Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Христиандық теологияны зерттеу
Христиандық шіркеуді теологиялық зерттеу
the Christian theological study
Theological study of the Christian Church
Христиандық теологияда экклезиология – шіркеуді, христиандықтың пайда болу тарихын, оның Исамен байланысын, құтқарылудағы рөлін, басқару жүйесін, тәртіптік қағидаларын, эсхатологиясын және басшылықты зерттейтін сала. Шіркеу тарихының бастапқы кезеңдерінде экклезиологиялық мәселелердің бірі – Ежелгі Заңдағы еврей шіркеуінің Жаңа Заңдағы толыққанды орындалуындағы бейділетілген мүшелердің мәртебесі болды. Кейіннен шіркеу ақсақалдар кеңесімен басқарылуы керек пе, әлде жеке епископпен бе, Рим епископының басқа ірі епископтарға қандай билігі бар, шіркеудің әлемдегі орны, шіркеуден тыс құтқарылу мүмкін бе, шіркеу пен мемлекет арасындағы қарым-қатынас, теология және литургия сияқты мәселелер талқыланды. Экклезиология нақты бір шіркеудің немесе конфессияның ерекшелігін, өзіндік сипаттамасын немесе сыртқы бағалауын білдіру үшін қолданылады. Осы мағынада католиктік экклезиология, протестанттық экклезиология және экуменикалық экклезиология сияқты тіркестер қолданылады.
In Christian theology, ecclesiology is the study of the Church, the origins of Christianity, its relationship to Jesus, its role in salvation, its polity, its discipline, its eschatology, and its leadership. In its early history, one of the Church's primary ecclesiological issues had to do with the status of Gentile members in what had become the New Testament fulfilment of the essentially Jewish Old Testament church. It later contended with such questions as whether it was to be governed by a council of presbyters or a single bishop, how much authority the bishop of Rome had over other major bishops, the role of the Church in the world, whether salvation was possible outside of the institution of the Church, the relationship between the Church and the State, and questions of theology and liturgy and other issues. Ecclesiology may be used in the specific sense of a particular church or denomination's character, self described or otherwise. This is the sense of the word in such phrases as Catholic ecclesiology, Protestant ecclesiology, and ecumenical ecclesiology.
Католиктік эклисиология
Католик экклезиологиясы бүгінде түрлі модельдер мен көзқарастарға ие, өйткені 20-ғасырдың басында басталған Киелі кітапты ғылыми тұрғыдан сынауды қабылдағаннан бері барлық католик теологиясында осы жағдай сақталған. Бұл өзгеріс 1943 жылы жарияланған Divino afflante Spiritu энциклопедиясында ең айқын байқалады. Эвери Роберт Кардинал Даллес, С. Дж., экклезиологияны түсінуде модельдерді пайдалануға зор үлес қосты. Оның «Шіркеу модельдері» атты еңбегінде ол Католик шіркеуі тарихында кең таралған бес негізгі шіркеу моделін анықтайды. Оларға шіркеудің институт ретінде, мистикалық қауымдастық ретінде, құрбандық ретінде, жариялаушы ретінде және қызметші ретіндегі модельдері жатады. Шіркеудің институт ретіндегі экклезиологиялық модельі Католик шіркеуінің ғана «бір, қасиетті, католик және апостолдық шіркеу» екенін, және Папа басқаратын, құдайлық және апостолдық бастауға ие жалғыз шіркеу екенін айтады. Бұл шіркеу көзқарасы католик доктринасының догматикалық тұрғыдан анықталған қағидасы болып табылады, сондықтан ол де фиде санатында. Осы көзқарас бойынша, Католик шіркеуі – барлық крещеніе алған, католик дінін мойындаған, дін қызметкерлері мен миряндарынан тұратын, Мәсіхтің өзі құрған біртұтас, көрінетін қоғам, ал оның иерархиясы ғасырлар бойы апостолдық мұрагерлік арқылы рухани билігін алады, әсіресе Рим епискобы (Папа) арқылы, оның мұрагерлігі Мәсіхтің «Көк Патшалығының кілттерін» алған апостол Петірден басталады. Осылайша, католиктер Папалардың жер бетіндегі бүкіл шіркеуге қатысты Құдайдан берілген толық құқығы бар екенін есептейді. Католик шіркеуі Мәсіхтің мистикалық денесі және құтқарылудың жалпы құрбандығы ретінде қарастырылады, оның арқасында Мәсіх адамдарға қасиетті күшті алуға мүмкіндік береді. Шіркеудің мистикалық қауымдастық ретіндегі моделі Киелі кітаптағы екі маңызды бейнені пайдаланады: біріншісі – Пауылдың хаттарында дамыған «Мәсіхтің мистикалық денесі», екіншісі – «Құдай халқы». Бұл бейне бұрынғы ғасырларда қабылданған «Communitas Perfecta» аристотельдік схоластикалық моделінен асып түседі. Бұл экклезиологиялық модель әлеуметтануға және әлеуметтік қатынастардың екі түріне сүйенеді: ресми түрде ұйымдастырылған немесе құрылымдалған қоғам (Gesellschaft) және бейресми немесе жеке тұлғалар арасындағы қарым-қатынасқа негізделген қауымдастық (Gemeinschaft). Католик теологы Арнольд Радемахер шіркеудің ішкі ядросы қауымдастық (Gemeinschaft) екенін, ал сыртқы ядросы қоғам (Gesellschaft) екенін айтқан. Бұл жерде шіркеудің жеке тұлғалар арасындағы байланысы басымдыққа ие, ал құрылымды шіркеу – сенушілердің нағыз қауымдастығының нәтижесі болып табылады. Сол сияқты, Ив Конгар да шіркеудің түпкілікті шындығы – адамдардың бірлестігі екенін дәлелдеді. Бұл экклезиология экуменизмге жол ашады және Екінші Ватикандық собордың экуменистік күш-жігерінде қолданған басты модель болды. Собор осы модельді пайдалана отырып, Lumen gentium құжатында Мәсіхтің денесі Петірдің орнына отырған және онымен байланыстағы епископтар басқаратын көрінетін қоғамда өмір сүретінін мойындады, бірақ киелілендіру мен шындықтың көптеген элементтері оның көрінетін құрылысынан тыс жерде де табылады.
Catholic ecclesiology today has a plurality of models and views, as with all Catholic Theology since the acceptance of scholarly Biblical criticism that began in the early to mid 20th century. This shift is most clearly marked by the encyclical Divino afflante Spiritu in 1943. Avery Robert Cardinal Dulles, S. J. contributed greatly to the use of models in understanding ecclesiology. In his work Models of the Church, he defines five basic models of the Church that have been prevalent throughout the history of the Catholic Church. These include models of the Church as institution, as mystical communion, as sacrament, as herald, and as servant. The ecclesiological model of Church as an institution holds that the Catholic Church alone is the "one, holy, catholic and apostolic Church", and is the only Church of divine and apostolic origin led by the Pope. This view of the Church is dogmatically defined Catholic doctrine, and is therefore de fide. In this view, the Catholic Church— composed of all baptized, professing Catholics, both clergy and laity—is the unified, visible society founded by Christ himself, and its hierarchy derives its spiritual authority through the centuries, via apostolic succession of its bishops, most especially through the bishop of Rome (the Pope) whose successorship comes from St. Peter the Apostle, to whom Christ gave "the keys to the Kingdom of Heaven". Thus, the Popes, in the Catholic view, have a God ordained universal jurisdiction over the whole Church on earth. The Catholic Church is considered Christ's mystical body, and the universal sacrament of salvation, whereby Christ enables human to receive sanctifying grace. The model of Church as Mystical Communion draws on two major Biblical images, the first of the "Mystical Body of Christ" (as developed in Paul's Epistles) and the second of the "People of God." This image goes beyond the Aristotelian Scholastic model of "Communitas Perfecta" held in previous centuries. This ecclesiological model draws upon sociology and articulations of two types of social relationships: a formally organized or structured society (Gesellschaft) and an informal or interpersonal community (Gemeinschaft). The Catholic theologian Arnold Rademacher maintained that the Church in its inner core is community (Gemeinschaft) and in its outer core society (Gesellschaft). Here, the interpersonal aspect of the Church is given primacy and that the structured Church is the result of a real community of believers. Similarly, Yves Congar argued that the ultimate reality of the Church is a fellowship of persons. This ecclesiology opens itself to ecumenism and was the prevailing model used by the Second Vatican Council in its ecumenical efforts. The Council, using this model, recognized in its document Lumen gentium that the Body of Christ subsists in a visible society governed by the Successor of Peter and by the Bishops in communion with him, although many elements of sanctification and of truth are found outside its visible structure.
Шығыс шіркеуінің экклезиологиясы
Кейінгі Рим империясының және оның шығыс мұрагері Византия империясының саяси шекарасынан тыс Шығыс шіркеуінің тарихи дамуы, оның ерекше теологиялық және экклезиологиялық дәстүрлерін қалыптастырды. Бұл дәстүрлер шіркеудің ішкі институционалдық және әкімшілік ұйымдастыру мәселелерімен қатар, жалпы шіркеулік тәртіп мәселелеріне де қатысты.
Historical development of the Church of the East outside the political borders of the Late Roman Empire and its eastern successor, the Byzantine Empire, resulted in the creation of its distinctive theological and ecclesiological traditions, regarding not only the questions of internal institutional and administrative organization of the Church, but also the questions of universal ecclesiastical order.
Реформация экклезиологиясының ұстаздық
Мартин Лютер католикалық шіркеу «күнаһтан құтылу туралы ілімді ұмытып кеткендіктен», «шынайы христиан шіркеуі деп есептелу құқығын жоғалтты» деп мәлімдеді. Бұл пікір католиктердің қарсы пікірлеріне жол ашты, олар Лютерді схизма жасады және донатизм ересіне ұқсас кінәде деп айыптады, соның салдарынан ол ерте шіркеудің негізгі ілімдеріне, әсіресе шіркеу әкесі Гиппоның Августиніне қарсы шықты. Бұл, сондай-ақ, католик шіркеуінің догматикалық тұжырымдарында қателік болмайды деген католик доктринасына да қарсы келді.
Martin Luther argued that because the Catholic Church had "lost sight of the doctrine of grace", it had "lost its claim to be considered as the authentic Christian church". This argument was open to the counter criticism from Catholics that he was thus guilty of schism and the heresy of Donatism, and in both cases therefore opposing central teachings of the early Church and most especially the Church father St. Augustine of Hippo. It also challenged the Catholic doctrine that the Catholic Church was indefectible and infallible in its dogmatic teachings.
Радикалды реформация экклезиологиясы
"Радикалды реформация эклисиологиясы" деп аталатын бірден-бір нәрсе жоқ. "Радикалды реформация" қатысушылары арасында түрлі көзқарастар кездеседі. "Анабаптист" ретінде танымал болған Менно Саймонс – маңызды "радикалды реформатор" болды. Ол былай деп жазды:
There is no single "Radical Reformation Ecclesiology". A variety of views is expressed among the various "Radical Reformation" participants. A key "Radical Reformer" was Menno Simons, known as an "Anabaptist". He wrote:
Бұл, Рим-католик дәстүрінің және Реформацияның жаңа лютерандық және басқа да көрнекті протестанттық қозғалыстарын сипаттайтын иерархиялық, сакраменталдық эклисиологияға тікелей қарсы келді. Радикалды реформация эклисиологиясының тағы бір түрінде "нағыз шіркеу – көкте, ал жер бетіндегі ешбір институт 'Құдайдың шіркеуі' деген атқа лайық емес" деп саналады.
This was in direct contrast to the hierarchical, sacramental ecclesiology that characterised the incumbent Roman Catholic tradition as well as the new Lutheran and other prominent Protestant movements of the Reformation. Some other Radical Reformation ecclesiology holds that "the true church [is] in heaven, and no institution of any kind on earth merit[s] the name 'church of God.'"