Кіріспе

Киркинтиллох ( /kɜːrkɪnˈtɪləx/; ; Cair Cheann Tulaich) – Шотландияның Шығыс Данбартоншир округіндегі қала және бұрынғы барониялық борышкерлік қаласы. Ол Форт және Клайд каналының жанында және Страткейлвиннің оңтүстік жағында, Глазгоның орталық бөлігінен шамамен 13 шақырым солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Тарихи тұрғыдан Данбартонширдің бөлігі болған қала, Шығыс Данбартоншир кеңесі округінің әкімшілік орталығы болып табылады. 2009 жылы халық саны 19 700 адамға бағаланса, 2011 жылы 19 689 адамды құрады.

Топонимика

"Киркинтиллох" атауы галель тіліндегі Cair Cheann Tulaich немесе Cathair Cheann Tulaich сөзінен шыққан, мағынасы – "төбенің соңындағы бекініс". Бұл атау, өз кезегінде, Cumbric тіліндегі Caer pen taloch сөзінен туындауы мүмкін, оның мағынасы да осыған ұқсас. 9-шы ғасырдағы валли тіліндегі Historia Brittonum мәтінінде осы жерге сілтеме жасалған болуы мүмкін, онда Антонин қабырғасы "Керпенталох" деген жерде аяқталады делінген. Бұл бекініс – қабырғадағы бұрынғы римдік елді мекені, ал төбе – жанартаулық шоқы, ол батысқа, солтүстікке және шығысқа қарай шақырымдап стратегиялық көрініс ашатын. Кейде этимология "Kirk in tilloch" ("даладағы шіркеу") деп түсіндіріледі. Жергілікті тұрғындар ұзақ атауын көбінесе қысқартып, "Кирки" немесе "Кирки" деп атайды, бұл қаладағы көптеген кәсіпорын атауларында көрінеді.

Тарих

Қазіргі Киркинтиллохтың аумағындағы алғашқы белгілі қоныс, қазіргі қаладағы Пил парк ауданында орналасқан римдік бекініс болды. II ғасырдың ортасына жататын Антонин қабырғасы, Рим Британиясындағы ең солтүстік шекаралардың бірі Киркинтиллох арқылы өтті; оның бағыты қала орталығынан бүгінгі күнге дейін созылып жатыр, бірақ қазір жер бетінде ізі аз көрінеді. Бекіністің цифрлық реконструкциясы жасалды. Киркинтиллохта табылған көптеген археологиялық артефакттар Глазгодағы Хантер мұражайында сақталуда. Келесі мың жыл бойында бұл жерде адам қоныстанғандығына нақты дәлел жоқ, 12 ғасырда Кэмминг кланы қамал (Мотте және Бейли) мен шіркеу салғанға дейін. Шағын елді мекен өсіп, 1211 жылы қала мәртебесіне ие болды, бұл Глазгодан шығыс және солтүстік-шығыс Шотландияға бағытталған сапарлар үшін маңызды тоқтау орнына айналды. Осы кезден бастап қалада апталық базар өткізіле бастады, бәлкім Пель Брейдің етегінде (Халық көшесі мен Коугейтпен бірге, қаладағы үш ортағасырлық бағыттың бірі). Қамал тәуелсіздік соғыстары кезінде маңызды рөл атқарды, онда ағылшын гарнизоны орналастырылды, оған сэр Филип де Мубрай басшылық етті, кейіннен ол Баннокберн шайқасы кезінде Стирлинг қамалының қолбасшысы болды. 1305 жылы Робройстон қаласында Уильям Уоллесті тұтқындау және оны Думбартон қамалына жеткізу үшін қамалдан сарбаздар жіберілді. Сол жылы гарнизон Англия королі Эдуардқа жалақы төленбегеніне наразылық білдіріп, петиция жібергені жазылған. 1306 жылы Глазго епископы Вишарт басқаратын шотланд әскерлері қамалға шабуыл жасады (ағылшындар Глазго епархиясына соборды жөндеу үшін берген ағаштарды пайдаланды), бірақ қоршау сәтсіз аяқталды. Қамал соғыс барысында Роберт Брюстің бұйрығымен қиратылған деп есептеледі, бірақ қамалдың орны Пиль паркінде әлі де көрініп тұр. Бастапқы Камминг шіркеуі, Сент-Ниниан, 1140 жылы қаладан шығысқа қарай салынды (кейбір тастар 18 ғасырдағы күзет мұнарасы түрінде сақталған), ол Аулд Айл зиратының кіреберісінде орналасқан. Киркинтиллох бастапқыда Лензи шіркеуіне қарасты. Бұл мекеме Камбускенет аббаттығының мүлігіне кірді және бір өгіздік жер (шамамен 15 акр) берілді, бұл өлшем шіркеу маңындағы аумаққа атын берді. Қалада 1379 жылға дейін Мәриямға арналған шағын шіркеу салынды және оған сэр Дэвид Флеминг Дантиблэйдегі жерді сыйлады. 1644 жылы шіркеудің Киркинтиллох крестіне (қазіргі Олд Кирк мұражайы) көшірілуі шіркеудің Пасха және Батыс Лензиге (кейінірек Камбернаулд және Киркинтиллох шіркеулері) бөлінуіне әкелді. Лензи атауы кейін Глазгодан Эдинбургке дейінгі негізгі темір жол желісіндегі Киркинтиллох темір жол стансасына қайта қолданылды, оның айналасында осы атпен жаңа ауыл пайда болды. Шотландияның тәуелсіздік соғысындағы жеңісінен кейін және Камминг кланының құлдырауынан кейін Роберт Брюс Киркинтиллох, Лензи және Камбернаулд барондарын Думбартон шерифі және Брюс фракциясының қолдаушысы сэр Малкольм Флемингке берді. Осыған дейін Стирлингширдің бөлігі болған бұл аймақ кейіннен Думбартон графтығының бөлінбеген бөлігіне айналды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған. 1746 жылдың 3 қаңтарында Чарльз Стюарттың кері шегінген якобит әскері Дербиден қайтып, Фолкиркке және соңында Каллоденге қарай жол тартқанда Киркинтиллох арқылы өтті. Таулық әскердің бір сарбазы қала қиылысында Кілн Клоуздағы (қазір кітапхана тұрған жерде) қорада жасырынып отырған адамның қолынан атылып өлтірілді. Оқиғаны естіген Чарльз әскерін Килсит жолында тоқтатып, қалаға қайтып, өртеп жіберуге уәде берді. Қала әкімдері оны белгілі бір сома төлеу шартымен шеруді жалғастыруға көндірді, нәтижесінде қала құтқарылды. Қала Шотландиядағы өнеркәсіптік революцияның ошақтарының бірі болды, бұл аймақтағы тоқыма өнеркәсібінің өркендеуімен басталды. 1790 жылы Киркинтиллохта 185 тоқымашы болды, ал 1867 жылы Келвинсайдтегі Джеймс Слимонның мақта фабрикасында 200 әйел жұмыс істеді. 1773 жылы қала арқылы Форт және Клайд каналы салынды, ал 1826 жылы Монкланд және Киркинтиллох темір жолы құрылды, нәтижесінде Киркинтиллох маңызды көлік торабы, ішкі порт және темір, көмір, никель және тіпті шағын кемелерді өндіру орталығы ретінде дамыды. Бұл өнеркәсіптік мұра қаланың "Шотландияның каналдық астанасы" ретінде танылуында және 21-ші ғасырдың басында каналдың және оның айналасындағы бұрынғы өнеркәсіптік орындардың жаңартылуында көрініс тапқан. 20-ғасырда қаладағы негізгі жұмыс берушілер кеме...

Басқару

Киркинтиллох пен Лензи 1975 жылы Шотландия округтері таратылғанға дейін өздерінің қалалық кеңесіне ие болды, содан кейін Стратклид аймағындағы Страткелвин жергілікті басқару ауданының құрамына кірді. 1996 жылы тағы бір рет қайта ұйымдастыру жүргізіліп, Страткелвин және іргелес Беарсден мен Милнгави аудандарынан Шығыс Данбартоншир кеңесі құрылды; Киркинтиллох оның әкімшілік орталығы болып табылады, ал кеңестің бас кеңсесі қаладағы Том Джонстон үйінде орналасқан, ол 20 ғасырдың басындағы көрнекті саясаткер, Шотландияның мемлекеттік хатшысы (1941–45) және Киркинтиллох тумасы Томас Джонстонның құрметіне аталған. Кеңес бас кеңсесі 2012 жылдың тамызында Уильям Патрик кітапханасына көшіріліп, жергілікті биліктің алғашқы қоғамдық орталығына айналды. Том Джонстон үйі 2015 жылы, салынғанына 30 жыл толуымен бұзылды.

География

Форт және Клайд каналынан басқа, Лэгги суы Киркинтиллох қаласынан өтеді, ал канал Лэгги арқылы су құбырымен кесіп өтеді. Лэгги Кельвин өзеніне құяды, ол өз кезегінде Глазго қаласындағы Клайд өзеніне құяды. Киркинтиллохтың ішінде және айналасында орналасқан елді мекендерге мыналар жатады: Cleddans; Harestanes; Hayston; Hillhead; Oxgang; Rosebank; Langmuir; Greens; Fauldhead; Waterside; Westermains; Lenzie; Gallowhill; Whitegates; Back O' Loch; Woodilee; Broomhill және т.б.

Мәдениет

Киркинтиллох қалалық залы 1906 жылы ашылды, құны жұрттан жиналған ақшаға төленді. Архитектуралық немесе тарихи маңызы бар ғимарат ретінде тізімделген ол 2004 жылдың маусымында Шығыс Данбартоншир кеңесі тарапынан, әсіресе, құлап жатқан жұмсақ құмтастан салынған ғимаратты қалпына келтіруге кететін шығындардың күтілуіне байланысты жабылды. Жауабында Киркинтиллох қалалық залын сақтау қоры залды сақтау және оны қоғамдық пайдалану үшін қалпына келтіру мақсатымен тіркелген қайырымдылық ұйымы ретінде құрылды. Залды қайта жаңарту жұмыстары 2016 жылдың жазында басталды, ал негізгі жұмыстар 2017 жылдың қазан айында аяқталды. Киркинтиллох қалалық залы 2018 жылдың қараша айында ресми түрде қайта ашылды. Қалаға Уильям Патрик кітапханасы қызмет көрсетеді, ол 1990 жылдары Пил паркі маңындағы жеке вилладан Батыс Жоғары көшедегі жаңа ғимаратқа көшірілді. Атақты Уильям Патрик жергілікті пастор болған, ал оның інісі Уильямның атына кітапхана ашу үшін жергілікті тұрғындарға қаржы жұмсаған. Ұзақ жылдар бойы ескерілмей келген ескі кітапхана кеңес тарапынан жеке меншікке сатылып, қалпына келтіру жұмыстарынан кейін тұрғын үй ретінде пайдалануға қайта айналды. Уильям Патрик кітапханасы Шығыс Данбартоншир кеңесінің бас кітапханасы болып табылады және анықтама бөлімін, сондай-ақ әлеуметтік қызметтер, жоспарлау және жаңа қоғамдық орталық сияқты кеңестің басқа да кеңселерін қамтиды. Киркинтиллох Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін халық санының айтарлықтай өсуін бастан өткерді, қала мен оның айналасындағы ауылдардың өсуіне қызмет ету үшін бірнеше жаңа нысандар салынды. Коугейт және Таунхед аудандарында жаңа сауда орындары салынды, нәтижесінде 1990 жылдары Уэльс ханшайымы Диана Regent Centre сауда орталығын ашты. 1960 және 70 жылдары қаланың оңтүстігіндегі Вудхед паркіне салынған жергілікті бассейн мен қоғамдық білім беру орталығы 1999 және 2005 жылдары сәйкесінше бұзылды. Вудхед паркінде бір кезде үй жануарлары бағы, музыкалық аяқталған сахна, жылыжайлар, гольф алаңы және қоғамдық әжетханалар орналасқан. Қазір барлығы жабық, бірақ 2007 жылдың шілдесінде ескі бассейннің орнында жаңа демалыс орталығы ашылды, онда теннис, бадминтон, жүзу, футбол және спорт залы үшін жабдықтар бар. Парктегі бұрынғы гольф алаңының орнына жаңа үлкен балалар ойын алаңы салынды. Жаңа демалыс орталығының құрылысы Киркинтиллохтың бастамасы деп аталатын кең ауқымды көркемдік, мәдени және әлеуметтік жаңғырту жобасымен бірге жүргізілді. Бұл жобаға бұрынғы Вудли ауруханасының жеріне салынған үйлерді салушылар қаржыландырды. Киркинтиллох оқу орталығы Саутбанк көшесінде, Форт және Клайд каналына қарап орналасқан, ол Камбернальд колледжінің бөлімшесі болып табылады. Жергілікті деңгейде G66+ Live! мәдени фестивалі жергілікті шіркеулерде тарих туралы лекциялардан бастап қаланың барларындағы музыкалық шараларға дейін, сондай-ақ G66 пошталық кодындағы мектептерден келіп түскен өнер туындыларын қамтиды. G66+ Live! жыл сайын маусым айында өтетін фестиваль. Киркинтиллохтың ең сәтті музыкалық тобы – Киркинтиллох тобы, ол 2007 жылы Шотландияның қола тобы чемпионы атанды және Шотландияда да, одан тыс жерлерде де жарыстарда жемісті өнер көрсетті. Әр тамыз айында жергілікті канал фестивалі өтеді. Киркинтиллох ойыншылары – Киркинтиллохтың шығыс бөлігіндегі Бұрыштық театрында орналасқан әуесқой театр тобы, бұл қаланың Либералдық клубының бұрынғы үйі. Қаланың сол аттас түтік тобы бар, Киркинтиллох түтік тобы. 1888 жылдың 12 қарашасында құрылған ол жергілікті және айналасындағы аудандардағы азаматтық және жеке шараларға қатысады, сондай-ақ жарыстарға қатысады. Оның аспапшылары мен домбырашылары көбінесе жергілікті жерден шыққан және топ әлі күнге дейін апта сайын Хиллхед қоғамдық орталығында жаттығулар өткізеді.

Білім

Киркинтиллохта алты бастауыш мектеп бар: Хиллхед, Қасиетті Үштік, Харэстанс, Оксганг, Гартконнер, Лэрдсленд және Қасиетті Отбасы. Бұл аймақта ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған екі мектеп те бар: Хиллхедтегі Меркленд мектебі және Лензидегі Кампси Вью мектебі. Ауданның екі орта мектебі – Киркинтиллох орта мектебі (конфессиялық емес) және Сент-Ниниан орта мектебі (Рим католиктік). Екі мектеп те жақында жаңа кампустар салды, олар 2009 жылдың тамызында аяқталды. Лензи ауданындағы бастауыш мектептерге Лензи Медоу бастауыш, Миллерснеук және Қасиетті Отбасы бастауыш мектептері кіреді. Қасиетті Отбасы – Киркинтиллох шекарасындағы Лензидің шетінде орналасқан католик мектебі және Сент-Ниниан орта мектебіне оқушы беретін мектеп. Аймақтағы қалған екі конфессиялық емес мектеп Лензи академиясына, Киркинтиллохтағы Лэрдсленд бастауыш мектебімен және жақын жердегі Аучинлох бастауыш мектебімен бірге оқушы береді.

Медиа

Киркинтиллох Геральд – қаланың ресми жергілікті газеті, ол 1883 жылы қала кәсіпкері Дональд МакЛеодпен Коугейттегі ғимаратта құрылған.

Спорт

Қалада "Киркинтиллох Роб Рой" футбол клубы бар, ол Шотландияның Жасөспірімдер кубогын үш рет жеңіп алған. Бұл клуб бұрын қаланың батысындағы Адамсли паркінде ойнаған. Сонымен қатар, қала "Харрестанс" әуесқой футбол клубына да үйі, ол Шотландияның Аматор кубогын үш рет жеңіп алған. "Лензи" регби клубы қалада орналасқан және өз алаңдық ойындарын Вьюфилд авенюде өткізеді. Олар Шотландия клубтық регбиінің 4-ші лигасы – Батыс өңірлік лигасында ойнайды. Он жылға жуық уақыт бойын қалада мұндай мүмкіндіктер болмағаннан кейін, 2007 жылдың шілдесінде Вудхед паркінде жаңа бассейн мен спорт залы ашылды. Қалада "Киркинтиллох Олимпиандары" атты жергілікті жеңіл атлетика клубы да бар. "Киркинтиллох" – "Абердин" және бұрынғы "Рейнджерс" футболшысы Грегг Уайлдтың, сондай-ақ "Селтик" және Шотландия құрамасының ойыншысы Чарли Малгрюдің туған жері. "Лензи" жастар клубы – 1980 жылы Ян Стивенсон құрған жергілікті футбол клубы, онда 5 жастан бастап жасөспірімдер бөлімдері бар. Көрікті бұрынғы "Лензи" жастар клубының тәрбиеленушілері – Барри Баннан мен Стивен Крейни.

Шіркеулер

Киркинтиллохта бірнеше шіркеу бар. Шотландия шіркеуінің төрт қауымы: Сент-Мэри, Сент-Дэвид мемориалдық паркі, Сент-Колумба және Хиллхед. Шотландия баптистері одағының Таунхед және Харэстанесте шіркеулері бар. Хиллхедте Сент-Фланнан және қала орталығында Holy Family және Сент-Ниниан – екі Рим-католик шіркеуі орналасқан. Киркинтиллохта Ехоба куәгерлерінің қауымы бар, олар Бишопбригстегі әріптес қауыммен бірлесіп Патшалық үйін пайдаланады.

Жалпы әдебиеттер

Ескі Глазго және маңы, кельт киімінде: сонымен қатар Балдернок приходы, Киркинтиллохтан Стирлингке дейін, Робройстон. Нил Томсонның 80 беттік еңбегі. 1907 жылы Aird & Coghill баспасында жарық көрген "Ескі Глазго" кітабының ISBN нөмірі жоқ көшірмесінен.