Кіріспе

Халықаралық сауда палатасының жауапкершілікті сатушыдан сатып алушыға ауыстыруын білдіретін термині.

FOB (бортта тегін) – Халықаралық сауда палатасы жариялаған Incoterms стандарты бойынша тауарды жеткізуге байланысты міндеттемелер, шығындар және тәуекелдер сатушыдан сатып алушыға қашан ауысатынын нақтылайтын халықаралық сауда құқығындағы термин. FOB тек контейнерсіз теңіз тасымалында немесе ішкі су жолдары арқылы тасымалдауда қолданылады. Барлық Incoterms сияқты, FOB тауарға меншік құқығының ауысу уақытын анықтамайды. FOB термині Солтүстік Америкадағы ішкі тасымалдауда сатушының тасымалдау шығындарына жауапкершіліктен босатылатын сәтті көрсету үшін де қолданылады. Жүкке меншік құқығы Incoterms-тен тәуелсіз, олар жеткізілім мен тәуекелге қатысты. Халықаралық саудада жүкке меншік құқығы сату шарты және коносамент немесе жүк тасымалдау қағазы арқылы анықталады.

Тарихи қолданысы

"Бортта тегін" немесе "f. o. b." термині тарихи тұрғыдан тауарлар жөнелтілген кезде тәуекелдің сатушыдан сатып алушыға өтуімен байланысты қолданылған. Мүлік және тәуекел сатушыдан сатып алушыға бір уақытта өтеді деген пікір болған. 1858 жылы Казна палатасы сотында шешілген Браунның Хареге қарсы ісінде, жүк жөнелтушінің жөнелтілгеннен кейін меншік құқығын өзінде қалдыруға тырысуы келісімшарттың f.o.b. шарттарын бұзу болып есептелген. Кейінгі істерде, мысалы, Мирабитаның Осман Императорлық Банкіне қарсы істе, келісімшарт мүліктің өтуін төлемге байланысты етуге мүмкіндік берілді, егер осы резервтің мақсаты төлемді қамтамасыз ету және мүліктің иесіне өтуіне кедергі келтірмеу болса.

"Көмектегі жүк"

Кейбір дереккөздер FOB дегеніміз "Freight On Board" – "Жүк кемеде" дегенді білдіреді деп мәлімдейді. Бұл дұрыс емес. "Freight On Board" термині Инкотермдердің ешбір нұсқасында кездеспейді және АҚШ-тың Бірыңғай коммерциялық кодексінде де анықталмаған. Сондықтан, шарттарда "Freight On Board" терминін қолдану шатастыруға себеп болуы мүмкін.