Жұмсақ беттегі әжімдер мен қырықтар

Кіріспе

Жабық беттегі бүктеме

Жазушы және кинорежиссер

Қыртыс, сондай-ақ риттид деп аталады, тері немесе мата сияқты бұрын тегіс болған беттегі бүктеме, қырқа немесе жарық. Терідегі қыртыстар көбінесе гликоздану, әдеттегі ұйықтау поздасы, дене салмағының төмендеуі, күннің зиянды әсері немесе суға ұзақ уақытқа батыру сияқты қартаю процестерінің нәтижесінде пайда болады. Терідегі қартаюға әдеттегі мимика, жас, күннің зиянды әсері, темекі шегу, жеткіліксіз су ішу және басқа да факторлар себеп болады. Адамдарда оның алдын алуға болады, о үшін күннің әсерінен қорғану және дұрыс тамақтану қажет (әсіресе каротиноидтар, токоферолдар мен флавоноидтар, А, С, D және Е витаминдері, омега-3 май қышқылдары, белгілі бір ақуыздар мен лактобациллаларды тұтыну арқылы).

Қартайған кезде пайда болатын қырсықтардың себептері

Бет қыртысының пайда болуы – терінің фиброзының бір түрі. Жөндеудің бұрыс жинақталуынан туындайтын қартаю теориясы, қыртыстардың зақымдалған серпімді талшықтар мен коллаген талшықтарының дұрыс жөнделмеуінен пайда болатынын көрсетеді. Терінің қайталап созылуы мен қысылуы дермадағы жасушадан тыс талшықтардың қайталап зақымдануына себеп болады. Жөндеу процесінде, сынған серпімді және коллаген талшықтарының бір бөлігі жаңадан өспейді және қалпына келтірілмейді, олар өзгерген талшықтармен алмастырылады. Серпімді талшық созылған күйде сынса, оның орнына "ұзын" коллаген талшығы келгені мүмкін. "Ұзын" коллаген талшықтарының жиналуы терінің бір бөлігін босаңсытып, қатайтады, соның салдарынан үлкен тері бүгілі пайда болады. "Ұзын" коллаген қысылған күйде сынса, оның орнына "қысқа" коллаген талшығы келгені мүмкін. "Қысқа" коллаген талшықтары "ұзын" талшықтардың созылуын шектейді және "ұзын" талшықты тұрақты түрде бүгілген күйге түсіреді. Содан кейін кішкентай бүгілу пайда болады, яғни тұрақты қыртыс пайда болады.

Ұйқыдағы қыртыстар

Ұйқы кезінде беттің жастыққа немесе төсекке қысылуынан ұйқыдағы әжімдер пайда болып, тереңдей түседі. Олар беткі бұлшықет-апонейротикалық жүйенің (SMAS) құрылысына байланысты белгілі бір жерлерде пайда болады және көбінесе бет әлпетінен туындаған әжімдерден өзгеше болады. Бет әлпетінен туындаған әжімдер сияқты, ұйқыдағы әжімдер де, оларды тудыратын әдеттегі ұйықтау поздары өзгертілмесе, уақыт өте келе тереңдеп, қалыпты жағдайға өтеді.

Суға батырудан пайда болатын қисықтар

Сумен ұзақ уақыт байланысқанда теріде пайда болатын қыртыстар кейде «саусақтардың суынан қырысуы» немесе «судың қартаюы» деп аталады. Бұл – қолдың немесе аяқтың алақандарының терісінің уақытша қырсықталуы. Мұндай қырсықталу реакциясы ылғалды жағдайда жақсырақ ұстауға және ылғалды заттарды сенімді ұстап алуға эволюциялық артықшылық берген болуы мүмкін. 2014 жылғы зерттеу бұл нәтижелерге күмән келтірді, себебі ол саусақтары қырсықталған жағдайда ылғалды заттарды ұстаудың жақсаруын қайталай алмады. Дегенмен, 2020 жылғы ұстау тиімділігін зерттеуде қырсықталу ылғалды заттарды ұстауға қажетті күшті 20%-ға төмендеткені анықталды, бұл ұстау гипотезасын қолдайды. 1935 жылғы зерттеуге дейін, бұл құбылыстың себебі суға батырған кезде кератинге толы эпителийлі теріге судың сіңуіне байланысты деп есептелді, бұл терінің кеңеюіне және оның бетінің ауданының ұлғаюына, содан кейін қырсықталуға әкелді. Әдетте, саусақтар мен аяқтардың ұштары кератиннің қалың қабаты және қорғаныш майы – себумды бөліп шығаратын түктердің болмауы себепті бірінші болып қырсықталады. Алайда, 1935 жылғы зерттеуде Льюис пен Пикеринг медиандық жүйкесінің зақымдалған науқастарында терінің қырсықталуы науқастардың зақымдалған жүйкемен иннервацияланған тері аймақтарында болмайтынын анықтады. Бұл жүйке жүйесінің қырсықталуда маңызды рөл атқаратынын көрсетті, сондықтан бұл құбылысты тек судың сіңуімен толық түсіндіру мүмкін емес. Жақындағы зерттеулер қырсықталудың тамырлардың тарылуымен байланысты екенін көрсетеді. Су, әдетте, теріге судың көптеген тер бездері арқылы таралуымен терідегі электролиттердің тепе-теңдігін өзгертіп, қырсықталу процесін бастайды. Бұл тері астындағы көптеген қан тамырларына синапс жасайтын көптеген нейрондардың мембраналарының тұрақтылығын өзгертіп, оларды жылдам оқуға итермелеуі мүмкін. Нейрондық оқудың күшеюі қан тамырларының тарылуына әкеледі, бұл тері астындағы сұйықтық мөлшерін азайтады. Сұйықтықтың азаюы кернеудің төмендеуіне, ал терінің қырсықталуына себеп болады. Бұл жаңа түсінік нервтердің зақымдануын және тамырлардың тарылуын анықтау үшін жанындағы тесттерге әкелді. Қырсықталуды жиі қолды 30 минутқа суға немесе EMLA креміне батырып, 5 минуттық интервалмен өлшеу және уақыт бойынша көрінетін қырсықтардың санын санау арқылы бағалауға болады. Барлық сау адамдар суға батырғаннан кейін саусақтарында қырсықталуды сезінбейді, сондықтан суға батырғаннан кейін саусақтағы қырсықталу байқалса, симпатикалық функция сақталған деп айтуға болады, бірақ саусақтар тегіс болса, автономдық жүйке жүйесіне немесе қолдың шеткі жүйкелеріне зақым келген деп болжауға болмайды.

The wrinkles that occur in skin over prolonged exposure to water are sometimes referred to as pruney fingers or water aging. This is a temporary skin condition where the skin on the palms of the hand or feet becomes wrinkly. This wrinkling response may have imparted an evolutionary benefit by providing improved traction in wet conditions, and a better grasp of wet objects. These results were called into question by a 2014 study that failed to reproduce any improvement of handling wet objects with wrinkled fingertips. However, a 2020 study of gripping efficiency found that wrinkles decreased the force required to grip wet objects by 20%, supporting the traction hypothesis. Prior to a 1935 study, the common explanation was based on water absorption in the keratin laden epithelial skin when immersed in water, causing the skin to expand and resulting in a larger surface area, forcing it to wrinkle. Usually the tips of the fingers and toes are the first to wrinkle because of a thicker layer of keratin and an absence of hairs which secrete the protective oil called sebum. In the 1935 study, however, Lewis and Pickering were studying patients with palsy of the median nerve when they discovered that skin wrinkling did not occur in the areas of the patients' skin normally innervated by the damaged nerve. This suggested that the nervous system plays an essential role in wrinkling, so the phenomenon could not be entirely explained simply by water absorption. Recent research shows that wrinkling is related to vasoconstriction. Water probably initiates the wrinkling process by altering the balance of electrolytes in the skin as it diffuses into the hands and soles via their many sweat ducts. This could alter the stability of the membranes of the many neurons that synapse on the many blood vessels underneath skin, causing them to fire more rapidly. Increased neuronal firing causes blood vessels to constrict, decreasing the amount of fluid underneath the skin. This decrease in fluid would cause a decrease in tension, causing the skin to become wrinkly. This insight resulted in bedside tests for nerve damage and vasoconstriction. Wrinkling is often scored with immersion of the hands for 30 minutes in water or EMLA cream with measurements steps of 5 minutes, and counting the number of visible wrinkles in time. Not all healthy persons have finger wrinkling after immersion, so it would be safe to say that sympathetic function is preserved if finger wrinkling after immersion in water is observed, but if the
fingers emerge smooth it cannot be assumed that there is a lesion to the autonomic supply or to the peripheral nerves of the hand.

Қиыршық бар басқа жануарлар

Жануарлардың әртүрлі түрлерінде, әсіресе жас кезінде, бос, артық тері өсуінің мысалдарына тап болуға болады. Мысалы, пуг және шар-пей сияқты бірнеше ит тұқымдары осы қасиетті күшейту үшін селекцияланды. Көрісуге арналған иттерде бұл бос теріні таңдаудың нәтижесі, ол қорғаныш артықшылығын береді.

Қартайған кезде пайда болатын қырсықтарды азайту әдістері

Қазіргі деректерге сәйкес, третиноин фолликулалық эпителий жасушаларының байланысын азайтады, бірақ оның нақты әрекет ету механизмі белгісіз. Сонымен қатар, третиноин митоздық белсенділікті және фолликулалық эпителий жасушаларының жаңаруын күшейтеді. Третиноин Retin A деген брендтік атаумен жақсы танымал.

Топикалық гликозаминогликандық қосымшалар ферменттік тепе-теңдікті уақытша қалпына келтіруге көмектеседі, бұл матрицаның ыдырауын баяулатуға немесе болдырмауға және соның салдарынан әжімдердің пайда болуына жол бермейді. Гликозаминогликандар (ГАГ) тіндердің құрылымдық тұтастығын сақтау және сұйықтық балансын қамтамасыз ету үшін организмде өндіріледі. Гиалурон қышқылы – коллаген синтезін, жаңаруын және гидратацияны қолдайтын ГАГ түрі. ГАГ матрицалық металлопротеиназалардың (ММП) өндірісін тежеу үшін эпидермалық жасушалар арасында табиғи ылғалдандырғыш және майлаушы зат ретінде қызмет етеді. Дермальды толтырғыштар – жиі әжімдерді және терідегі басқа да ойықтарды түзету үшін қолданылатын инъекциялық өнімдер. Олар көбінесе теріге инъекция жасау арқылы сыртқы түрін жақсартуға мүмкіндік беретін жұмсақ тіндердің бір түрі болып табылады. Ең көп қолданылатын өнімдер гиалурон қышқылы және кальций гидроксиапатит негізінде жасалған. Ботулинум токсині – Clostridium botulinum бактериясы өндіретін нейротоксиндік ақуыз. Botox – Allergan компаниясы терапиялық және косметикалық мақсаттар үшін өндіретін ботулинум токсинінің нақты түрі. Botox косметикалық қолданыстан басқа, мигрень бас ауруы және мойын дистониясы (спастикалық тортиколлис) (бас және мойынға қатысты нейромыскулярлық бұзылыс) сияқты басқа да жағдайларды емдеуде қолданылады. Ipsen компаниясы шығарған Dysport, FDA мақұлдауынан өтіп, қазір ересектерде мойын дистониясын және глабеллярлық сызықтарды емдеу үшін қолданылады. 2010 жылы американдықтарға кешендік белоктардан бос ботулинум токсинінің тағы бір түрі қолжеткілі болды. Xeomin 2010 жылы медициналық және 2011 жылы косметикалық көрсеткіштер бойынша FDA мақұлдауын алды. Ботулинум токсині әжімдерге себеп болатын бұлшықтарды қозғалмайтын ететін арқылы әрекет етеді. Ол барлық әжімдерді емдеуге жарамды емес; ол ересектерде глабеллярлық сызықтарды (көздің кірпіктері арасындағы) емдеу үшін көрсетілген. Кез келген басқа қолдану FDA-мен мақұлданбаған және «белгісіз қолдану» деп саналады. Лазерлік қайта жаңарту – FDA мақұлдаған теріні қайта жаңарту процедурасы, онда лазерлер терінің жағдайын жақсарту үшін қолданылады. Беттегі майда сызықтар мен әжімдерді азайту үшін екі типті лазерлер қолданылады: лазерлік абляция, ол терінің жұқа қабаттарын жояды, және коллаген өндірісін ынталандыратын абляциялық емес лазерлер. Абляциялық емес лазерлер абляциялық лазерлерге қарағанда аз тиімді, бірақ олар аз инвазивті және қалпына келтіру уақыты қысқа. Процедурадан кейін адамдар уақытша қызару, қиқыру және ісінуді сезінеді.

Topical glycosaminoglycans supplements can help to provide temporary restoration of enzyme balance to slow or prevent matrix breakdown and consequent onset of wrinkle formation. Glycosaminoglycans (GAGs) are produced by the body to maintain structural integrity in tissues and to maintain fluid balance. Hyaluronic acid is a type of GAG that promotes collagen synthesis, repair, and hydration. GAGs serve as a natural moisturizer and lubricant between epidermal cells to inhibit the production of matrix metalloproteinases (MMPs). Dermal fillers are injectable products frequently used to correct wrinkles, and other depressions in the skin. They are often a kind of soft tissue designed to enable injection into the skin for purposes of improving the appearance. The most common products are based on hyaluronic acid and calcium hydroxylapatite. Botulinum toxin is a neurotoxin protein produced by the bacterium Clostridium botulinum. Botox is a specific form of botulinum toxin manufactured by Allergan for both therapeutic and cosmetic use. Besides its cosmetic application, Botox is used in the treatment of other conditions including migraine headache and cervical dystonia (spasmodic torticollis) (a neuromuscular disorder involving the head and neck). Dysport, manufactured by Ipsen, received FDA approval and is now used to treat cervical dystonia as well as glabellar lines in adults. In 2010, another form of botulinum toxin, one free of complexing proteins, became available to Americans. Xeomin received FDA approval for medical indications in 2010 and cosmetic indications in 2011. Botulinum toxin treats wrinkles by immobilizing the muscles which cause wrinkles. It is not appropriate for the treatment of all wrinkles; it is indicated for the treatment of glabellar lines (between the eyebrows) in adults. Any other usage is not approved by the FDA and is considered off label use. Laser resurfacing is FDA cleared skin resurfacing procedure in which lasers are used to improve the condition of the skin. Two types of lasers are used to reduce the appearance of fine lines and wrinkles on the face; laser ablation, which removes thin layers of skin, and nonablative lasers that stimulate collagen production. Nonablative lasers are less effective than ablative ones but they are less invasive and recovery time is short. After the procedure people experience temporary redness, itching and swelling.