Кіріспе

Ороковис (Пуэрто-Рикодағы Ороковис) – Пуэрто-Рикодағы қала және муниципалитет. Тайно вожді Орокобикстің есімімен аталған. 1825 жылы Хуан Ривера де Сантьяго құрған. Ороковис 17 бариоға бөлінген. Ол Сан-Хуан-Кагуас-Гуанайбо қалалық статистикалық аймағының бір бөлігі. Виллальба мен Коамоның солтүстігінде, Моровис пен Корозальдың оңтүстігінде, Сиалестің оңтүстік-шығысында, Жаюяның шығысында және Барранкитастың батысында орналасқан.

Тарих

XVI ғасырда испандықтар осы аймақты жаулап алғанға дейін таино тайпасы осы жерде қоныстанған. Оларды кацик Орокобикс және оның Ятибонику тайпасы басқарған. Испандықтар аралға қоныстанғаннан кейін, бұл аймақ Манатидің оңтүстігі мен Коамоның солтүстігіне қарасты болды. 1823 жылы Ороковис Барранкитас бариосының құрамына кірсе, Моровис (бұрын Манатидің бөлігі) Баррос деген бариоға ие болды. Ороковис пен Баррос ақырында бірігіп, жаңа қала құрылды. 1825 жылдың басында Хуан Ривера де Сантьяго аймақ тұрғындарының қолдауымен, Барос ауданында муниципалитет құру үшін Губернатордың рұқсатын сұрауға заңдық өкілдік алды. Олар Еулалия (Олая) де Ривера Мелендестен 14 акр жер сатып алып, муниципалдық құрылыстарды салу үшін оған қосымша бір акр жер сыйлады. Бірақ су көздерінен алыс болғандықтан, елді мекен қазіргі орнына көшірілді. 10 қараша 1825 жылы Губернатор Мигель де ла Торре Барос муниципалитетін құруға рұқсат берді. 1838 жылы Сан-Хуан Баутиста-де-Баррос приходы құрылып, сол жылдың 29 қазанында киеленді және ашылды. Алайда 1875 жылы өрт шіркеуді, Король үйін, дін қызметкерінің үйін және бірнеше тұрғын үйді қиратты. Ороковис атауының көптеген себептері аралдың орталық орнымен байланысты. Олардың ішінде: "Corazón de Puerto Rico" ("Пуэрто-Риконың жүрегі") және "Centro Geográfico de Puerto Rico" ("Пуэрто-Риконың географиялық орталығы"). Жергілікті тұрғындар Пуэрто-Риконың орталығы Ороковисте, 566 тас жолының бойында, 5,7 шақырым жердегі Пелехас бариосында орналасқан деседі. Пуэрто-Рико университетінің Маягуэс кампусының инженерлері Пуэрто-Риконың орталығы католик шіркеуінің алдында деген мәлімдеменің жалған екенін анықтады. Испания-Америка соғысынан кейін 1898 жылғы Париж шарты бойынша Пуэрто-Рико Испаниядан АҚШ-қа өткен. 1899 жылы АҚШ Соғыс министрлігі Пуэрто-Рикода халық санағын жүргізіп, сол кезде Ороковис деп аталған Барростың халқы 14 845 адамды құрағанын анықтады. 1928 жылы Пуэрто-Рико заң шығару жиналысы Баррос атауын Ороковис деп өзгерту туралы қаулы қабылдады, бұл сол аймақта тұрған сол аттас таино кацигінің құрметіне жасалды.

География

Ороковис муниципалитеті көптеген аңғарлармен таулы аймақ. Ороковис жерінің басым бөлігі аралдың Орталық Кордильерасынан өтеді. Ең биік шыңдар муниципалитеттің оңтүстік бөлігінде, Виллальба және Коамо муниципалитеттерімен шектесетін аймақта орналасқан. Қаланың ең биік нүктесі – Серро Моготе. Торо-Негро, Сана-Муертос, Ороковис, Матруллас және Баута өзендері, сондай-ақ Донья-Хуана, Палмар және Какаос арналары қаладағы су көздерінің қатарында. Мұнда екі көл бар: Эль-Гвинео – Торо-Негро өзеніндегі суқойма, және Баута өзенінің арқасында пайда болған Матруллас көлі. Эль-Гвинео – Пуэрто-Рикодағы ең биік орналасқан көл.

Салалар

Баррио (қазіргі заманда шағын әкімшілік бөлімдерге ұқсас) және суббарриолар секторлар деп аталатын кішігірім аймақтарға одан әрі бөлінеді. Секторлардың түрлері әртүрлі болуы мүмкін, мысалы, қалыпты сектор, урбанизация, репарто, барриада және резиденциал сияқты.

Арнайы қауымдастықтар

Пуэрто-Риконың ерекше қауымдастықтары – әлеуметтік мүшекестенуді бастан өткізіп жатқан азаматтары бар маргиналды қауымдастықтар. Картада осы қауымдастықтар мемлекеттің дерлік барлық муниципалитеттерінде кездесетіні көрсетілген. 2014 жылы тізімде болған 742 орынның ішінде Ороковисте келесі бариолар, қауымдастықтар, секторлар немесе аудандар болды: Ала-де-ла-Пьедра, Алтурас-де-Ороковис, Какао, Ботихастағы Parcelas секторы 1, Ботихас II, Мирафлорес қауымдастығы және Ла Пика (Луис М. Альфаро).

Энергия консорциумы

2019 жылдың ақпан айының соңында Вильяльба, Ороковис, Моровис, Сиалес және Барранкитас муниципалитеттері Энергия консорциумына қол қойды. Бұл консорциум аралдағы алғашқысы болып табылады. Оның мақсаты – муниципалитеттердің бірлесіп жұмыс істеуі арқылы өздерінің қауымдастықтары үшін сенімді және тиімді энергия желілерін құру және сақтау, сондай-ақ резервтік қуат көздерін дамыту.

"Пуэрто-Риконың музыкалық астанасы"

Ороковис кейде "Пуэрто-Риконың музыкалық астанасы" деп аталады, себебі қала туған немесе өскен көптеген танымал пуэрто-риколық артистер бар, әсіресе топ жетекшісі Бобби Валентин, халық әншісі Андрес Хименес, меренге әншісі Мэнни Мануэль, салсаның көрнекті өкілі Уильям "H. Christ" Корчадо және музыканттар отбасы – Колон Заяс, оның құрамында Эмма (әнші, көп аспапты орындайтын музыкант) және Эдвин (куатрода ойнаушы) бар.

Санто (өнер мүсіндері)

Ороковис қаласынан шыққан сантеро Селестино Авилес Мелендес (1925-2004) өнердің жоғалуына қарсы тұрып, оны өз шеберханасынан құтқарды. Сантеролар – Сантос деп аталатын ағаштан жасалған діни пішіндерді жасайтын халық шеберлері. Бұл халық шеберлері Пуэрто-Рико аймағында сиреп, саны аз болды. Авилес 1983 жылы сантеролардың кездесуін ұйымдастыру арқылы бастама көтерді, бұл дәстүр бүгінге дейін сақталуда. Сантеролардың ұлттық кездесуі жыл сайын желтоқсанның үшінші аптасында Ороковисте өтіп тұрады. Сонымен қатар, Авилес 1982 жылы «Museo Orocoveño Familia Avilés Inc.» атты сантеро өнері мұражайын ашып, сантеролар мен Санто өнерін, мәдениетін қайта жаңғыртты. 2019 жылға қарай Пуэрто-Рикода 300-ден астам сантеро Санто жасап шығарды.

Ауыл шаруашылығы

Мал, кофе, жемістер, темекі және бидай. 2019 жылы гидропоникалық салат өсіретін жас кәсіпорын Walmart-қа тауар жеткізуші болу үшін келіссөздер жүргізіп жатқан.

Өнеркәсіптік

Бірнеше шағын тағамдық өнімдер индустриясы.

Демография

2000 жылғы санақ бойынша Ороковистің халқы 23 844 адамды құрайды, ал халық тығыздығы шаршы мильге 378,4 адам (145,5/км²). 1980-ші жылдары халық саны төмендегенімен, соңғы онжылдықтарда тұрақты түрде өсіп келеді. 2000 жылғы санақтан алынған мәліметтерге сәйкес, Ороковенос тұрғындарының 81,4%-ы испан немесе еуропалық текті, 4,1%-ы – қара нәсілді, 0,4%-ы – американдық үндістер және т.б.

Раса – Ороковис, Пуэрто-Рико – 2000 жылғы санақ

Раса | Халық саны | Жалпы санынан %
------- | -------- | --------
Еуропалық | 19 401 | 81,4%
Қара/Африкалық-американдық | 975 | 4,1%
Америкалық үнді және Аляска тумасы | 87 | 0,4%
Азиялық | 15 | 0,1%
Гавай және Тынық мұхиты аралдарының тумасы | 5 | 0,0%
Басқа раса | 2 618 | 11,0%
Екі немесе одан көп раса | 743 | 3,1%

Үкімет

Пуэрто-Рикодағы барлық муниципалитеттерді әр төрт жыл сайын сайланатын мэр басқарады. Хесус Колон Берлингері (Жаңа прогрессивті партиясынан) 1998 жылдан бері қала әкімі қызметін атқарып келеді. Қала Пуэрто-Риконың VI сенаторлық округіне кіреді, оны екі сенатор өкілдік етеді. 2012 жылы Мигель Перейра Кастильо және Анхель М. Родригес округтік сенаторлар болып сайланды.

Білім

Ороковисте бірнеше мемлекеттік және жеке мектептер бар, ал мемлекеттік білім беру Пуэрто-Рико білім министрлігінің басқаруында.

Көлік

Ороковиске тікелей тас жол қатынасы жоқ. #137 және #155 тас жолдары солтүстіктен, ал #138 және #155 тас жолдары оңтүстіктен келеді. Ороковис Пуэрто-Рико астанасы Сан-Хуаннан шамамен бір жарым сағаттық жерде орналасқан. Ороковисте 17 көпір бар.

Таңбалар

Муниципионың ресми туы мен елтаңбасы бар.

Ороковис елінің туы

Ороковис туы бес тік жолақтан тұрады: екі жасыл жолақ шеттерінде, Айбонито және Барранкитас аумақтарын көрсетеді; ал ортасында көк жолақ, испан отарлауына дейін касик Орокобикске тиесілі болған аймақты бейнелейді. Бұл жолақтар екі тар ақ жолақпен бөлінген, олар 1825 жылы муниципалитет құру үшін Барранкитас және Моровис берген аумақтарды көрсетеді. Көк бөлігінің үстінде күн бейнеленген сопақ пішін орналасқан. Күндің он жеті сәулесі қаланың әртүрлі аймақтарын көрсетеді. Күн, Құнжүйесінің орталығы болғандықтан, Ороковисті Пуэрто-Рико аралының орталығы ретінде көрсетеді.

Елтаңба

Овал қала атауының бастапқы әрпі – "О" әрпін символдайды. Әрбір төрттік бөлікте қаланың ерекше элементтері бейнеленген. Сол жақ жоғарғы төрттік бөлікте тайно үндісінің бюсті, ұлы "Орокобикс бас" және қаланың үнді мұрасының символы, күміс жалатылған фонға алтын түспен салынған. Үнді бюсті оң жақ жоғарғы төрттік бөліктегі жұлдызға немесе күнге қарап тұр, ол көк фонда алтын түстес және он жеті сәулесі немесе шекарасы бар аумақтық муниципалитетті көрсетеді. Оң жақ төменгі төрттік бөлікте ауыл шаруашылығын бейнелейтін музо тәрізді өсімдік күміс жалатылған фонға алтын түспен салынған. Сол жақ төменгі төрттік бөлікте өзеннің үстінде көк фонда алтын түспен салынған көпірдің силуэті бейнеленген.