Кіріспе
Патрик О'Брайанның 1979 жылғы романы, Лондонның ежелгі пабы. «Соғыс байлығы» – британдық автор Патрик О'Брайанның Обри-Матурин сериясындағы алтыншы тарихи роман, алғаш рет 1979 жылы жарық көрген. Оқиға 1812 жылғы соғыс кезінде өрбуде. HMS Leopard Ботаника шығанағына жетіп, тұтқындарды қалдырып, кеме жарамсыз деп танылған Пуло Батангқа бағыт алды. Капитан Обри және оның бірқатар серіктері жаңа міндеттерді орындау үшін үйге қайту үшін «Ла Флеш» пакетіне мінбекші болды. Кемеде болған өрт айлар бойы аман сақтаған саяхатты тоқтатты және оларды жаңа соғысқа бастап әкелді. «Соғыс байлығы» 1812 жылғы соғыстағы екі теңіз шайқасы туралы аздап көркемделінген оқиғаларды қамтиды.
the ancient pub in London
The Fortune of War is the sixth historical novel in the Aubrey Maturin series by British author Patrick O'Brian, first published in 1979. It is set during the War of 1812. HMS Leopard made its way to Botany Bay, left its prisoners, and sailed to Pulo Batang where the ship was declared unfit. Captain Aubrey and some of his followers are put aboard La Flèche packet to sail home for a new commission. A shipboard fire ends the months of sweet sailing and brings them into the new war. The Fortune of War contains lightly fictionalized accounts of two sea battles in the War of 1812.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
"Леопард" кемесі "Жұбаныш аралынан" "Порт-Джексонға" жол алады, онда ол бірнеше тұтқындарын тастап кетеді. Капитан Блайдың мәселесі шешілгендіктен, ол Голландиялық Шығыс Үндістан бекетіне және адмирал Дрюриге, Пуло-Батангқа аттанады. "Леопард" ағаштарының шіруіне байланысты қару-жарақ орнатуға жарамсыз деп танылды және, мүмкін, әскер тасымалы ретінде қолданылатын болады. Джек Обри мен оның серіктері келесі командасы, Англияда күтіп тұрған "Ла Флеш" курьерлік кемесіне көтеріледі. Экипаждың қалғаны адмирал Дрюримен қалады. Матурин Уоллистен француздық барлау көздеріне нұқсан келтіру жоспарының сәтті аяқталғанын біледі және Луиза Воган есімдерін айтқан Корольдік теңіз флотындағы байланысшының атын жеткізеді. Олар крикет ойынына қатысады, бірақ "Ла Флештің" келуінен ойын күрт тоқтатылады, ол оларға пошта да жеткізеді. Капитан Йорк Англиядан кетіп бара жатқанда София Обриге барып, Джекке жеке хаттары мен сыйлықтарын жеткізеді. Обри капитан Йоркпен таныс болғандықтан, Матурин кең кітапханасы мен кабинасындағы фортепианосы бар осы капитанға тез жақындасады. Саймонстаунда "Ла Флеш" Ұлыбритания мен Америка арасындағы соғыс туралы біледі. Обри осы уақытты жас матростарды оқытумен өткізеді, ал Матурин Кеңістік аралы мен Жаңа Голландиядан алынған үлгілерді кеменің шотланд хирургі Маклинмен бірге кесумен шұғылданып, кештерді музыкамен өткізеді. Бір түні Бразилияға жақын Атлантика мұхитында кемеде өрт шығып, барлығы кішкентай қайықтарға кемені тастап кетеді. Бірнеше аптадан кейін Обри мен Матуринді алып бара жатқан қайық Рождество қарсаңында Бомбейге қарай бет алған, капитан Генри Ламберт басқаратын кемемен кездеседі. Көзде көкжиекте бір кеме пайда болады – "Конституция", оны "Жава" дереу қуалайды. Обри мен "Леопардтан" келгендер екі қаруды иеленеді, бірақ "Жаваның" алдыңғы мастысы қирағанда шайқас нашар өтеді. Америкалық командир қателікке жол бермейді, ал "Жава" өз байрағын төмен түсіреді. "Конституция" Бостонға жөндеу үшін оралады, "Жавадан" бір бөлігін өз жөндеуі үшін алып, содан кейін оны өртеп жібереді. Капитан Ламберт Бразилиядағы жараларынан көз жұмады. Обридің оң қолына оқ тиді, ол жағаға шығуға тым нашар болады. Матурин науқасының жанында қалады және кеме хирургі доктор Эванспен бірге жұмыс істейді. Матуриннің күнделіктерінде жазылған сөздері мен суреттерінен басқа барлық жинақтары жоғалып кетті. Саяхат барысында Матурин Сан-Сальвадордан келген француз жолаушысы Понте Канетпен сөйлеседі. Бостонда Обри дәрігер Шоаттың ауруханасында жараларынан айығып, келесі тұтқын алмасуды күтеді. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Жалиль Брентоны оны тексеруге тырысады, бірақ Обри оны кейінге шегереді, енді алмасудың неліктен кешігіп жатқанын түсінеді. Матурин Луиза Воган мен Майкл Херапатпен қайта кездеседі, содан кейін олардың қызы Кэролайнмен және Майклдың әкесі Джорджпен танысады. Джордж – бай саудагер және Революциялық соғыстағы лоялист, оның Қытаймен саудасы қазіргі соғыс салдарынан тоқтап қалған. Матурин Гарри Джонсонның сүйіктісі Диана Вильерспен кездеседі. Ол Мэрилендтен шыққан, өз елі үшін тыңшылық қызметін атқаратын бай американдық құл иесі. Джонсон Обриге келіп, Матурин туралы айтқан сөзімен шпионға тым көп ақпаратты ашады. Матурин Джонсон мен Понте Канеттің Обриден аулақ болып, өзіне назар аударғанын күдіктенеді. Ол Джордж Херапаттан Обриге екі пистолет әкелуін сұрайды. Обри аурухана төсегінен портты бақылайды. Понте Канет Матуринді Бостон көшелерінде екі рет ұрлап алуға тырысады, бірақ сәтсіз аяқтайды. Екінші рет әрекеттен кейін Матурин Дианамен Франшон қонақүйінде кездеседі, Джонсон Воганмен бірге болғанда. Джонсонның құжаттарын қарап жатқанда, Матурин алдымен Понте Канетті, содан кейін Джонсонның бөлмесіне келген Жан Дубрейлді өлтіреді. Матурин Джонсон Диананың оған жазған хатын ұстап алғанын біледі. Ол оның азаматтық мәселесін шешу үшін оған үйленуді ұсынады. Диана Джонсоннан қашып кеткісі келеді. Матурин Обриге сол түні қашу жоспарын құрастыратын хат жібереді. Джордж Херапат оларға үлкен кемелерінің бірінде жасырынуға рұқсат береді. Содан кейін Обри шағын балық аулау қайығын жағады және ол, Матурин және Диана 38-пушкалық фрегатпен кездеседі, ол блокадалық міндетін орындап сыртқы портқа кіреді, оларды капитан Филип Брок, Обридің туысы және балалық шақтағы досы, кемеге көтереді. Брок 38-пушкалық "Чесапик" кемесінің жаңа командирі капитан Лоуренске, оған ешқашан жетпейтін, жекпе-жекке шақыру хатын жазады. "Чесапик" Обриді қуалып келе жатқандай болып шығып, "Шеннонмен" шайқасады. Шайқас он бес минутқа созылады, содан кейін "Чесапик" "Шеннонға" бас иеді. Обри оң қолын денесіне байлап, пушкалық экипажды басқарады, ал Диана алдыңғы бөлігінде отырады, Матурин төменде хирургпен бірге күтеді, бұл Корольдік теңіз күштерінің жеңісі.
Тарихқа, географияға және қазіргі ғылымға сілтеме жасау
Екі фрегат шайқасы, оның ішінде бір Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің кемесі және бір АҚШ теңіз күштерінің кемесі 1812 жылғы соғыстағы нақты оқиғалар: HMS Java Конституцияға қарсы, және Чесапикке қарсы (USS Чесапиктің жаулануы). Романтағы Обри мен Матурин екеуі де осы шайқастарда рөл атқарады – Ява кемесіндегі кездейсоқ жолаушылар ретінде, содан кейін Бостондағы соғыс тұтқындары ретінде уақтылы қашып құтылады. О'Брайан осы шайқас оқиғаларын көркемдік үшін өзгертеді. USS Chesapeake-тің жаулануы 1866 жылғы дереккөзде, "The Fortune of War" романының Автордың сөзінде талқыланған. Екі елдің жеңістері соғыс кезінде теңізшілердің рухын көтеріп, олардың моральдық жағдайын жақсартты. АҚШ үшін бұл олардың кемелері британдықтармен теңдей шайқаса алатынын көрсетті, ал Ұлыбритания үшін американдық кемелерді француз, голланд және испан кемелерімен бірдей оңай жеңуге болатынын дәлелдеді.
Әдебиетке сілтеме жасау
7-тарауда Матурин ваннадағы екі мәйітке қарап, бұл Шекспирдің «Тит Андроник» пьесасының соңына ұқсайды деп ойлайды, онда өш алу оқиғасы барысында мәйіттер жиналады. Содан кейін Матурин өзінің жағдайының ерекше екенін түсінеді, себебі оған осы француз шпиондарын өлтіруге немесе олардың қолынан өлтірілуге тура келді, ал олардың біреуі оның екі досын қинап өлтірген еді.
Сериядағы басқа романдарға сілтеме жасау
6-тарауда Стивен Матурин "мамырдың он жетіншісінде" Диана Вильерске "сегіз жыл, тоғыз ай және бірнеше күн" ғашық болғанын еске түсіреді. Ол оны 1802-03 жылдары Амиен бейбітшілігі кезінде "Пост Капитан" романында кездестірген. Егер романдық сюжет сөзбе-сөз болса, 1804 жылдың күзіне дейін ол өзіне толық мойындауға рұқсат бермеді. Бастапқыда ол өзін оған лайықсыз деп ойлады және София Уильямс оны үйленуге шақыруын дұрыс көрмеді, оның себебі оның құрметті әйелінің сезімдерін білуі. 7-тарауда американдық капитан Лоренс Бостон қаласындағы ауруханада Обримен кездесу үшін әкелінеді, ол Нью-Йорктегі ауруханада жазылып жатқан лейтенант Моуэттен сәлем жеткізеді. Моуэтт Лоренстің басқаруымен "Хорнет" кемесіне шабуыл жасағанда жарақат алған. Моуэтт "Мастер және командир" романында міндетті офицер және ақын болған; Матурин Моуэтттің өлеңдерінен бірнеше шумақ айтады. Ол Обри мен Матуриннің екеуіне де жақын адам болған. 4-тарауда Матурин Понте Канетті алғаш рет Тулон қаласының үстіндегі мейрамханада көргенін еске алады, ол Обримен бірге Англиядан шыққаннан кейін француз теңізшісі және досы Кристи Паллиерге қонаққа барған кезде. Матурин Понте Канеттің Америкаға келгендегі сөйлеуі, Франциядағы бұрынғы акцентінен өзгеше екенін байқады.
Цитаталар
Америкалықтар мен британдық Корольдік теңіз флоты арасындағы қарым-қатынастың өзгеруі Обридің Майкл Херапатқа француз тыңшыларынан Бостон портындағы Корольдік теңіз флотының кемесіне қашып кетуге көмектескені үшін көрсеткен алғысында көрінеді. Америкалық Херапат "Леопард" кемесінде Матуриннің көмекшісі болған. "Джек ұзақ және мұқият қарады. 'Су көтерілгенде,' деді ол, 'мен кемеге кіріп, су тартылғанда шығамын. Сен де бізбен келесің бе, Херапат? Мен сені өзім басқаратын кез келген кемеде мичман қылып тағайындаймын, және сен қайтадан Доктордың көмекшісі бола аласың. Бостон саған ұнамайтын жағдай тудыруы мүмкін.' 'Жоқ, мырза,' деді Херапат. 'Бұл болмайды: Мен сіздің қамқорлығыңызға ризамын. Менің мұнда байланыстарым бар... және содан кейін, біз жаумыз.' 'Шындығында, сондаймыз. Ұмытыппын. Сені жау деп ойлау қиын,' деді ол." (8-тарау)
Пікірлер
Бұл кітап сериядағы тікелей алдыңғы кітаптарынан күрт ерекшеленеді, себебі ол қашу мен кеме апаты, соғыс кезіндегі құпия қылықтардың шиеленісін баяндайды, теңізде көп оқиға болғанымен, теңіз шайқастары емес. Бұл кітапта Жэк кемеге командалық етпейді, аң-таң! Бұл – кеме апаты, шөлдеу мен каннибализмге толы ұзақ қашықтықтағы қайықпен саяхат, екі теңіз шайқасы, көптеген қызықты тыңшылық әрекеттері және қашуға жасалған әрекеттер туралы кітап. Бірақ ол бұрынғы томдардан толығымен өзгеше, олардың барлығы белгілі бір дәрежеде теңіз оқиғалары жанрына жатса, бұл кітап солай емес. Жақында осы серияны Hornblower сериясымен салыстырып жатқан едік – Hornblower сериясында осындай том болуы мүмкін емес. Мен Джонсон, француз және Стивенге қатысты барлық құпия қылықтарды қатты ұнатамын – бұл теңіздегі қуу-құйғынмен бірдей қызықты, бірақ мүлдем басқаша. Бұл томда Стивеннің өте жақсы жазылған тұстары көп, сондай-ақ Жэкке тән қате сөздердің керемет мысалдары бар.