Кіріспе

Польшалық пианист, аранжировщик және композитор (1841–1871)

Карл Таусиг (кейде "Карл"; туған аты Карол Таусиг; 4 қараша 1841 – 17 шілде 1871) – поляк виртуозы пианист, аранжировщик және композитор. Ол Франц Листтің ең көрнекті шәкірті және барлық уақыттағы ең ұлы пианисттердің бірі деп есептеледі.

Өмір

Таусиг Варшавада еврей ата-анасының отбасында дүниеге келді. Алғашқы фортепиано сабақтарын әкесі, пианист және композитор Алойс Таусиг (1820–1885), Зигмунд Тальбергтің шәкірті болды. 14 жасында әкесі оны Ваймарда Франц Листпен таныстырды. Ол тез арада Листтің сүйікті оқушысы болды, онымен бірге концерттік турларда саяхаттап, фортепиано сабақтарымен қатар контрапункт, композиция және оркестрлеуді оқыды, тіпті Листтің оқушыларының бірі Реджина Уотсонды өзіне шәкірт етіп алды. 16 жасында ол Рихард Вагнермен танысты, оның адал ізбасары мен досы болды. Ол Вагнердің көптеген операларын фортепианоға бейімдеді. Сонымен қатар, ол Вагнердің тағы бір жақтасы – Питер Корнелиусті Вагнермен таныстырды. Таусиг консервативті Бетховеннің ізбасары Йоханнес Брамсқа да жоғары құрметпен қарады және оның досы болды, бірақ ол "болашақ музыкасының" ең жақтаушысы болды. Ол Вагнер операларын қою үшін Байройт театрын салуға қаржы жинады. 1859–1860 жылдары Таусиг Германияның түрлі қалаларын аралап, Дрезденді өзінің негізгі орны етті. 1862 жылы Венаға көшіп барды, онда ол заманауи оркестрлік музыка концерттерін өткізді, соның ішінде өзінің симфониялық поэмаларын да қосты. Таусиг ұстазынан айырмашылығы – оның ойнағанда көзге түсетін қимылдары болмады. Таусиг пианинода қозғалмай отырып, өзі "спектакль" деп атаған нәрсені жек көретін. Оның саусақтары пернетақтада керемет жұмыс істеп, ешқандай қателік жібермесе де, Таусигтен кернеудің жалғыз белгісі – аузының бір бұрышын сәл қысқалауы болды. Оның ерте қайтысына дейін кейбір сыншылар Таусигтің теңдесі болмағанын болжайды, ол Листтің күшін және дыбыстың әртүрлілігін оның оқушысы Ханс фон Бюловтың зиялылығымен үйлестірген. Листтің тағы бір шәкірті Эвген д'Альберт Таусигті ұстазымен салыстырып, Листтің музыкалық ойлары зор болғанын, бірақ Таусигтің жақсырақ және дәл техникасымен қатар поэзиялық сезімі де жоғары болғанын айтты.

Репертуар

Таузигтің репертуары өте кең болды; ол Скарлаттиден Листке дейінгі шығармаларды жатқа ойнай білді. Ол әсіресе Шопен, Вебер және Бетховеннің туындыларын орындау өнерімен, пианистік шеберлігімен және сезімнің күштілігімен көзге түсті. Қолжазбаның сақталу жағдайы туралы мәліметтер, мүмкіндік болған жағдайда, толыққанды берілген. Егер басқаша көрсетілмесе, тізімдегі барлық шығармалар фортепианоға арналған соло туындылар. * белгісі қойылған шығармалар жазылған.

Алғашқы еңбектері

Ф минордағы импромпту, Op. 1 [1a] (Мари фон Муханов Калергиске арналған) (1855)*
А минорындағы кіріспе және Тарантелла, Op. 2 [2a] (1855)*
L'Éspérance (Үміт), өзгертілген ноктюрн, А♭ мажор, Op. 3 [3a] (1856)*
Серенад, Op. 4 [жарияланым жоғалған] (1856)
Rêverie, фантазия, А мажор, Op. 5 (1856)*
Le Ruisseau (Бұлақ), этюд, А мажор, Op. 6 (шамамен 1856)*

Кейінгі еңбектері

Екі концерттік этюд (Deux Études de concert), Op.1 [1c] [1871 жылы жарияланған] (1870-71 жж.):
№1: F-диез мажордағы Presto appassionato
№2: A-бемоль мажордағы Moderato

Қате берілген шығармалар

"Morgenblätter", Дж. Штраустың вальсі, Op. 279 – Карл Таусигтің концерттік орындауы үшін парафразаланған – Өлімнен кейінгі туынды [шамамен 1878 жылы жарық көрген; шын мәнінде американдық пианист Джули Риве Кинг (1854–1937) жазған]
"Kiss Waltz", Дж. Штраустың вальсі [Марк Хамбург пен Бенно Моисеивичтің жазбаларында бар; шын мәнінде орыс композиторы және пианисті Эдуард Шутт (1856–1933) Дж. Штраустың вальс мотивтеріне концерттік парафразалар ретінде жазған]
Таусигтің күнделікті жаттығуларының 1880 жылғы американдық қайта қараған басылымынан Préludes nos. 7–10, осы басылымда Генрих Эрлихтің қосымша жаттығулары енгізілді. Ұсынылған "10 прелюдияның" соңғы төртеуі Эрлихтің туындылары. Таусиг тек алғашқы алтысын жазды, оларды ол "Прелюдиялар" емес, "6 жаттығу бөлігі" деп атады, бірақ олар көбінесе прелюдиялар деп аталады. [Жетілген туындылар бөлімін қараңыз]

Жазбалар

Майкл Понти 1976 жылы Candide LP лейблінде Tausig альбомын алғаш рет жазды. Онда «Екі концерттік этюд», «Жүде», «Бір рет қана өмір сүреміз» (Caprice Waltz #2), «Мажар циган әуелері», «Каприз вальсі #4» және «Халка фантазиясы» кірді. Понти кейіннен Таузигтің Вагнердің 3 аранжировкасын жазды: «Валькирадан» 2 және «Тристаннан» Бранганейдің әні. 1980 жылы жаңадан жазылған және Wifon лейблінде шығарылған (кассетада қолжетімді) Tausig альбомы, екі «Caprice Waltz»-ден басқа, бұрынғы Candide альбомындағы барлық шығармаларды қамтыды, сонымен қатар «Reverie op. 5» де қосылды. 1989 жылдан бастап Деннис Хенниг Etcetera лейблі үшін үш Tausig альбомын шығарды. Барлық бес «Valse Caprice» және Шуберттің үш транскрипциясы (Андантино вариацияларын есептемей). Таусигтің Вагнердің кейбір транскрипцияларының альбомы: 3 «Тристан» парафразы, «Валькирадан» 2, соның ішінде «Валькиралар сауытының» төрт қолды нұсқасы және «Кайзер маршы». Листтің симфониялық поэмаларының төрт транскрипциясы: №3 «Прелюдиялар» және бұрын жарияланбаған №2, 4 және 10. Орацио Скортино 2013 жылы Вагнердің транскрипцияларынан альбом шығарды: 3 «Тристан», 2 «Валькира» және 2 «Майстерзингер» аранжировкасы. Артур Чимиро 2016 жылы Acte Préalable CD лейблі үшін Таузигтің толық сақталған түпнұсқа фортепианолық шығармаларын жазды. Пианист барлық қолжетімді транскрипциялар мен аранжировкаларды жазуды, сондай-ақ «The Ghost Ship» оркестрлік нұсқасының премьерасын өткізуді жоспарлаған, бірақ бұл жазбалар іске аспады. Риан де Ваал, Карло Ломбарди, Джулио Драги, Стивен Хоуг және Менахим Хар Захав сияқты көптеген қазіргі заманғы пианистер Таусигтің шығармаларын жазды. YouTube-та Таусигтің фортепиано музыкасының бірнеше жазбасы бар. Сетрак Сетракиан Шопеннің ми-минорлық концерт транскрипциясын жазды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Таузигтің Штраустың «Сен бір рет қана өмір сүресің!» вальсінің аранжировкасын Сергей Рахманинов пен Игнаций Ян Падеревский жазған. Рахманинов сонымен қатар Таусигтің Шуманның «Контрабандист» операсының транскрипциясын (Йозеф Лхевнен, Йозеф Хофман, Эмиль Гилельс және басқалар да жазған) және Скарлаттидің L. 413 нөміріндегі клавесин сонатасынан алынған Таусигтің ми-минорлық «Пасторале» операсын жазды, соңғысы сол дәуірдің басқа да көптеген пианистерімен танымал болды, оның ішінде Владимир Хоровиц. Бахтың ре-минорлық токкатасы мен фугасы және Шуберт/Таусигтің «Марш Милитер» жазбаларда да жиі кездеседі, соңғысын Юген д’Альберт, Леопольд Годовский, Миша Левицкий, Лхевнен, Игнац Фридман, Эгон Петри, Вильгельм Бэкхаус, Александр Брайловский, Хоровиц және Дьёрдь Цифра жазды. Бұл пианистердің көпшілігі басқа да Таусиг шығармаларын жазды, мысалы, Лхевненнің сирек кездесетін «Венгриялық цыган билері» жазбасы. Бенно Моисеевич Вебердің «Биге шақыру» оркестрлік әуенінің фортепианолық аранжировкасын жазды. Уинифред Кристи тіпті күйеуінің өнертабымен, Moór Duplex фортепианосында Бахтың ре-минорлық токкатасы мен фугасын жазды.