Кіріспе

1949 жылы Дмитрий Шостаковичтің "Орман жыры" (Песнь о лесах), Op. 81 ораториясы – Дмитрий Шостаковичтің 1949 жылғы жазда жазылған туындысы. Бұл оратория Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ресей далаларын абаттандыруды (Табиғатты өзгертудің ұлы жоспары) тойлау мақсатымен жазылды. Композицияның негізгі мақсаты Иосиф Сталинге ұнауы болды және ораторияда оны "үлкен бағбан" деп мақтаған сөздер бар. Бірақ Сталиннің қайтысынан кейін осы сөздер көбінесе өнімдерден алынып тасталады. 1949 жылғы 15 қарашада Евгений Мравинский басқаратын Ленинград филармониясы ораторияны тұңғыш рет орындады. Үкімет туындыны жақсы қарсы алып, келесі жылы композиторға Сталин сыйлығын тағайындады.

Ждановтың жарлығының көлеңкесінде

Шостаковичтің көптеген басқа шығармаларымен, әсіресе бірнеше симфониясымен салыстырғанда, "Орман әнін" жазылған заманның контексін еске алмастан, оны қарапайым және түсінікті "ресми" туынды деп санау оңай. 1948 жылы Шостакович, көптеген басқа композиторлармен бірге, Жданов жарлығында формализм үшін тағы да сыналып, айыпталыпты. Партия осы секілді қарапайым және түсінікті туындыларды талап еткен. Шостаковичтің осы тұста "қауіпсіз" шығармалар жазғаны – жалғыз жағдай емес. Прокофьев "Бейбітшілік сақшысы" атты ораториясын, ал Мясковский 27-ші симфониясын жазды. Дегенмен, советтік композиторларға жасалған шабуылдардың себептері түсініксіз және болжамсыз болды, себебі музыкадағы социалистік реализм теориясы мен оны қалай қолдану керектігі жөніндегі түсінік нашар еді. Марина Фролова-Уокер осы жағдайды былай сипаттады:

Шостакович үшін 1936 жылғы оқиға қайталанды, бірақ бұл жолы ол жалғыз емес еді. Оның көптеген шығармаларына тыйым салынды, ол қоғам алдында өкінуге мәжбүр болды, ал оның отбасының жеңілдіктері алынып тасталды. Юрий Любимовтың айтуынша, ол сол кезде "түнде лифт алдында тұрып, тұтқындалуын күтіп отырған, сонда кемінде отбасысының мазасын алмау үшін". Келесі бірнеше жылда Шостакович шығармаларын үш түрге бөлді: жалдау ақысын төлеу үшін фильмдерге жазған музыка, ресми оңалтуға қол жеткізуге бағытталған ресми туындылар және "үстелге сақтауға" арналған маңызды туындылар. Соңғыларына 1-ші скрипкалық концерт және "Еврей халық поэзиясынан әндер" циклі кірді.

Дамыған танымалдылығы

"Орман әні" Шостаковичтің ең жақсы туындыларының немесе ең танымалдарының бірі саналмаса да, ол тартымды музыкалық пастиш ретінде орындалуда және жазбаға түсірілуде. Чайковскийдің "Пик-Дам" операсынан алынған ұлдар хоры Глинкамен және тіпті Мусоргскиймен үйлеседі. Бұдан өзге, Малердің "Жер туралы ән" шығармасының тікелей ықпалы байқалады, әсіресе терең ойлы үшінші және төртінші бөлімдері. Шостакович екі шығарманың атауларындағы ұқсастық арқылы осы туралы меңзеп өтеді. "Орман әнінің" үгіт құндылығы, мүмкін, сыртқы болған, бірақ партия идеологтарын қанағаттандыру үшін осы жеткілікті болды.

Қызметкерлікке байланысты

Композитор бұл ораторийді ұятты туынды деп есептеді. Туындының премьерасына дейін Исаак Гликман Шостаковичке: "Сталиннің орнына, мысалы, Нидерланды королевасы болғанда жақсы болар еді – ол орманды қайта жаңғыртудың жақтасы. Композитор жауап берді: "Сол шынымен де керемет болар еді! Мен музыкаға жауапкермін, ал сөздерге қатысты..."

Прокофьевке әсері

1949 жылы 26 қарашада Сергей Прокофьев және оның әйелі Мира Мәскеуде "Орман жырының" тұңғыш көрсетіліміне қатысты. Мираның сөзінше, Прокофьев "оратория шеберлікпен орындалған, аспаптамасы тамаша, бірақ мелодиялық материал жеткіліксіз" деген пікір білдірген. Оның сәттілігі Прокофьевтің "Бейбітшілік сақшысы" шығармасын жазуға деген құлшынысын қайта оятты; ол өзінің ораториясын жазу барысында "Орман жырын" үнемі қарап отырды.