майлы, дәмсіз және қышқылдығы төмен шараптар өндіріледі. Шабли аймағы Париж бассейнінің шығыс жиегінде орналасқан. Аймақтың ең көне топырағы 180 миллион жыл бұрынғы Жоғарғы Юра кезеңіне дейін жетеді және құрамында әктасты топырақ бар, ол Киммеридж сазы деп аталады. Шабли Гран Крю және Премьер Крю жүзімдіктерінің барлығы негізінен Киммеридж топырағында отырғызылған, бұл шараптарға ерекше минералдық және кремнийлі дәм береді. Басқа аймақтар, әсіресе Petit Chablis жүзімдіктерінің көп бөлігі, Портленд топырағында отырғызылған, ол да ұқсас құрылымға ие.

Жүзім шаруашылығы

Шарап шаруашылығындағы маңызды мәселе – Шабли жүзімдіктерінің иелері үшін аяздан қорғану. Жүзімнің жылдық циклындағы гүлдену кезеңінде Шабли аймағы наурыздан мамырдың басына дейін көктемгі аяздарға ұшырайды, бұл өнімділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бұрын, қаржылық тәуекелге байланысты көптеген өндірушілер поликультуралық шаруашылыққа көшіп, жүзімдіктерді алып тастап, олардың орнына басқа дақылдарды отырған. 1960 жылдары аймаққа қыраудан қорғау технологиялары енгізілді, олардың ішінде ыстық пештер мен су шашырату сияқты алдын алу шаралары бар. Ыстық пештер жүзімді тікелей жылыту арқылы жұмыс істейді, ал су шашырату – температура төмендеген кезде жүзімді сумен бүрку және осы жабынды сақтап тұруды қамтиды. Су жүзімге қатып, оны мұз қабығымен қорғайды, бұл игло сияқты жылуды сақтап, жүзімді қорғайды. Ыстық пештерді пайдалану қымбатқа түссе де, су шашырату әдісінде су бүрку үзіліп қалса, жүзімге одан да көп зиян келтіру қаупі бар. Жүзім жинау кезінде AOC ережелері Grand Cru жүзімдіктері үшін жиналған жүзімнің спирттік құрамы кемінде 11%, Premiers Crus үшін кемінде 10,5%, ал AOC Chablis жүзімдіктері үшін 9,5% болуын талап етеді. Grand Cru жүзімдіктерінің өнімділігі гектарына 45 гектолитрден (3,3 тонна) аспауы керек, өнімділікті арттыру үшін 20% қосымша рұқсат беріледі. Механикалық жинауды пайдалануға қатысты ресми ережелер жоқ, бірақ көптеген Grand Cru өндірушілері жүзімді қолмен жинауды ұнатады, себебі адамдар жүзімге көбірек қамқорлықпен қарайды және піскен мен піспеген жүзімді жақсы ажырата алады. Шабли аймағының қалған бөлігінде 21-ші ғасырдың басында жүзімдіктердің шамамен 80% механикалық жинауға қолданылды. Шаблиде жүзімді өсірудің дәстүрлі әдісі – жүзімді жылу үшін жерге жақын орналастыру, содан кейін діңгектерден төрт бағананы бүйірге қарай созу.

Chablis Grands Crus (Шаблис Грандс Крус)

Шабли қаласына қарайтын бір оңтүстік-батысқа қарай бөктерлі төбеде орналасқан, барлығы 7 ресми түрде белгіленген Grand Cru климаттары бар. Лес Преузе мен Водесир Grand Cru жүзімдіктері арасындағы La Moutonne жүзімдігі көбінесе «ресми емес» Grand Cru деп саналады. Bureau Interprofessionnel des Vins de Bourgogne (BIVB) La Moutonne-ді мойындайды, бірақ INAO ресми түрде мойындаған жеті Grand Cru жүзімдігі (солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай): Бугрос, Лес Преузе, Водесир, Гренуиль, Вальмур, Лес Кло және Бланшо (сонымен қатар Лес Бланшо деп те аталады). Grand Cru жүзімдіктері Шаблинің жылдық өнімінің шамамен 3% құрайды. Өндірушінің әсері зор болғанымен, әр Grand Cru жүзімдігі өзінің ерекше терруар ерекшеліктерімен көзге түседі. Том Стивенсон Бланшо гүлді хош иісті шараптарды шығаратынын, Бугрос ең аз айқын болғанымен, әлі де жаңа жеміс дәмдеріне ие екенін, Лес Кло айқын минералдылығы бар ең күрделі шараптарды беретінін, Гренуиль өте хош иісті, нәзік шараптарды шығаратынын, Лес Преузе жүзімдігі Grand Cru жүзімдіктерінің ішінде ең көп күн сәулесін алатынын және ең толық денелі шараптарды беретінін, Вальмур тегіс текстурасымен және хош иісті букетімен танымал екенін, ал Водесир қарқынды дәмдері мен дәмді ноталары бар шараптарды шығаратынын айтады.

Премьерлік сорттар

ХХІ ғасырдың басында 40 Premier Cru жүзімдігі болды. Осы жүзімдіктердің көптегенінің атауы шараптың этикеткасында көрсетілмейді. INAO «шатырша атауларды» пайдалануға рұқсат береді: кішірек, аз танымал жүзімдіктерге жақын жердегі белгілі Premier Cru жүзімдігінің атын қолдануға болады. «Шатырша» жүзімдіктердің мысалдары – Мон де Милье, Монте де Тоннер, Фуршом, Вайлон, Монмен, Борой, Водевей, Вокупен, Восгрос, Ле Фурно, Кот де Жуан және Ле Борегар. Шараптар көбінесе «кремнийлі» (flinty) дәмге ие, кейде «goût de pierre à fusil» (оқ атар тас) деп, ал кейде «темірдей» (steely) деп сипаттайды. Шаблис шараптарының кейбір үлгілерінде тозған сайын күшейетін, «ылғалды тас» сияқты жердік дәм пайда болады, содан кейін нәзік балды ноталарға айналады. Көптеген ақ Бургундия шараптары сияқты, Шаблис та бөтелкеде тозғаннан пайда көреді. Өндірушілердің стилі мен жылдың өнімділігі маңызды рөл атқарады, Grand Cru Chablis әдетте 15 жылдан астам сақталады, ал көптеген Premiers Crus кем дегенде 10 жыл бойы жақсы тозады. Жергілікті түрде өсірілген қосымша жүзім сорттарына Bourgogne AOC шарабында рұқсат етіледі. Оларға Алиготе, Сезар, Гамай, Мелон де Бургундия, Пино Нуар, Пино Блан, Пино Гри (жергілікті жерде Пино Бейро деп аталады), Совиньон Блан, Саси және Трессо кіреді.

Қазіргі заманғы шарап өнеркәсібі

ХХ ғасырдың көп бөлігінде Шабли шарабы француз ішкі нарығына қарағанда экспортқа артық өндірілді, отандық нарық көбінесе Côte d'Or Шардонелерін жақсы көретін. Шабли шарап өндірісінде négociants Бургундияның басқа аймақтарындағыдай беделді емес. Жеке шарапты бөтелкеге құю және кооперативтерге көшу экономиканы жеке өндірушілер мен шарап жасаушыларға қарай ықпалдады. La Chablisienne кооперативі бүгінде Шаблиде өндірілетін шараптың үштен бірін дерлік құрайды. Соңғы жылдары Шабли шарап өндірушілері Шабли атауын қорғау үшін күшті күрес жүргізіп, заңдық шаралар арқылы шетелдік елдерді оған құрмет көрсетуге мәжбүрледі. Шардонемен ұзақ қарым-қатынасқа қарамастан, Шабли шараптары сорттың Жаңа әлемдегі өрнегімен және Монраше, Кортон-Шарлеман және Мёрсо сияқты басқа Бургундия Шардонелерімен қалыңдыққа түсуі мүмкін. Франциядан тыс "Шабли" сөзінің кеңінен, жартылай жалпылама қолданылуы, ол қайда жасалғанына және қандай жүзімнен жасалғанына қарамастан, кез келген ақ шарапты сипаттауда әлі де кездеседі.