Кіріспе

1938 жылғы неміс саяси жанжалы

Бломберг-Фрич ісі, сондай-ақ Бломберг-Фрич дағдарысы (немісше: Blomberg-Fritsch-Krise) – 1938 жылдың басында Германия Қарулы Күштерінің (Вермахт) Адольф Гитлерге бағынуына әкелген екі байланысты жанжалдың атауы. Хоссбах меморандумында көрсетілгендей, Гитлер екі жоғары әскери шенді тұлға, Вернер фон Бломберг пен Вернер фон Фричтен, оның талап еткен соғысқа дайындықтарына жеткілікті қарқынды емес деп наразылық білдірген. Осының салдарынан, Бломбергті қызметтен алу үшін некеге қатысты жанжал, ал Фричті жоғалып қою үшін гомосексуализм туралы жасалған жала пайдаланылды.

Бломбергтің үйлену тойы

Бломберг-Фрич оқиғасы 1938 жылғы 12 қаңтарда соғыс министрі Вернер фон Бломберг Эрна Грунмен үйленгеннен кейін көп ұзамай басталды. Берлин полициясы оның ұзақ қылмыстық тарихы бар екенін және оның порнографиялық суреттерге түскенін анықтады. Нюрнберг процесінде көп уақыттан кейін берілген куәліктерге сәйкес, полиция комиссарына бірнеше күн ішінде түскен хабарламада "маршал фон Бломбергтің әйелі бұрын сотталған, Германияның жеті ірі қаласының тізілімінде жезөкше ретінде тіркелген, Берлиннің қылмыстық істерінде тіркелген және әдепсіз суреттер тарату үшін Берлин сотымен сотталған" делінген. Мұндай қылмыстық тарихы бар адамға үйлену Бломбергтің өзі белгілеген офицерлерге қойылатын мінез-құлық стандарттарын бұзды және Гитлерді таң қалдырды, өйткені Люфтваффе басшысы Герман Геринг Бломбергтің куәгері болған, ал Гитлердің өзі үйлену тойында куәгер ретінде болды. Гитлер мен Геринг бұл жағдайды Бломбергтен құтылу мүмкіндігі ретінде қарастырды. Гитлер Бломбергке дауды болдырмау және армияның беделін сақтау үшін үйленуін жоюды бұйырды. Бломберг үйленуін жоюдан бас тартты, бірақ Геринг оның әйелінің өткені жария етілетінін айтып қорқытқаннан кейін, 1938 жылғы 27 қаңтарда лауазымынан кетті.

Фрич ісі

Бломбергтің үйленуі Гёринг пен Генрих Гиммлерді Германия армиясының бас қолбасшысы Вернер фон Фрич үшін де осындай жағдай жасауға түрткі берді. Гёринг Фричтің Бломбергтің орнына келіп, осылайша өзінен жоғары лауазымға таяуласуын қаламады. Гиммлер Вермахтты және оның басым көпшілігі аристократтардан тұратын генералдарының ықпалын әлсіретіп, өзінің «Шуцштаффель» (SS) ұйымын тұрақты неміс армиясымен (Хер) бәсекелестікке түсіргісі келді. 1936 жылы Рейнхард Гейдрих Фричке қатысты гомосексуализм айыптамалары бар құжатты дайындап, ақпаратты Гитлерге жеткізді, бірақ Гитлер оны қабылдамай, құжатты жоюға бұйрық берді. Дегенмен, Гейдрих бұйрықты орындамады. 1938 жылы Гейдрих Фрич туралы ескі құжатты қайта қолға алып, Гиммлер оны тағы да гомосексуал деп айыптады. Сонымен қатар, Фричтің генерал Людвиг Бек Гитлер режиміне қарсы әскери төңкеріс жасауға көндіруге тырысқаны, бірақ Фрич бас тартып, 1938 жылдың 4 ақпанында отставкаға кеткені, ал оның орнына Фрич ұсынған Вальтер фон Браухич тағайындалғаны хабарланды.

Әскерді қайта ұйымдастыру

Гитлер жағдайды пайдаланып, Соғыс министрлігінің (Reichskriegsministerium) функцияларын жаңа ұйымға, Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас Қолбасшылығына (Oberkommando der Wehrmacht, немесе OKW) және 4 ақпанда OKW-нің жаңа басшысы болған Вильгельм Кейтельге жүктеді. Бұл, ОКВ-ға бағынышты болған дәстүрлі Армия Жоғарғы Бас Қолбасшылығын (Oberkommando des Heeres, немесе OKH) әлсіретті. Гитлер жағдайды одан әрі пайдаланып, бірнеше генералдар мен министрлерді өзіне одан да адал адамдармен ауыстырды және Вермахтты де-юре басқарып тұрған күйінде, іс жүзінде де толық бақылауға алды. Вермахттың жоғары шенді офицерлерінің кейбіреуі бұл өзгерістерге қарсылық танытты, олардың ішінде ең белгілісі Бек болды, ол генерал-полковник Герд фон Рундштедт және басқалар қол қойған петицияны таратты. 1941 жылғы желтоқсанда Мәскеу түбіндегі жеңілістен кейін Гитлер OKW арқылы қарулы күштерге жеке басшылық етті және Браухичті қызметтен босатып, басшылық резервке (Führerreserve) жібергеннен кейін өзін OKH-ның қолбасшысы етіп тағайындады. Содан кейін Гитлер OKW отырыстарына қатыса бастады, онда Кейтель оған қарсы пікір білдіруге батыл болған жоқ.

Фричке қарсы айыптаудың дәлелденуі

Фричке қарсы айыптаулардың жалған екені белгілі болды. Іс материалдарында шын мәнінде Ахим фон Фриш деген атпен белгілі ритмейстер (ат әскерінің капитаны) туралы ақпарат болды. Гиммлер мен Гейдрих істі одан әрі жалғастырып, айыптауды қолдайтын куә ретінде Ханс Шмидт деген адамды тартты. Вермахт Бломберг-Фрич ісі деп белгілі болған оқиғаны тексеру үшін офицерлердің ар-намысын сақтайтын сотты талап етті. Сот отырысын Геринг жүргізді. Шмидт Фришті "Бавариялық Джо" деп аударылатын бір адаммен қоғамдық дәретханада гомосексуалдық әрекет жасаған офицер ретінде таныды деп мәлімдеді. Бірақ Шмидт гомосексуалистерді шантажға маманданған Берлиндегі қылмыстық топтың мүшесі екені анықталды. Неміс офицерлер корпусының өкілдері Фричтің жағдайына қатты ренжіді, ал келесі кездесуде Гиммлер, Геринг және тіпті Гитлер олардың қысымына тап болуы мүмкін, себебі Фришке қарсы іс әлсіз деп есептелді. Бірақ, одан кейін Австрияның сәтті аннексиясы (Аншлюсс) болғандықтан, сыншылар үнсіз қалды. Бек 1938 жылдың 18 тамызында отставкаға кетті, ал Рундштедт 1938 жылдың қазанында зейнетке шығуға рұқсат алды. Шмидт Фришке қарсы айыптауларын қайтарып алды және ол 18 наурызда толық ақталды, бірақ оның беделіне нұқсан келді. Әскер оны бұрынғы Бас қолбасшы лауазымына қайтаруды талап етсе де, Гитлер оны тек артиллерия полкінің құрметті полковнигі етіп тағайындады. Польшаға неміс әскерінің басып кіргенінен кейін Фрич майданға жақын әскерді тексеріп тұрғанда, поляк оғынан (пулеметтен немесе снайперден) аяғына тиіп, қаза тапты.