Кіріспе
Үшінші тарап арналары арқылы импортталған көлік құралдары
Сұр импортталған көлік құралдары – жаңа немесе қолданылған автокөліктер мен мотоциклдер, олар өндірушінің ресми дистрибуциялық жүйесі немесе өндірушінің ресми түрде уәкілеттік берген үшінші тарап арнасы емес, басқа арналар арқылы басқа елден заңды түрде импортталады. Параллель импорт деген синонимдік термин де қолданылады. Автокөлік өндірушілер жиі нарықты арбитраждайды, бағаны жергілікті нарық жағдайларына сәйкес белгілейді, сондықтан бірдей көлік құралының нақты бағасы әртүрлі аймақтарда әртүрлі болады. Сұр импортталған көлік құралдары осы пайданы барынша арттыру стратегиясын бұзады. Автокөлік өндірушілері мен жергілікті дистрибьюторлар кейде сұр импортты өздерінің франчайзингтік дилерлер желісіне қауіп деп санайды, бірақ тәуелсіз дистрибьюторлар оны қабылдайды, себебі сирек кездесетін брендтің көліктері қызмет көрсету мен қосалқы бөлшектерден табыс әкеледі. Арбитраж жұмыс істеуі үшін, төмен бағалы аймақта көлік сатып алу арқылы қол жеткізілетін үнемді азайту, жою немесе кері қайтару мүмкіндіктері болуы керек. Мұндай кедергілерге импортты шектеуші немесе көлік құралына қымбат модификациялар енгізуді талап ететін регламенттер жатады. Кейбір елдерде, мысалы Вьетнамда, сұр нарықтағы көлік құралдарын импорттау көбінесе тыйым салынған.
Шолу
Сұр импортты көліктер көбінесе пайдаланылған көліктер, бірақ кейбіреулері жаңа, әсіресе Еуропада, мұнда Еуропалық Одақ басқа ЕО елдерінен сұр импортты тікелей мақұлдайды. 1998 жылы Еуропалық комиссия Volkswagen компаниясына Германия мен Австриядан келетін сатып алушыларды Италияға барып, салықтан бұрынғы төмен бағамен жаңа VW көліктерін сатып алуға тыйым салуға тырысқаны үшін айыппұл салды; Италияда, Дания сияқты, салыққа дейінгі баға автомобильдерге салынатын жоғары салықтардың нәтижесінде төмен. Ұлыбританиядағы көлік сатып алушылар оң рульді көліктерді сол рульді көліктердің стандартты болған Еуропалық Одақ елдерінен сатып ала алады. Жапондық пайдаланылған көліктерді экспорттау – ірі әлемдік бизнес, себебі қатаң жол сынақтары мен жоғары тозу мөлшері осындай көліктерді алты жылдан кейін (Жапонияда) өте арзанға түсіреді, ал қатаң экологиялық заңдар көліктерді жоюды қымбатқа соқтырады. Сондықтан оларды Австралия, Жаңа Зеландия, Ирландия Республикасы, Ұлыбритания, Мальта, Оңтүстік Африка, Кения, Уганда, Замбия, Мозамбик, Малайзия, Бангладеш және Кипр сияқты сол жақтан қозғалатын елдерге экспорттау пайдалы. Кейбіреулері тіпті Перу, Парагвай, Ресей, Моңғолия, Йемен, Мьянма, Канада және Біріккен Араб Әмірліктері сияқты елдерге экспортталған, олар оң жақтан қозғалатындықтан. Көбінесе осы көліктердің оң рульді конфигурациясы оларды сол рульді елдерге пошта тасымалдау көліктері ретінде жіберуге себеп болады. Мысалы, көптеген жапондық Jeep Cherokee көліктері АҚШ-тың ауылдық пошта тасымалдаушылары үшін жаңа қолданыс тапты. Тайланд Жапония мен Сингапурдан кейін жаңа және пайдаланылған оң рульді көліктердің үшінші ірі экспорттаушысы, себебі бұл елде Toyota Hilux Vigo, Toyota Fortuner, Mitsubishi L200, Nissan Navara, Ford Ranger, Chevy Colorado және басқалар сияқты дизельдік 4x4 көліктерінің өндірісі жоғары. Toyota Vigo параллель экспорттаушылар экспорттаған ең көп көлік. Жапон және Сингапур экспорттарынан айырмашылығы, Тайландтың сұр экспорттық өнімдерінің көп бөлігі жаңа көліктерден тұрады және нарықта екі компания басымдық танытады. Олардың бірі – Alpha Automobile Co., Ltd. Бұл жүк көліктері Жапонияға да, оның ішінде көптеген елдерге экспортталады, себебі жапондық өндірушілер оларды енді ресми түрде уәкілетті дилерлер арқылы сатпайды. Сол сияқты, Германиядан сол рульді (LHD) пайдаланылған көліктер Шығыс Еуропа елдеріне, кейбір Еуропалық Одақ елдеріне (әсіресе Испания, Португалия және Грекияға емес) және Батыс Африкаға (әсіресе Гана мен Нигерияға, Сенегал мен оның айналасындағы елдерге емес) экспортталады. АҚШ-тағы кейбір көліктер сақтандыру компанияларымен ұрланып, қалпына келтірілген немесе басқа жолдармен зақымдалғандықтан тек экспортқа сатылады.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттары мен Канада Біріккен Ұлттар Ұйымының Еуропа экономикалық комиссиясының автомобиль дизайны стандарттарына ерекше жағдайларда қол қоймағандықтан (Көлік құралдары ережелерін үйлестіру жөніндегі әлемдік форумды қараңыз), олар автокөлік қауіпсіздігі және шығарындылар бойынша ерекше ережелер жиынтығын қолданады. АҚШ үшін бұл ережелерді Ұлттық автомобиль жолдары қауіпсіздігі басқармасы (NHTSA) және Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) әзірлейді және басқарады. Көлік өндірушілер АҚШ нарығында сату үшін көлікті типтік сертификаттауға елеулі шығындар жұмсайды. Бұл сома кеңінен жарияланбайды, бірақ Automotive News журналы 2013 жылғы модельде бұл өзгертуге 42 миллион АҚШ доллары жұмсалғанын хабарлайды. Бұл шығын әсіресе шағын көлемді өндірушілер мен модельдерге, соның ішінде жоғары санаттағы спорттық автомобильдерді өндірушілерге қатты әсер етеді. Дегенмен, Alfa Romeo және Peugeot сияқты ірі компаниялар да өздерінің көлік құралын "федерализациялау" шығындарын АҚШ нарығына қайта оралуға кедергі ретінде атады.
1968 жылға дейінгі: бостандық дәуірі
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропадағы американдық әскери қызметшілер британдық спорттық автомобильдердің артықшылықтарын сезіне бастады, және көптегендері оларды елдеріне қайтарып әкелді. Мұндай әрекеттерге 1967 жылға дейін ешқандай заңдық шектеу қойылған жоқ. Кейбір иелері тіпті өндірушілердің сату өкілі ретінде жұмыс істеді, ал өндірушілер де көмектесуге қуанышты болды, нәтижесінде ресми импорт жасалып, Солтүстік Америкада британдық спорттық автомобильдерге сұраныс артты. Бұл, болашақта импортталатын автомобильдердің толқындары сияқты, АҚШ автокөлік өндірушілерін Nash Healey, Ford Vega, Ford Thunderbird және Chevrolet Corvette сияқты өздері жасаған модельдерді шығаруға итермеледі.
1968: Қабырғалы бақ
1968 жылдан бастап АҚШ-та көлік құралдарын импорттау ережелері күрт қатаңдатылды, және Mini сияқты көптеген көліктер дереу нарықтан шығарылды. 1968 жылдан кейінгі NHTSA және EPA ережелері АҚШ стандарттарына сай келмейтін көлікке ие болуды қылмыстық жазаланатын әрекет деп қарастырады.
Нарықтық сұранысқа жауап беру
Кейбір автомобиль үлгілерінің қолжетімсіздігіне байланысты 1970 жылдардың соңындағы Малайзия дәуірінде сұр нарықтағы көліктерге сұраныс туды. Оларды АҚШ-қа әкелу үшін тиісті регламенттерге сәйкес, фаралар, бүйірлік шамдар, бамперлер және катализатор сияқты жабдықтарды өзгерту немесе қосу қажет болды. NHTSA және EPA құжаттарды қарап, көлікке иелік етуге рұқсат берді. Range Rover Classic, Renault 5 Turbo және Mercedes Benz G Class.
1988 жыл: қатаң бақылау
"Сұр" нарық Солтүстік Америкадағы "Мерседес-Бенц" компаниясының және олардың дилерлерінің бизнесіне айтарлықтай нұқсан келтірді. Компания АҚШ-қа ресми түрде тағайындалмаған көлік құралдарын жеке импорттауды тоқтату мақсатында көп миллион долларлық конгресс лоббилеуін жүргізді. Калифорния, Флорида, Нью-Йорк, Техас және басқа да штаттардағы импорттаушылар AICA (Автомобиль импорттаушыларының сәйкестік қауымдастығы) атты ұйым құрды, бұл "Мерседес" лоббистерінің әрекеттеріне қарсы тұруға бағытталған. Бірақ 1988 жылы "Көлік құралдарының қауіпсіздік талаптарына сәйкестік туралы" заң қабылданды, ол АҚШ-қа "сұр" нарықтан жеке импортты тиімсіз етті. АҚШ-қа төрт ерекше жағдайдан басқа, жеке импорт ретінде АҚШ-қа АҚШ-та ресми түрде қол жетімсіз жаңа көлік құралдарын импорттау мүмкін емес. Сәйкес келмейтін көлік құралдарын импорттаушылар кейде қажетті бұзу сынақтарының, өзгертулердің және қауіпсіздік сертификациясының жоғары құнын бөлу үшін бір уақытта бірнеше көлік әкеледі. Егер көлік құралы АҚШ-та сатылатын модельге маңызды жақындықпен сәйкес келетіні көрсетілсе, бұзуға түсіретін соқтығысу сынағы міндетті емес.
АҚШ-тағы канадалық автокөліктер
Тіпті Канада нарығындағы көліктер де осы талаптарға сай келмеуі мүмкін. Канада ережелері АҚШ ережелеріне ұқсас болғандықтан, егер бастапқы өндіруші көлік құралының АҚШ көлік құралдарының стандарттарына да сәйкес келетінін растайтын хат берсе, жеке тұлға Канаданың көлік құралдарының қауіпсіздік стандарттары бойынша жасалған көлікті импорттауға құқылы. Өндірушінің сәйкестік туралы хат беруі – оның толық құзыретінде, тіпті көлік құралы АҚШ стандарттарына сай екені белгілі болса да. Көбінесе өндірушілер сәйкестік туралы хат беру алдында көлік құралының иесінің Канадада тұратыны және көлік Канадада тіркелгені және белгілі бір мерзім бойы пайдаланылғаны туралы куәліктерді сұрайды. Бұл АҚШ және Канада нарықтары үшін өндірушілердің бөлек баға саясатын сақтауына байланысты.
25 жылдық ереже
1989 жылы NHTSA 25 жастан асқан көліктерді өзі басқаратын ережелерден босатып, оларды коллекциялық көліктер деп санады. Дегенмен, осы ережеден екі ерекшелік бар. Біріншіден, Калифорния штатында көліктердің газ шығарылымдарына қойылатын талаптар шетелден әкелінген классикалық көліктерді тіркеуді қиындатады. (Калифорниядағы газ шығарылымдарының тексеруі 1976 жылғы және одан кейінгі автомобильдер үшін міндетті.) 21 штат танымал JDM нарығындағы kei жүк көліктерін кез келген жастағысын заңды түрде импорттап, пайдалы көлік ретінде тіркеуге рұқсат береді. Мұндай көліктердің жолмен жүруіне және ең жоғары жылдамдығына штаттар бойынша шектеулер қойылады. Алайда, шағын жүк көліктерін жалпы қолданыстағы жолдарда пайдалануға рұқсат берілген штаттар, оларды тас жолдарда (мемлекеттік трассаларда) пайдалануға тыйым салады. 2021 жылы Мэн штаты үшінші буын Mitsubishi Delica фургондарын, оларды заңды түрде импорттағаннан кейін, жолдан тыс қозғалатын көлік ретінде танып, тіркеуден шығаруды бастады. Род-Айленд штаты да 2021 жылдың қазан айында Америка моторлы көліктер әкімшілері қауымдастығы шығарған (заңдық күші жоқ) ең жақсы тәжірибелер туралы ұсынымдарға сілтеме жасай отырып, заңды түрде импортталған Kei автомобильдерін (фургон емес модельдерді қоса) тіркеуден шығарды.
ЖДМ
Кейбір американдықтар Nissan Skyline сияқты жапондық ішкі нарықтағы көліктерге қызығушылық танытады. 1999 жылы Калифорниядағы Motorex компаниясы Nissan Skyline R33 GTS25 көліктерінің қауіпсіздік сынағын жүргізді. Олар NHTSA-ға өздерінің мәліметтерін жіберді және 1990–1999 жылдарғы GT-R және GTS модельдерін импортқа қабылдауға болады деп мәлімдеу үшін өтініш берді. Көптеген Skyline көліктері кейіннен Motorex арқылы импортталды. Бұл 2005 жылдың соңына дейін жалғасты, содан кейін NHTSA 1990–1999 жылдарғы Skyline модельдерінің барлығы бірдей қауіпсіздік сынағынан өте алмайтынын анықтады. Motorex тек R33 моделі үшін мәліметтер ұсынған, бірақ бұл деректер R32, R33 және R34 модельдеріне де қатысты деп айтқан.
Базар сұранысының сұр нарықтан келген белгілері
Көк нарық арқылы нарыққа ену – қолданылатын нарыққа кіру стратегиясы. Lamborghini Countach бастапқыда 1976 жылдан 1985 жылға дейін тек көк нарықта ғана қолжетімді болды, Range Rover және Mercedes Benz G Class та осылай болды. Көліктердің осы арқылы қолжетімділігі, әсіресе АҚШ нарығындағы модельдер басқа нарықтардағы нұсқаларына қарағанда нашар жабдықталған және/немесе аз қуатты болған жағдайларда, үнемі сәттілікке жетті. Nissan 2008 жылғы Nissan GT-R-ді АҚШ нарығының осы сұранысын қанағаттандыру үшін жасады. Бұрынғы G Wagen және 560SEL сияқты, Mercedes Benz та Smart Fortwo көлігімен нарықтық сұраныс сигналдарын анықтау үшін көк нарықты пайдаланды, ол 2004–2006 жылдары осылай импортталды, ал 2007 жылы АҚШ-та ресми түрде сатыла бастады.
Канада
Канада нарығының талаптарына сәйкес шығарылмаған автомобильдер 15 немесе одан астам жылдық болғанда заңды түрде импортталуы мүмкін. Бұл, мысалы, Nissan Skyline сияқты көптеген жапондық спорттық автомобильдерді импорттауға алып келді. 15 жылдық ереженің жалғыз ерекшелігі – АҚШ нарығының талаптарына сәйкес жасалған көптеген, бірақ барлық емес, көліктерді Импортталған көліктерді тіркеуші басқаратын сәйкестік модификациясы және тексеру бағдарламасы арқылы Канадаға заңды түрде әкелуге болады. Канадалық стандарттарға сәйкес келу үшін жасалатын өзгерістерге әдетте күндізгі жарықтарды және балалар автокреслоларын қауіпсіз бекітуге арналған тіреуіштерді орнату, бастапқы өндірушінің зауытынан шақыруға байланысты қажетті жөндеулердің барлығы орындалғанын көрсететін құжаттама, сондай-ақ 2007 жылдың 1 қыркүйегінен бастап құрастырылған жолаушылар автомобильдерінің CMVSS 114 стандартына сәйкес келетін қозғалтқышты тоқтату жүйесінің болуы кіреді. Көліктің импортталғандығын көрсету, спидометрдің мильмен есептелетіні туралы ескерту жасау (Канададағы спидометрлер 1976 жылдан бері километрлерді қолданады) және қауіпсіздікке қатысты ескертулерді (мысалы, қауіпсіздік қаптамасын күтіп ұстау процедуралары) аудару әдетте талап етіледі. АҚШ және көптеген Канада автомобильдеріндегі спидометрлер сағатына миль және км/сағ көрсетіледі, екі калибрлеумен немесе жүргізушінің таңдауы бойынша миль немесе километр көрсетуге болатын бір жиынмен, сондықтан олар көбінесе өзгертілмейді. 2007 жылдың наурыз айында Transport Canada, Канада нарығының талаптарына сәйкес шығарылмаған көліктерді импорттау үшін қазіргі 15 жылдық шектеудің орнына 25 жылдық болғанда ғана импорттауға рұқсат беретін импорт заңдарын өзгерту бойынша ұсыныс жасады. Осы ұсыныстың негізгі себебі – соңғы жылдары Канадаға жапондық көліктердің көптеп келуі, әсіресе Британдық Колумбия сияқты Азия порттарына географиялық жақындығы бар батыс провинцияларда. Британдық Колумбияның қоғамдық автосақтандыру басқару органы, Британдық Колумбия сақтандыру корпорациясы 2007 жылы оң рульді көліктердің сол провинцияда сол рульді көліктерге қарағанда 40%-ға көбірек апатқа қатысатынын көрсеткен есеп жариялады.
Жаңа Зеландия
1980 жылдары Жаңа Зеландия импорт шектеулерін жеңілдетіп, автомобильдерге импорттық тарифтерді төмендетті. Нәтижесінде, жергілікті нарықта Жапониядан көптеген қолданылған автомобильдер пайда болды. Ол кезде Жаңа Зеландияда көптеген автомобильдер жергілікті жерде құрастырылып, басқа елдерге қарағанда қымбатқа түсетін, ал қолжетімді қолданылған автомобильдердің көпшілігі салыстырмалы түрде ескі болатын. Жергілікті сатып алушылар енді модельдердің кең ауқымын таңдауға мүмкіндік алды, бірақ «NZ New» деп аталатын автомобильдерге қарағанда техникалық сипаттамалары жоғары болғанына қарамастан, «сағатты кері бұру» немесе спидометрде алдауға байланысты көптеген мәселелер туды. Спидометр көрсеткіші төмендетіліп, автомобильдің нақты жүрісі жасырылып отырды. Басқа мәселелердің қатарында Жапонияда апатқа ұшыраған автомобильдер де болды. Бұл Австралиядан импортталған автомобильдерден өзгеше, себебі олардың тарихы, соның ішінде жарамсыз деп танылған жағдайлары сақтандыру компанияларында оңай қолжетімді. Дегенмен, жапондық қолданылған автомобильдердің кең таралғандығы ресми импорттаушыларды жаңа автомобильдердің бағасын төмендетуге мәжбүр етті, ал 1998 жылы Жаңа Зеландия әлемдегі автомобильдерге барлық импорттық тарифтерді алып тастаған санаулы елдердің біріне айналды. Ұлттық автопарктегі автомобильдердің көп бөлігін «сұр нарық» автомобильдері құрайды. Бұл қолданылған импортталған автомобильдер «қалыпты» мәртебеге ие болды және қоғамда ешқандай ескертусіз пайдаланылады және қызмет көрсетіледі. Осы автомобильдерге қызмет көрсету және қосалқы бөлшектермен қамтамасыз ету бойынша үлкен индустрия қалыптасты. Сұр импортты тоқтатуға жылдар бойы тырысқаннан кейін, автомобиль компаниялары өзі де бұл іске қатысып, өздерінің жаңа модельдерімен бәсекелесіп, қосалқы бөлшектер мен жөндеу қызметтерін ұсына бастады. Ресей және Африканың көптеген елдері (Оңтүстік Африка емес, онда қолданылған автомобильдерді импорттауға тыйым салынған), Жапония мен Сингапурдан көптеген қолданылған автомобильдер импорттайды. Дегенмен, көптеген қолданылған автомобильдер импортталады, олардың 94,6 пайызы Жапониядан келеді, олардың көпшілігі жапондық маркалар. Басқа маркалардың көпшілігі неміс маркалары, мысалы Audi, BMW, Mercedes Benz, Porsche және Volkswagen. Жапондық нарық үшін оң жақтан рульді Chevrolet және Chrysler сияқты АҚШ маркаларының да аз саны бар. 2005 жылдан бастап қолданылған автомобильдерді импорттау көлемі азайып бара жатқанмен, Жаңа Зеландияда алғаш тіркелген автомобильдерге қарағанда импортталған автомобильдердің саны жоғары. 2006 жылы 123 390 шетелден келген автомобиль тіркелді, ал 76 804 жаңа автомобиль тіркелді. Қолданылған автомобильдер, кейбір ерекшеліктермен, оң жақтан рульді болуы керек және танылған еуропалық, австралиялық, жапондық немесе американдық эмиссия және қауіпсіздік стандарттарына сәйкес келуі керек, әйтпесе олар Жаңа Зеландияға импортталуға құқықсыз. Кейбір жағдайларда, сол жақтан рульді автомобильдер белгілі бір талаптарға сай келсе немесе арнайы автомобиль болса, Жаңа Зеландияға импортталуы мүмкін. 20 жылдан астам болған сол жақтан рульді автомобильдерге әдетте арнайы талаптар қойылмайды, бірақ олардың салмағы 3500 кг-нан аспауы керек.
Ирландия
Жапондық қолданылған автомобильдерін импорттау 1980 жылдан бері Ирландияда кең таралған. Импортталған автомобильдер жергілікті қолданылған автомобильдерге қарағанда арзан, себебі Жапонияда қолданылған автомобильдердің құны өте төмен (бұл жалпы алғанда қолданылған өнімдерге де қатысты), сондай-ақ жапондық модельдерде жергілікті нарықта сатылатын өте шектеулі ассортиментпен, тіпті Ұлыбританиямен салыстырғанда, жапондық автомобильдердің модельдерінің таңдауы кеңірек. Бұл, негізінен, Ирландияда жаңа автомобильдерге салынатын жоғары көлік құралдарын тіркеу салығы мен басқа да салықтардың салдарынан туындайды. Мысалы, 1980-жылдардың соңынан 1990-жылдардың соңына дейін сатылған Toyota Corolla (E90 және E100 сериялары) Ирландияда тек бір деңгейде, азын-малы мүмкіндіктермен және тек 1.3 литрлік бензин және дизельдік қозғалтқыштармен қол жетімді болды. Ал Жапонияда 1.5 және 1.6 литрлік қозғалтқыштар да, шамамен 6 түрлі жабдық деңгейі, 1989 жылдан бастап көптеген нұсқаларда күндізгі люк, орталық құлып және электр терезелер сияқты опциялар, сондай-ақ 1991 жылдан бастап ABS және жүргіш үшін қауіпсіздік қапшықтары, төрт дөңгелекті жетек және жоғары өнімді GT модельдері қол жетімді болды. Такси жүргізушілері үшін қарапайым седан және дизельдік қозғалтқыштармен жабдықталған автоматты беріліс те тартымды болды. Соңғы жылдары жапондық импорттар отбасылық автомобильдер арасында бұрынғыдай көп кездеспейді, бұл соңғы 20 жылдағы ирланд экономикасындағы өзгерістерге байланысты, адамдардың табысы артқан және жаңа автомобильдердің сатылымы өскен. Қазір Жапониядан импорттау көбінесе арнайы нарыққа айналды, Еуропада бұрын қол жетімді болмаған Mitsubishi FTO, Toyota Corolla Levin/Toyota Sprinter Trueno, Toyota Starlet Glanza және Honda Integra сияқты спорттық модельдерді импорттау танымал болды, ал Nissan Skyline GT R, Toyota Supra және Mazda RX 7 сияқты спорттық автомобильдер импорт ретінде оңай қол жетімді. Сондай-ақ, Daihatsu Midget II және Nissan S Cargo сияқты шағын коммерциялық кей-автомобильдер кейбір кәсіпкерлермен жарнамалық мақсатта қолданылады, себебі олар Ирландия жолдарында ерекше көзге түседі. Жапондық импортталған автомобильдерді Ирландияда тіркеу және пайдалану үшін ешқандай өзгеріс қажет емес. Бір кемшілігі – Жапонияда басқа FM радио жиіліктері қолданылады, сондықтан жергілікті FM диапазонын толық қабылдау үшін жиілік кеңейткіші немесе жаңа стерео жүйе орнату қажет. Ирландиядағы қоғамдық жолдарда пайдаланылатын барлық автомобильдер сияқты, жапондық импортталған автомобильдер де Ұлттық автомобиль тексеруінен өтуі керек. Ирландияда сатылатын басқа да импортталған автомобильдер Ұлыбританиядан әкелінеді, олардың ішінде General Motors компаниясының автомобильдерін анықтау оңай, себебі Ұлыбританияда олар Vauxhall деп, ал Ирландияда Opel деп таңбаланады. 2007 жылдан бастап Солтүстік Ирландия мен Ұлыбританиядан Ирландия Республикасына импортталатын автомобильдердің саны рекордтық деңгейге жетті, себебі Ирландияда жаңа автомобильдерге салынатын салық жоғары, ал Ұлыбритания автомобильдері ирландтықтарға қарағанда жақсы жабдықталған. Бұл тенденцияны RTÉ телеарнасы "Жоғары бағаланған" атты тұтынушылар бағдарламасында көрсетті.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда көптеген адамдар жаңа көліктерді басқа ЕО елдерінен сатып алады, онда салықтан бұрынғы бағалар Ұлыбританиядағыдан әлдеқайда төмен, содан кейін оларды өз елдеріне импорттайды, онда олар тек Ұлыбританияның қосылған құн салығын (ҚҚС) ғана төлейді. Бұл әсіресе Солтүстік Ирландияда кең таралған, себебі Ирландия Республикасында салықтан бұрынғы бағалар көлік құралдарын тіркеу салығының ҚҚС-қа қосымша салынуына байланысты төмен ұсталады. Ұлыбританияның басқа сатып алушылары да континенттік Еуропадағы дилерден тапсырыс берген кезде, аз қосымша төлеммен оң жақтан рульді (RHD) үлгіні сұрауы мүмкін. ЕО-дағы автокөлік сатушылары, егер сатып алушы талап етсе, оң жақтан рульді модельдерді сол жақтан рульді модельдермен бірдей бағаға ұсынуға міндетті. Бұл импорт түрі, әдетте, параллель импорт деп аталады. Еуропалық одаққа мүше мемлекетте сатып алынған жаңа көліктерге берілген кепілдіктер бүкіл Еуропалық одақта жарамды. Яғни, Ұлыбританияда тұратын және басқа мүше мемлекеттен жаңа көлік сатып алып, оны Ұлыбританияға импорттаған адам осы кепілдікпен қамтылады. Дегенмен, Ұлыбританиядағы кепілдіктер көбінесе үш жылдық болса, басқа ЕО елдерінде бір немесе екі жылдық болуы мүмкін. Ұлыбританияда жапондық импортталған көліктер де кездеседі, ең танымалдары – Mazda Eunos Roadster, Nissan Figaro және Mitsubishi Pajero, сондай-ақ Nissan Skylines, Mitsubishi FTO және жоғары деңгейде жабдықталған Subaru Impreza және Toyota Supra модельдері, бұлар Ұлыбританияға ресми түрде импортталған емес. Бұл көліктер әдетте Ұлыбританиядағы ресми импортталған көліктерге қарағанда арзан, бірақ көбінесе жапондық нарық үшін арналған жабдықтары жақсырақ. Ұлыбританиядағы жапондық көліктердің ассортименті үнемі өсіп келеді, себебі Ұлыбритания тұтынушылары жолдардағы жоғары сапалы, азырақ жүрілген жапондық көліктерді көреді. Әй сайын дилерлер жаңа модельдерді импорттап, олар Ұлыбритания нарығында жылдам танымал болады. Егер көлік он жылдан кіші болса, ЕО-дан тыс жерден импорттау үшін IVA тестілеуі қажет болуы мүмкін. Бұл тестілеуді DVSA мемлекеттік агенттігі жүргізеді. Көлік сол жақтан рульді болса, IVA тестілеуіне өтініш беру және көлікті жергілікті тестілеу станциясына ұсыну әлдеқайда оңай. Көлікке жарықтандыру жүйесін өзгерту қажет болуы мүмкін, мысалы, қызыл түсті артқы көрсеткіштер, артқы тұманды шамдар және Ұлыбритания стандартындағы фаралар орнату қажет. Егер импортталатын көлік оң жақтан рульді болса, ол жеке импорт болуы керек, яғни сіз оны кем дегенде 6 ай бойы меншігіңізде ұстауыңыз керек және сіз кем дегенде 12 ай бойы ЕО-дан тыс жерде тұрып, Ұлыбританияға тұрақты түрде оралуға ниеттенуіңіз керек.
Сыртқы аумақтар
Австралияның сыртқы территорияларына Рождество аралы, Кокос (Килинг) аралдары және Норфолк аралы кіреді. Австралияның сыртқы территориясына жол көлігін әкелу үшін RVS заңнамасы бойынша мақұлдау алудың қажеті жоқ. Дегенмен, Австралияның сыртқы территориясынан Австралияға жол көлігін әкелу үшін мақұлдау алу қажет.
Ресей
Ресейде жаңа және қолданылған көліктердің заңсыз импорты (көк импорт) кейбір кездерде автомобиль паркінің 80%-ын құрады, себебі отандық өндіріс нарық сұранысын, саны және сапасы тұрғысынан қанағаттандыра алмады, әсіресе 1990 жылдардың басында және ортасында. Ресейдің батысында импорттың көп бөлігі Германиядан болса, ал жеткізу құны неміс импортын да, отандық өндірісті де тартымсыз еткен Урал тауларының шығысында Жапониядан қолданылған көліктерді импорттау өркендеді. Ресей сол жақтан рульдік басқаруы бар ел болғанымен, оң жақтан рульдік басқаруы бар көліктерге де рұқсат беріледі, егер фараларды реттеу сияқты кейбір түзетулер енгізілсе, бірақ бұл түзетулер арзан және оңай жасалады. Сондықтан арзан және сапалы жапондық автомобильдері, жүк көліктері мен тракторлары (қатты ресей климатына, нашар жолдарға, көбінесе нашар қызмет көрсетуге және майдың/жанармайдың күмәнді сапасына төтеп бере алды) тұтынушылар үшін өте тартымды болды. Владивосток және Южно-Сахалинск сияқты негізгі импорт орталықтарында ірі сервистік және сатудан кейінгі қызмет көрсету индустриясы дамыды, оған бөлшектер қоймалары, аукциондық үйлер және логистикалық орталықтар кірді, бәрі де осы үздіксіз импорттық ағынды қолдауға және қызмет көрсетуге бағытталған. Билік отандық өндірісті қорғау үшін осы құбылысқа қарсы күресуге тырысты, бірақ нәтижелері әртүрлі болды. Техникалық талаптардың күшейтілуі және импорттық тарифтердің өсімі белгілі бір нәтиже бергенімен, бұл жергілікті тұрғындарды жаңа және қымбат көліктерді импорттауға және осы ережелерді айналып өтудің әртүрлі заңдық емес жолдарын табуға итермеледі. Жапондық өндірушілер де өз үлесін қосып, сол жақтан рульдік басқаруы бар жаңа модельдерді шығаратын жергілікті құрастыру зауыттарын құрды, осылайша заңсыз импортпен бәсекелесуге тырысты. 2014 жылдан бастап жапондық қолданылған көліктердің импорты тоқтатылғаннан кейін, Владивостокта Оңтүстік Кореядан импортталатын қолданылған көліктер Ресей нарығын санкциялардан құтқарудың маңызды шешіміне айналды.
Қытай
Қытайда бірнеше жылдан бері, әсіресе Тяньцзинь және Далянь порты қалаларында, параллель нарық шектеулі көлемде бар. Шанхай еркін сауда аймағында басқа елдерден импортталған жаңа автомобильдерді сататын "автодилерлік" орталық жұмыс істейді. Баға айырмашылығының есебінен, осы автомобильдер ресми дистрибьютордан алынған бірдей автомобильге қарағанда айтарлықтай арзан болуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-тан параллель импортталған Porsche Cayenne ресми түрде Қытай нарығында сатылатын нұсқадан әлдеқайда төмен бағамен сатылады, кейде тіпті 200 000 юаньға (30 000 АҚШ долларына) дейін арзанға түсуі мүмкін, себебі дилерлердің үстеме бағасы жоғары.
Гонконг
Гонконг Қытайдың арнайы әкімшілік аймағы болғанымен, Гонконгтағы автомобильдер оң жақтан рульдік басқарылатын, бұл Қытайдан өзгеше. Гонконгқа Жапониядан көптеген қолданылған автомобильдер әкелінеді және тіркеледі, олардың ішінде жапондық және тіпті еуропалық брендтер де бар, себебі Гонконг пен Жапония екеуі де оң жақтан рульдік жүйеге ие. Жапониядан әкелінетін қолданылған автомобильдерден бөлек, кейбір жаңа автомобильдер де жеке импортталады. Гонконгта автомобильді тіркеу үшін, автомобиль оң жақтан рульдік болуы, жеті жылдан жас болуы, бензинмен жұмыс ілеуі, Euro VIc эмиссия және шу стандарттарына сай болуы, барлық әйнектерде, фараларда және қауіпсіздік белдіктерінде Е белгісі болуы, сондай-ақ қорғасынсыз отын шектегіші орнатылған болуы керек (егер ол бұрыннан болмаса). Егер автомобильдің жасы 20 жылдан асқан болса, оны классикалық автомобиль ретінде импорттауға болады және ол Euro VIc эмиссия стандарттарына сай болуы міндетті емес. Дегенмен, Гонконг тоналған әйнектерді қабылдамайды. Егер жапондық қолданылған автомобиль тоналған әйнектермен жабдықталған болса, Гонконгта тіркеу үшін оларды AS 2 стандартына сәйкес мөлдір әйнектерге ауыстыру қажет. Гонконгта автомобильдерге импорт салығы жоқ, бірақ алғашқы тіркеу салығы жоғары. Алғашқы тіркеу салығының ставкалары прогрессивті, яғни қымбат автомобильдер жоғары салықтық санатқа түседі. Қолданылған автомобильдердің құны әдетте бірдей модельдегі жаңа автомобильдерден төмен болғандықтан, құнсыздану есебінен қолданылған автомобильдерге төмен салық ставкасы қолданылуы мүмкін.
Филиппин
Филиппинде жолаушылар және коммерциялық көліктерді көк нарықтан импорттаудың басты көзі – Жапония. Екінші орында Корея, үшінші орында – АҚШ, Жапония арқылы транзитпен. 2008-2014 жылдар аралығында көк нарықтағы жолаушылар көліктеріне тек Кагаяндағы Порт Ирен порты ғана ашық болды. Жолаушылар көліктерін импорттаудың заңдылығына қатысты даулар туындап, Порт Иренге тыйым салынды. Қазіргі таңдағы 418-ші жарлық күшінде, ол Филиппинге қолданылған жолаушылар көліктерін импорттауға тыйым салады. Коммерциялық көліктер мен арнайы мақсаттағы көліктер 418-ші жарлыққа бағынбайды, сондықтан қазір Субик пен Сан-Фернандодағы Поро Пойнт портына импортталады. Субик портына аптасына шамамен бір жүк кемесі келіп тұрады және онда көптеген лицензияланған компаниялар орналасқан. 2014 жылғы ақпаннан бастап Поро Пойнт портына айына бір рет жүк кемесі келеді, оны лицензияланған компания ретінде Forerunner Multi Resources және жалғыз жүк жөнелтуші ретінде Жапониядағы SASTRAD KK қамтамасыз етеді. Себуде Жапониядан келген қолданылған мини-көліктердің саудасы гүлденуде. Мини-көліктер Жапонияда бөлініп, «бөлшектер» ретінде импортталып, шасси бөліктері дәнекерленіп қайта құрастырылады. Арзан бағасының арқасында олар шағын бизнестер үшін тауар тасымалдауға қажетті құралға айналған.
Жапония
Жапонияда, сұр импортталған тауарларға қатысты заңдар қатаң болғанымен, отандық автокөлік өндірушілер мен уәкілетті дилерлер көлік өлшемдері стандарттарына және Еуропа мен АҚШ-тан өзгеше келетін түрлі ережелерге сәйкес болуы тиіс. Бірақ, импорттық тарифтердің жоқтығына байланысты, сұр импортталған көліктерге қатысты заңдар өте жұмсақ, және кейбір сұр импортталған көліктер Жапонияның ішкі нарығында ешқашан ресми түрде сатылмаған. Оларға Toyota Aygo және Smart ForTwo сияқты шағын қалалық көліктер, AC Cobra және Chevrolet Camaro сияқты спорттық көліктер, сондай-ақ Toyota Tundra сияқты коммерциялық көліктер мен пикаптар жатады. Көбінесе көліктер өндірілген елдерінен импортталды, ал кейбіреулері RHD-ге (оң рульді) түрлендірілді, бірақ кейбіреулері кейіннен көпшіліктің сұранысына байланысты уәкілетті дилерлерге енгізілді. Кейбір сұр нарықтағы импорттаушылар экспортқа ғана арналған, яғни отандық өндірісте жасалған автомобильдерді, мысалы Subaru BRAT және Infiniti FX, Жапонияның сұр нарығына қайта әкелуге тырысты. Жапонияда осы құбылысты білдіретін термин – Гякуюнью (逆輸入), және ол негізінен жапон брендінің көліктеріне қатысты. Сонымен қатар, NOx заңдары мен басқа да ережелерге байланысты Toyota Hilux сияқты пикаптар енді JDM-де (Жапондық отандық нарық) ресми түрде таралмайды, сондықтан импорттаушылар Жапонияға шетелде жасалған жүк көліктерін импорттауды жалғастыруда. Гякуюнью тұжырымы Gyakuyunyū: Kōwankyoku атты музыкалық альбомда да кездеседі. Жапонияда жергілікті сатылатын шетелдік көліктер дәстүрлі түрде LHD (сол рульді) болып келеді, бұл экзотикалық немесе мәртебе символы ретінде қарастырылады. Бұл тіпті британдық брендтерге де қатысты (британдық нарықтағы көліктерде руль оң жақта болғанымен), себебі олардың көп бөлігі АҚШ арқылы импортталған. Жапониядағы көптеген жол төлеу қақпаларында LHD көліктері үшін арнайы жолақтар бар. Дегенмен, кейбір АҚШ өндірушілері жапон нарығы үшін RHD модельдерін жасады (әсіресе Ford Taurus және Chevrolet Cavalier), бірақ олар үлкен табысқа жете алмады. Континенталдық Еуропалық брендтер танымал бола бастаған сайын, RHD модельдеріне деген сұраныс артып, олардың көп бөлігі Жапондық модельдермен бірге Жаңа Зеландия сияқты елдерге сұр импорт ретінде қайта экспортталады.
Швеция
Швецияда сұр нарықтағы көліктердің басты көзі – Германия, онда заңдар көбірек жеңілдік береді және жаңа импортталған автомобильдерге қолайлы салық шарттары бар. Көптеген қолданылған көліктер де Германиядан келеді, себебі ондағы ішкі нарық үлкен және көліктердің техникалық жағдайына қатысты талаптар қатаң. Импортталатын көліктердің жасына қатысты ешқандай шектеулер жоқ.
Тайланд
Таиландта көбінесе сұр импорт арқылы қымбат, сирек және/немесе спорттық көліктер әкелінеді. Көбінесе оң рульді автомобильдер Ұлыбританиядан, Жапониядан немесе Гонконгтан келеді, бірақ кейбіреулері АҚШ-тан да әкелінеді (сол рульді автомобильдер ретінде). Mercedes Benz Thailand ресми дистрибьюторы бар, бірақ көптеген Mercedes Benz көліктері сұр импорттаушылар арқылы импортталып сатылады. 2011 жылдан бастап Mercedes Benz Thailand сұр нарықтан импортталған көліктерге кепілдік қызметін көрсетпеу саясатын қабылдады. 2019 жылдың 10 желтоқсанынан күшіне енген жаңа тай заңы қолданылған автомобильдерді импорттауға тыйым салады.
Тринидад және Тобаго
Тринидад пен Тобагода қолданылған көліктердің көбі Жапониядан әкелінеді, ал қалғандары Таиландтан және Сингапурдан келеді. 2016 жылдың ақпанына дейін 6 жылдан жас көліктерді заңды түрде импорттауға рұқсат болған. 2016 жылдың ақпанынан бастап 4 жылдан асқан көліктерді импорттап, тіркеуге болмайды. Импорт лицензиясы қажет, және көбінесе импорт дилерлер арқылы жүзеге асырылады. Жаңа импорттаушы дилерліктеріне рұқсат берілмейді.
Сенегал
Франциядан ресми емес жолмен әкелінетін тауарлар, көбінесе Сенегалда жиі кездеседі. Испаниядан да ресми емес импорт бар, әсіресе бұрын такси компанияларында болған көліктер, бірақ кейбіреулері Италиядан немесе тіпті Бельгиядан әкелінеді.
Словакия
Словакияда сұр импорт белгілі бір деңгейде кездеседі. ЕО құрамында мүше мемлекеттерден көлік құралдарын импорттауға ешқандай шектеу қойылмаған, алайда импортталған көліктің шығу тегі тексерілуі керек (VIN нөмірін өзгерту, ұрланған көлікті заңдастыру мүмкіндігі). Көлік құралдарын импорттаудың басты бағыттары – Германия, Австрия, Италия және Чехия. ЕО-ға мүше емес мемлекеттерден импорттау жасына қарай шектеледі. Жеке мақсаттағы көліктер 8 жылмен (алғашқы тіркеу күнінен бастап кедендік декларация күніне дейін), ал бизнес үшін пайдаланылатын көліктер 5 жылмен шектеледі. Еуропалық жолдарға бекітілмеген, ЕО-ға мүше емес мемлекеттерден әкелінген көліктер импорттық тексеруден өтуі және талаптарға сәйкес келтірілуі тиіс. АҚШ немесе Канададан әкелінген көліктер үшін фараларды ауыстыру немесе оларды ЕО шамдар стандартына келтіру, қызыл артқы сигналдарын қызыл түске ауыстыру, оларды тежегіш жүйесінен бөлу және тұман шамдарын орнату міндетті. 2018 жылдың 20 мамырынан бастап оң жақтан рульді (RHD) көліктерді импорттауға рұқсат берілді, бірақ фаралар мен тұман шамдарын континенттік үлгіге сәйкес келтіру қажет.
Main destinations for import are Germany, Austria, Italy, and the Czech Republic. Imports from non member EU states are restricted by age. Personal vehicles are restricted to 8 years (from date of first registration to date of customs declaration), and vehicles intended to be used for business are restricted to 5 years. Vehicles imported from non member states which are not approved for European roads have to pass import inspection, and modified to meet restrictions. For vehicles from the U. S. or Canada it is mandatory to change headlights, or adjust them for the EU bulb pattern, change red rear turn signals to orange ones, separate them from brake wiring, and add fog lights. Importing cars with RHD has been allowed from 20 May 2018, but the headlights and fog lights have to be converted to the continental pattern.
Қазақстан
Камбоджада қолданылған автокөліктер көбінесе Тайвань, АҚШ, Ресей, Жапония, Оңтүстік Корея және GCC елдерінен (көбінесе БАӘ) импортталады. Германия мен Нидерландыдан қолданылған көліктердің импорты сирек кездеседі, себебі порт қалаларының жетіспеуі және жеткізу бағасының қиындықтары мен жоғары проблемалықтығы себеп болады.
Сингапур
2019 жылдан бастап, Құрлық көлігі басқармасы Сингапурға импортталатын көліктердің жаңа немесе соңғы үш жыл ішінде жасалған болуын міндеттейді.
Армения
Арменияда қолданылған автокөліктер көбінесе Жапониядан, Сингапурдан және АҚШ-тан әкелінеді. Еуропа елдерінен де қолданылған автокөліктер келеді, бірақ олардың көпшілігі 15 жылдан асып кеткен.
Қырғызстан
Қырғызстанда Жапония мен АҚШ-тан келген қолданылған автокөліктердің ресми емес импорты ең көп кездеседі. Еуропа елдерінен импортталған қолданылған автокөліктердің көпшілігі 15 жылдан асып, көбінесе неміс маркаларымен шектеледі.
Суринам
Жапония мен Сингапурдан импортталатын сұр түсті көліктер Суринамда ең көп кездеседі. Сол жақтан рульді көліктерге жол беріледі, бірақ сол жақтан рульді көліктерді (әсіресе АҚШ-тан) импорттауға тыйым салынған. Ұлыбритания, Ирландия Республикасы, Австралия және Жаңа Зеландиядан қолданылған көліктер мұнда сирек импортталады. Жеке меншіктегі автобустардың көп бөлігі Жапониядан импортталады, себебі олар бастапқыда оң жақтан рульді болып шығады. Дегенмен, мемлекеттік автобустардың көпшілігі АҚШ-тан әкелінеді, сондықтан олардың есіктерін орналастыру қажет.
Мьянма
Оң жаққа көшірілгеніне қарамастан, елдегі жолаушылар автокөліктерінің көп бөлігі бүгінде RHD, яғни Жапония, Таиланд және Сингапурдан импортталған қолданылған көліктер. Қазір Мьянмаға тек сол рульді көліктер ғана импортталуы мүмкін, себебі оң рульді көліктер Мьянманың жол жүйесіне сәйкес келмейді.
Кариб теңізі
Кариб теңізіндегі көптеген аралдарда, мысалы, Британдық Виргин аралдары, АҚШ Виргин аралдары, Кайман аралдары, Багама және Түрк және Кайкос аралдары сияқты, көлік қозғалысы сол жақтан жүреді. Көптеген жолаушылар көліктері АҚШ-тан немесе тіпті Кореядан импортталады. Тек үкіметтік көліктер, автобустар және Жапониядан импортталған көліктер ғана оң рульді (RHD) болып табылады. АҚШ Виргин аралдары (бұрын Данияның сол жақтан қозғалыс протектораты, Дания 20 ғасырдың басына дейін сол жақтан қозғалған) американдық материктік туристердің жалдаған көліктерінде сол жақтан жүруге бейім еместігінен туындаған жол-көлік оқиғаларының жоғары деңгейімен ерекше көзге түседі – оң рульді көлік пайдалану шатасуды одан әрі күшейтеді.