Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пуэрто-Рико қаласы мен муниципалитеті
Town and municipality of Puerto Rico
Сиалес (ˈsjales, ˈsjaleʔ) – Пуэрто-Риконың Орталық Таулы Жынысында, Ороковистен солтүстік-батысқа қарай, Флорида мен Манатиден оңтүстікке қарай, Утуадо мен Хаюядан шығысқа қарай және Моровистен батысқа қарай орналасқан қала және муниципалитет. Сиалес сегіз барио және Сиалес Пуэблоға (қаланың орталық аймағы және қаланың әкімшілік орталығы) таралып жатыр. Бұл Сан-Хуан-Кагуас-Гуанайбо қалалық статистикалық аймағының бір бөлігі.
Ciales (ˈsjales, ˈsjaleʔ) is a town and municipality of Puerto Rico, located on the Central Mountain Range, northwest of Orocovis; south of Florida and Manatí; east of Utuado and Jayuya; and west of Morovis. Ciales is spread over eight barrios and Ciales Pueblo (the downtown area and the administrative center of the city). It is part of the San Juan Caguas Guaynabo Metropolitan Statistical Area.
Топоним
Көздер Сиалес атауының шығу тегі туралы әртүрлі пікірде. XIX ғасыр тарихшысы Каетано Колл-и-Тосте бұл атауды сол кездегі губернатор Гонсало де Аростеги Эррера, Фердинанд VII-нің абсолютистік тілегіне қарсы шыққан генерал Луис де Лейсидің құрметіне бергенін айтты. Колл-и-Тосте Вилла Лейси атауы "es la cy" анаграммасынан шыққан деп болжады. Мануэль Альварес Назарио мен Луис Эрнандес Акино сияқты басқа көздер бұл атаудың "сиба" сөзінің көпше түрінен шыққандығы туралы теорияны алға қойды, "сиба" таино тілінде "тасты орын" немесе "тастардың орны" дегенді білдіреді және "ауыстық дауыстылар арасындағы 'b' әрпінің жоғалуына және испан тіліндегі орынды білдіретін '-ал' жұрнағының қосылуына" ұшыраған. Пуэрто-Рикода топонимиканы зерттеген және екі теорияны салыстырған Лиза Кэтлин Грин Дуглас, соңғысы көбірек сенімді деп санайды, себебі Колл-и-Тосте, Грин Дуглас пікірінше, анаграмманы буынды әріптердің ауысуы ретінде анықтаған болуы керек, ал нәтижесіндегі "Сиал" немесе "Сиял" сөздері көпше түріне келтірілуі керек. Эдвин Карли Падилла Апонте оны "күмән тудыратын революциялық көтеріліс" деп атайды, себебі ол туралы ресми тарихи жазбаларды таба алмады, тіпті ол Габриэль Араселис жазған Pueblos Hispanos айлығындағы виньеткада кездессе де, бұл Хуан Антонио Коррехердің псевдонимі болуы мүмкін. Мақалада шайқас сипатталады, қатысушылардың есімдері айтылады және ол Грито де Лареспен байланыстырылады, Педро Гонсалес 1868 жылғы көтерілісте соғысқан Мануэль Гонсалес немересі ретінде таныстырылады. Пол Г. Миллер, 1915-1921 жылдар аралығында Білім министрі, осы оқиғаны он тоғызыншы ғасырдың соңында испандықтардың үйлеріне шабуыл жасаған қарақшылардың (Partidas Sediciosas) салдарынан болды деп санайды, бірақ Коррехер бұл пікірмен келіспейді. Пуэрто-Рико 1898 жылғы Париж шарты бойынша Испания-Америка соғысынан кейін Испаниядан АҚШ-қа берілді. 1899 жылы АҚШ Соғыс министрлігі Пуэрто-Рикода халық санағын жүргізіп, Сиалес халқының саны 18 115 адам екенін анықтады. Париж шартына қол қойылғаннан кейін Пуэрто-Рикода салынған алғашқы фермалы көпір Сиалес қаласында орналасқан. Ол Манати өзенінің үстінен салынып, Ұлттық тарихи орындар тізіміне енген. 2017 жылдың 20 қыркүйегінде "Мария" дауылы Пуэрто-Рикоға соқты, оның ортасы солтүстік-шығыс Сиалес арқылы өтіп, барлық муниципалитеттерде бірнеше айға электр қуаты тоқтатылды. Сиалес қаласында 19.23 дюйм жаңбыр жауып, көшкінге ұшырады. "Мария" дауылынан Сиалес қаласындағы шамамен 3000 үй толығымен қирады. Дауылдан үш ай өткен соң инженерлер кем дегенде Сиалес қаласының орталық ауданына электр қуатын қосуға үміттенді. Келесі желтоқсанда Федералдық Төтенше Жағдайларды Басқару Агенттігі дауылдан зардап шеккен үй иелеріне, бизнес иелеріне және жалға алушыларға көмек көрсету үшін Сиалес қаласында апаттан қалпына келтіру орталығын ашу туралы хабарлады.
Sources diverge on the origin of the Ciales name. Nineteenth century historian Cayetano Coll y Toste stated that it was named as such by then governor Gonzalo de Aróstegui Herrera in honor of General Luis de Lacy, who had gone against Ferdinand VII's absolutist wishes. Coll y Toste suggested that the Villa Lacy name came from the anagram "es la cy" anagram. Other sources, such as Manuel Álvarez Nazario and Luis Hernández Aquino, put forward the theory that it comes from the plural of cibales, plural form of ciba, meaning "stony place" or "place of stones" in Taíno, which "had undergone loss of the intervocalic b and the addition of the Spanish suffix referring to place al." Lisa Cathleen Green Douglass, who carried out a study of toponymics in Puerto Rico and compared both theories, believed the latter to be most plausible since Coll y Toste, per Green Douglass, must have defined an anagram as a reversal of syllables and the resulting "Cial" or "Cyal" would have to then be made plural. Edwin Karli Padilla Aponte calls it an "alleged revolutionary uprising" since he finds no official historical record for it, even though it appears in a vignette in the Pueblos Hispanos monthly written by a Gabriel Aracelis, a possible pseudonym for Juan Antonio Corretjer. The column describes the battle, mentions the participants by name and connects it to the Grito de Lares by identifying a Pedro González as a grandson of a Manuel González who allegedly fought in the 1868 revolt, establishing a continuity between both events. Paul G. Miller, Education Commissioner between 1915 and 1921, considered this to be caused by the Seditious Parties (Partidas Sediciosas), gangs of bandits that raided Spaniards' homes in the late nineteenth century, an idea that Corretjer refuted. Puerto Rico was ceded by Spain in the aftermath of the Spanish–American War under the terms of the Treaty of Paris of 1898 and became a territory of the United States. In 1899, the United States Department of War conducted a census of Puerto Rico finding that the population of Ciales was 18,115. The first truss bridge erected in Puerto Rico, after the signing of the Treaty of Paris, is in Ciales. It is over the Río Grande de Manatí and is on the list of National Register of Historic Places. Hurricane Maria struck Puerto Rico on September 20, 2017, its eye passing through northeastern Ciales, leaving all municipalities without power for months. Ciales received 19.23 inches of rain which caused landslides. An estimated 3,000 homes in Ciales were completely destroyed by Hurricane María. Three months after the hurricane struck, engineers were hoping to have electrical service established, at least for the Ciales barrio pueblo (downtown) area. The following December, the Federal Emergency Management Agency announced the opening of a disaster recovery center in Ciales to attend the home and business owners, as well as tenants, affected by the hurricane.
Энергия консорциумы
2019 жылдың ақпан айының соңында Вильяльба, Ороковис, Моровис, Сиалес және Барранкитас муниципалитеттері Энергия консорциумына қол қойды. Бұл консорциум аралдағы алғашқысы болып табылады. Оның мақсаты – муниципалитеттердің бірлесіп жұмыс істеуі арқылы өздерінің қауымдастықтары үшін резервтік қуат көздерін қамтамасыз ете отырып, берік және тиімді энергия желілерін құру және сақтау. Бұл, 2017 жылдың 20 қыркүйегінде «Мария» дауылынан ерекше зардап шеккен осы муниципалитеттердің дауылға дайындық жоспарының бір бөлігі.
An Energy Consortium was signed in late February, 2019 by Villalba, Orocovis, Morovis, Ciales and Barranquitas municipalities. The consortium is the first of its kind for the island. It is intended to have municipalities work together to safeguard and create resilient, and efficient energy networks, with backups for their communities. This is part of the hurricane preparedness plan of these municipalities, which were hit particularly hard by Hurricane Maria on September 20, 2017.
География
Муниципалитеттің солтүстік бөлігі Пуэрто-Риконың Солтүстік Карст аймағында, ал оңтүстік бөлігі Кордильера-Централь аймағында орналасқан. Муниципалитеттегі ең биік нүкте – Cerro Rosa, оның биіктігі 4,143 фут (1,262 м), бұл Пуэрто-Рикодағы үшінші ең биік нүкте. Сиалес Торо Негро Орман Қоры деп аталатын орман қорығының және бірнеше өзендердің үйі: Рио Сиалитос, Рио Гранде-де-Манати, Рио Торо Негро, Рио Юнес, Позас және Барбас. Осының салдарынан, 2021 жылдың тамызында Торо-Негро орман қорығындағы Дон Инженео шаруашылығында 508 жергілікті отырғызылған ағаштың жойылғаны көпке шу болды. Сейба және мага ағаштары Пуэрто-Риконың табиғатты қорғау қорының Para La Naturaleza бағдарламасы аясында отырғызылған. Карст айманының бір бөлігі ретінде көптеген үңгірлер бар, мысалы, Ягуас-Вентанада орналасқан Арчиллас үңгірі, ол оған иелік еткен отбасының атымен аталған. Сиалесте "Сиаленьо болып бітіру үшін, Archillas-қа көтерілу керек" деген мақал бар, сондықтан бұрынғы қала әкімі Луис Р. Мальдонадо Родригес оны сатып алуға тырысты. Үңгірде таино петроглифтері де кездеседі. Үңгір жүйесін алғаш рет 1890 жылы Альфонс Л. Пинарт зерттеді. Содан бері бірнеше зерттеулер жүргізілді, олар таино тайлы құралдарын жасау үшін қолданған негізгі материал ретінде кремнеземді анықтауға, керамикалық сынықтарды табуға және үңгірлер ритуалдар үшін пайдаланылған деген теорияны дамытуға көмектесті. 1900 жылдардың басында Джесси Уолтер Фьюкс Сиалес үңгірлерінің таино тайпасының мекендеген жерлері екенін анықтады, сондай-ақ таспен кескен құралдары сақталған бірнеше жақсы сақталған орындарды тапты. Осы үңгірлердің бірі – Ла Кохоба үңгірі, ол үңгірде табылған атаулас заттың атымен аталған. Карлос М. Айес Суарес жүргізген тағы бір маңызды жаңалық – Песастағы Аркаик дәуірінен келген зооморфтық бейне, ол "көктестен жасалған және формасы жағынан жануарға ұқсайтын өрнекпен ойылған" және Пуэрто-Рико мен Антил аралдарындағы бірегей ескерткіш саналады. Сиалестің таулы жер бедеріне байланысты, 2021 жылдың маусым айында Позаста болған тас құлау сияқты жер көшкіндері болады, оның салдарынан бірнеше ғимараттар мен қоршаулар қирады, жолдар жабылды және тұрғындар эвакуацияланды.
The northern part of the municipality is located in the Northern Karst zone of Puerto Rico while the southern part is in the Cordillera Central. The highest point in the municipality is Cerro Rosa at 4,143 feet (1,262 m), itself the third highest point in Puerto Rico. Ciales is home to a forest reserve called Toro Negro Forest Reserve and a number of rivers including: Río Cialitos, Río Grande de Manatí, Río Toro Negro, Río Yunes, Pozas, and Barbas. Consequentially, the destruction of 508 native planted trees at the Finca Don Ingenio in the Toro Negro Forest Reserve in August 2021 was caused for an uproar. The trees, which included ceiba and maga specimens, had been planted as part of the Hurricane María recovery by the Puerto Rico Conservation Trust's Para La Naturaleza program. As part of the karst region, there are many caves, such as Archillas Cave, located in Jaguas Ventana, named after the family that owns it. Since Ciales has a saying "to graduate as a Cialeño, you have to go up to the Archillas," then mayor Luis R. Maldonado Rodriguez attempted to acquire it. The cave has been associated with the Arcaicos, though it also holds some Taíno petroglyphs. The cave system was first studied by Alphonse L. Pinart in 1890. Since then several investigations have been carried out that have aided in the identification of silex as the main material used by the Taíno for their carving tools and the discovery of ceramic fragments, as well as the theory that the caves were used for rituals, such as cojoba induced ceremonies. During his research in the early 1900s, Jesse Walter Fewkes identified the Ciales' caves as some those occupied by the Taíno as well as several of the best preserved sites with their stone carved implements. One of these caves, La Cohoba Cave, was named after the namesake object found in it. Another notable find, carried out by Carlos M. Ayes Suárez, was of a zoomorphic idol from the Arcaico era in Pesas that "consists of a cobble that presents an engraved representation seemingly zoomorphic in shape" which is considered unique in Puerto Rico and the Antilles. Due to the mountainous nature of Ciales' topography, landslides occur, such as the rock fall that occurred in June 2021 in Pozas that caused several buildings and fences to be destroyed, road closures and the removal of residents.
Салалар
Барриолар (кішігірім әкімшілік бөлімдер) секторлар деп аталатын одан да кіші аудандарға бөлінеді. Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, сектор, урбанизация, репарто, барриада, резиденциал және тағы да басқалар.
Barrios (which are like minor civil divisions) are further subdivided into smaller areas called sectores (sectors in English). The types of sectores may vary, from sector to urbanización to reparto to barriada to residencial, among others.
Арнайы қауымдастықтар
Пуэрто-Риконың арнайы қауымдастықтары – әлеуметтік оқшалануға ұшыраған азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Сиалес қаласында келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Позастағы Эль-Хойо секторы, Моровис көшесі, Лос-Ортега қауымдастығы, Крусес-Сиалитос, Кордильера учаскелері, Мария учаскелері, Сегуи учаскелері, Санта-Клара және Торо-Негро.
Comunidades Especiales de Puerto Rico (Special Communities of Puerto Rico) are marginalized communities whose citizens are experiencing a certain amount of social exclusion. A map shows these communities occur in nearly every municipality of the commonwealth. Of the 742 places that were on the list in 2014, the following barrios, communities, sectors, or neighborhoods were in Ciales: Sector El Hoyo in Pozas, Calle Morovis, Comunidad Los Ortega, Cruces Cialitos, Parcelas Cordillera, Parcelas María, Parcelas Seguí, Santa Clara, and Toro Negro.
Демография
Сиалес Пуэрто-Рикода ағылшын тілінде сөйлейтін адамдардың ең аз пайызына ие қалалардың бірі. Тарихшы Фернандо Пико қаланың шіркеулік тіркеу жазбаларын зерттеген кезде, XIX ғасырдың соңында шомылдырылған балалардың жартысынан астамы некесіз туған екенін анықтады.
Ciales has one of the lowest percentages of English speakers in Puerto Rico. When researching the town's parochial baptismal records historian Fernando Picó found that more than half the offspring baptised at the end of the nineteenth century were born out of wedlock.
Туризм
Жергілікті туризмді дамыту мақсатында Пуэрто-Рико туристік компаниясы Voy Turistiendo ("Мен саяхаттап жүрмін") атты науқанды іске қосты, оған паспорт кітапшасы мен веб-сайт кіреді. Ciales парақшасында Museo Juan Antonio Corretjer, Puente Mata de Plátano және Cascada Las Delicias тамашалауға лайықты орындар ретінде көрсетілген.
To stimulate local tourism, the Puerto Rico Tourism Company launched the Voy Turistiendo ("I'm Touring") campaign, with a passport book and website. The Ciales page lists Museo Juan Antonio Corretjer, Puente Mata de Plátano, and Cascada Las Delicias, as places of interest.
Спорт
Сиалес – Пуэрто-Риконың ұлттық баскетбол жұлдызы Хуан "Пачин" Висенстің туған қаласы, ол 1959 жылы Сантьяго-де-Чилиде өткен баскетболдан әлем чемпионатында әлемнің үздік ойыншысы деп танылды (ә. к. а., Хуан "Пачин" Висенс, "Астро дель Балон", "Эль Джип"; Пуэрто-Риконың Ұлттық ақыны Нимия Висенстің кіші інісі, ол да Сиалестен шыққан). Олардың ортаңғы ағасы, Энрике "Коко" Висенс, бұрынғы Пуэрто-Рико сенаторы, өзі де жеңіл атлетикамен айналысқан.
Ciales is the home town of Juan "Pachín" Vicens Puerto Rico's national basketball star, named Best Player in the World at the 1959 World Basketball Championship, Santiago de Chile (a. k. a., Juan "Pachín" Vicens, "Astro del Balón", "El Jeep"; younger brother of Puerto Rico's National Poet, Nimia Vicens, who also hailed from Ciales). Their middle brother, Enrique "Coco" Vicens, a former Puerto Rico Senator, was a track and field athlete in his own right.
Ауыл шаруашылығы
Сиалес экономикасы әрқашан ауыл шаруашылығына, әсіресе кофе өнімдеріне, шағын жемістерге (мысалы, салат) және сүт өнімдеріне үлкендей тәуелді болды.
The Ciales economy has always depended heavily on agriculture, especially coffee products, minor fruits (such as lettuce) and dairy production.
Үкімет
Пуэрто-Рикодағы барлық муниципалитеттерді әр төрт жыл сайын сайланатын мэр басқарады. Қазіргі уақытта Сиалес қаласының әкімі – Александр Бургос Отеро, ол бұрын муниципалдық заң шығарушы орган мүшесі болған және бұрынғы Сиалес қаласының әкімі Роке Отеро Кортестің немересі. Ол 2020 жылғы жалпы сайлауда сайланды. Қала Пуэрто-Рико Сенатының үшінші округіне жатады, оны екі сенатор ұсынады. 2008 жылы Хосе Эмилио Гонсалес Веласкес және Анхель Мартинес Сантьяго округтік сенаторлар болып сайланды.
All municipalities in Puerto Rico are administered by a mayor, elected every four years. The current mayor of Ciales is Alexander Burgos Otero, of the Progressive New Party (PNP) who had previously served in the municipal legislature and grandson of previous Ciales mayor, Roque Otero Cortés. He was elected at the 2020 general elections. The city belongs to the Puerto Rico Senatorial district III, which is represented by two Senators. In 2008, José Emilio González Velázquez and Angel Martínez Santiago were elected as District Senators.
Таңбалар
Муниципионың ресми туы мен елтаңбасы бар. Сиалес қаласының құрылғанына 150 жыл толуына орай, ту және елтаңба 1969–1970 жылдарғы № 13 қаулымен бекітілді, сол кездегі қала әкімі Дон Исмаэль Назарио қол қойды.
The municipio has an official flag and coat of arms. On the 150th anniversary of the founding of Ciales, the flag and coat of arms were adopted with Resolution No. 13 Series 1969–1970, sanctioned by Don Ismael Nazario, who was mayor at the time.
Ту
Ту жеті тең емес жолақтан тұрады: сары, қызыл, сары, күлгін, сары, қызыл және сары.
The flag is divided into seven unequal stripes described in sequence: yellow, red, yellow, purple, yellow, red, and yellow.
Елтаңба
Герб алтын қалқаннан тұрады, оның артқы аяқтарында тұрған арыстанның алдыңғы тырнақтары арасында күміс оралған пергаментті ұстаған күміс қапталған тырнақтары бар. Арыстанның тілі де қызыл. Қалқанның жоғарғы бөлігінде арыстанның үстінде қызыл жапырақтары және жасыл жапырақтары бар үш геральдикалық гүл көлденеңінен орналасқан. Қалқанның үстінде үш мұнарадан тұратын алтын тәж орналасқан. Үш мұнара қабырғалармен біріктірілген, олар тас қалау блоктарын бейнелейді. Қалқанның айналасында кофе ағашының табиғи түстес бұтақтары мен жидектерімен оралған. Орталық Кордильера қақпасы (Puerta de la Cordillera Central) – Кордильера Орталық тау жотасындағы географиялық орналасуына байланысты, ал Пуэрто-Риконың Швейцариясы (Suiza de Puerto Rico) – "өсімдіктерге толы еуропалық аңғарларға ұқсастығы" және олардағы ағаш үйлерге байланысты осылай аталды.
The coat of arms consists of a gold shield with a lion standing on its rear legs and silver plated nails grasping a silver coiled parchment between its front claws. The lion also shows a red tongue. Above the lion in the superior part of the shield are located three heraldic roses arranged horizontally with red petals and green leaves. A golden crown of three towers rests on the shield. The three towers are united by walls, simulating masonry blocks. The shield is surrounded by a crown of coffee tree branches with their berries, all in natural colors. both considered Puerto Rico's national poets. Central Cordillera Gate (Puerta de la Cordillera Central) owing to its geographic location on the Cordillera Central mountainous range. Switzerland of Puerto Rico (Suiza de Puerto Rico) on account of "its similarity to European valleys with abundant vegetation," and the wooden houses that are located in them.
Көлік
Сиалес қаласының орталығында қоғамдық көлік терминалы орналасқан. Сонымен қатар, Сиалесте 18 көпір бар, олардың ішінде Мата-де-Платанодағы NRHP тізіміндегі Манати көпірі де бар.
There is a public transportation terminal in downtown Ciales. In addition, there are 18 bridges in Ciales, including the NRHP listed Manatí Bridge at Mata de Plátano.