Кіріспе

Омыртқаның медициналық жағдайы

Лембальдық омыртқа стенозы (LSS) – омыртқа каналының бел омыртқалары деңгейіндегі жүйкелер мен қан тамырларын тарылтып, қысымға түсіретін медициналық жағдай. Омыртқа стенозы мойын немесе кеуде аймағына да әсер етуі мүмкін, онда ол мойын омыртқасының стенозы немесе кеуде омыртқасының стенозы деп аталады. Лембальдық омыртқа стенозы белдің төменгі бөлігінде немесе жамбаста ауырсынуға, қалыптан тыс сезімдерге, аяқтарда, жамбаста немесе тізелерде сезімнің жоғалуына (карғалыққа) немесе ішек пен несепті бақылаудың жоғалуына әкелуі мүмкін. ЛСС-тің нақты себебі белгісіз. Омыртқаның құрылымдарының тарылуы болуы керек, мысалы, орталық канал, бүйірлік тесіктер немесе омыртқааралық тесік (омыртқалық жүйке тамырының өтетін жері), бірақ бұл ЛСС-тің пайда болуы үшін жеткіліксіз. Бұл жағдай АҚШ-та 200 мыңнан астам адамға әсер етеді. Ауырсыну синдромының төменгі аяқ-қол ауырсынуымен бірге пайда болған кезде қарастырылуы мүмкін екеніне назар аударылады. Синдром зейнеткерлікке шыққан қарт адамдардың 12%-ында және зейнеткерлер үйінің тұрғындарының 21%-ға дейін кездеседі. Лембальдық омыртқа стенозының (LSS) аяқтардағы белгілері тамырлық клаудикациядағы белгілерге ұқсас болғандықтан, LSS симптомдарын сипаттау үшін псевдоклаудикация термині жиі қолданылады. Бұл симптомдарға аяқтардың ауырсынуы, әлсіздік және қышыну жатады.

Себептер

Омыртқа тарылуы туа біткен (сирек) немесе қалыптасқан (дегенеративті) болуы мүмкін, бұл қарт омыртқада кездесетін өзгерістермен байланысты. Бұл омыртқа арнасын тарылтады, омыртқа тарылуының белгілері жиі кездеседі. Олардың ішінде нейроклаудикация ең көп кездеседі. Бір омыртқаның екіншісіне қарай жылғалануы омыртқа арнасын тарылтып, омыртқа тарылуына себеп болуы мүмкін. Егер бұл жылғалану арнаны жеткілікті түрде тарылтып, омыртқа жотасының ішіндегі құрылымдарға қысым жасаса, бұл анықтама бойынша омыртқа тарылуы болып табылады. Егер тарылумен байланысты белгілер байқалса, омыртқа тарылуының диагнозы расталады. Жасы ұлғайған сайын дегенеративті спондилолистез жиірек кездеседі. Ең көп кездесетін спондилолистез L4 омыртқасының L5 омыртқасына жылғалануымен байланысты. Фраймойер зерттеулері көрсеткендей, қант диабетімен ауыратын және аналық бездерін алып тастаған (оофоректомия) әйелдерде арна тарылуымен қатар спондилолистез жиірек кездеседі. Аяқтардағы симптомдардың себебін анықтау қиын болуы мүмкін. Диабет салдарынан туындаған шеткершілік нейропатия омыртқа тарылуының белгілерімен ұқсас болуы мүмкін.

Диагностика

Диагноз клиникалық тұрғысынан қойылады. Бел немесе мойын омыртқасының қарапайым рентген суреттері омыртқаның тарылуын көрсетуі де, көрсетпеуі де мүмкін. Нақты диагноз компьютерлік томография немесе магниттік-резонанстық томография (МРТ) сканилеу арқылы қойылады. Қаналының тарылғандығын анықтау омыртқаның тарылуы диагнозын қоюға көмектеседі.

Ван Гельдереннің велосипедті сынағы

1977 жылы Дайк пен Дойл велосипедтік тест туралы хабарлады, бұл науқастан стационарлық велосипедте айналдыруды сұраудан тұратын қарапайым процедура. Егер симптомдар шеткершілік артерия ауруынан туындаса, науқас аяқтарына жеткілікті қан жетпейтіндей сезімге келеді, яғни клаудикацияны бастан кешіреді; егер симптомдар бел қабырғасының тарылуынан туындаса, науқас велосипед тебу кезінде алға еңкелгенде олар жеңілдейді. Жаңа технологиялық жетістіктермен диагностикада үлкен қадам жасалғанмен, велосипедтік тест тамыр ауруларынан және омыртқа стенозынан туындаған клаудикацияны анықтаудың арзан әрі оңай тәсілі болып қалады.

МРТ

МРТ – омыртқаның барлық аймақтарындағы, соның ішінде мойын, кеуде және бел бөліктеріндегі омыртқа стенозын диагностикалау және бағалау үшін басым әдіс болып табылады. МРТ мойын омыртқасының спондилоздық миелопатиясын (мойын омыртқасының дегенеративті артриті және омыртқа миының зақымдануы) анықтауға көмектеседі. МРТ-да мойын омыртқасының дегенерациясы анықталса, бұл жағдай қауіпті болуы мүмкін; бұл жағдай миеломаляция немесе омыртқа миының дегенерациясы деп аталады. Бұл МРТ-да сигналдың жоғарылауы ретінде көрінеді. Дегенеративтік өзгерістерден туындаған миелопатияда (омыртқа миының патологиясы) анықталған өзгерістер көбінесе қайтымсыз болады және декомпрессивті ламинектомия патологияны жоймайды. Хирургиялық араласу жағдайдың прогрессирлеуін тоқтатуға мүмкіндік береді. Егер МРТ-дағы өзгерістер В12 витаминінің жетіспеушілігінен туындаған болса, жақсы жазылу үміті болуы мүмкін.

Диагнозды анықтау

Жұлынның мойын, кеуде немесе бел бөлігінде омыртқа тарылуының анықталуы тек тарылудың анатомиялық екенін растайды. Бұл радикулопатия, нейрогенді ұйқысыздық, әлсіздік, ішек және несеп шығару функциясының бұзылуы, спастичность, қозғалыс әлсіздігі, жоғары рефлекстер және бұлшық ет атрофиясы сияқты клиникалық белгілерге негізделген омыртқа тарылуы диагнозымен байланысты болуы немесе болмауы мүмкін. Осы белгілер (науқастың анамнезі мен физикалық тексеру нәтижелері, сондай-ақ МРТ немесе КТ сканері арқылы тарылудың анатомиялық дәлелдерімен бірге) диагнозды қоюға мүмкіндік береді.

Менеджмент

Бел қабынуының стенозы үшін стандартты емдеу операциясыз терапия және ламинектомия болып табылады.

Дәрі-дәрмектер

ЛСС үшін медициналық араласуды қолдануды дәлелдейтін мәліметтер жеткіліксіз. Эпидуралды блокадалар да ауырсынуды уақытша басады, бірақ ұзақ мерзімді әсеріне қатысты ешқандай дәлел табылған жоқ. Эпидуралды стероид инъекцияларын қолдану мәселелі, ал олардың тиімділігі туралы мәліметтер қайшы. Ламинектомия – хирургиялық емдеудің ең тиімді түрі. Консервативті емге қарамастан жағдай нашарлаған жағдайларда операция 60–70% жағдайда жақсартуға әкеледі. X STOP деп аталатын омыртқааралық кеңейткіш құрылмын қолдану бірнеше омыртқа деңгейінде жасалғанда тиімділігі төмен және құны жоғары болып шықты. Диск ауруының және дегенерацияның табиғи дамуы омыртқааралық буындардың қаттығуына алып келеді. Бұл остеофиттердің – буын маңындағы сүйек тіндісінің өсуіне себеп болады. Бұл процесс спондилез деп аталады және омыртқаның қалыпты қартаюының бір бөлігі болып табылады. Бұл қалыпты және ауру омыртқаларды зерттеуде анықталды. Дегенеративті өзгерістер 25–30 жасқа дейін белгілерсіз басталуы мүмкін. Көптеген адамдар 35 жасқа дейін кемінде бір рет қатты бел ауруына шалдығады. Адам остеофиттерді дисктердің айналасында түзілгенде бұл жағдайдың жақсаруын және азаюын күтуге болады.

Эпидемиология

Омыртқа арнасының тарылуына көптеген себептер бар, бірақ дегенеративті өзгерістер омыртқа арнасының симптомдық болуына алып келеді. Дегенеративті ЛСС-нің нақты таралуы белгісіз болса да, оның 1,7%-дан 13,1%-ға дейін жететіні болжанып отыр. Алайда, бұл статистиканың нәтижелері күмәнді. Бұл негізінен диагностикалық критерийлердің нақты болмауынан. Мысалы, магниттік-резонанстық томография (МРТ) және компьютерлік томография (КТ) ЛСС диагнозын қоюдың ең көп таралған жолдары, бірақ арнаның, фораминальды немесе субартикулярлық тарылудың клиникалық маңызды анықтамасы жоқ. Бұған қоса, бел және мойын тұсы типтері кеуде тұсының сирек кездесетін стенозынан жиі кездеседі. Стеноз омыртқаның бір аймағында оқшауланған түрде кездесуі мүмкін, бірақ дамуы омыртқасының стенозы көбінесе мойын және бел бөліктерін қамтиды. Адамның омыртқа арнасының тарылуын дамыту жасы буындардың биомеханикасының өзгеруімен байланысты. Бұл топтағы радикулярлық ауырсынудың көп бөлігі дискі патологиясынан емес, белдік омыртқаның стенозынан туындайды. Белдік омыртқаның дегенеративті стенозы негізінен 50-60 жастағы адамдарда байқалады. Жақында Жапонияда жүргізілген зерттеу ЛСС-тің жиілігі жас ұлғайған сайын артатынын көрсетті. Зерттеу ЛСС жиілігінің келесі жас топтарында бірте-бірте артатынын растайды: 40-49 жастағыларда 1,7–2,2%, ал 70-79 жастағыларда 10,3–11,2%. АҚШ-та шамамен 200 000 ересек адам ЛСС-тен зардап шегеді және 2025 жылға қарай бұл сан 64 миллионға дейін жетеді, сондай-ақ зейнеткерлер үйлерінде тұратын адамдардың 21%-ына дейін. Бұл ауру қартаюмен тығыз байланысты болғанымен, ерлер әйелдерге қарағанда ертерек ауырады. Бұл ауыр жұмыс жүктемесімен және жоғары дене массасы индексімен (БМИ) байланысты болуы мүмкін. 2013 жылы Швеция 100 000 адамға 40 жағдайды тіркеді. Бірақ ЛСС-тің алғашқы клиникалық сипаттамасы голланд нейрохирургі Хенк Вербистке жатқызылады, оның есебі 1954 жылы жарияланды. Омыртқа арнасының тарылуы 1950-1970 жылдары денсаулыққа зиян келтіретін жағдай ретінде таныла бастады. Арқасы ауыратын және басқа да белгілері бар адамдардың омыртқа арналары симптомсыз адамдарға қарағанда көбінесе үлкен болады. Қалыпты өлшемдегі белдік арна дискілік ауруы бар немесе ламинектомия қажеттілігі бар адамдарда сирек кездеседі. 1970 және 1980 жылдары көптеген жағдайлар бойынша хирургиялық емнің табыстылығы көрсетілді, бірақ олар хирургтардың субъективті бағалауына негізделген. Зерттеушілер белдік стенозға қатысты бақылаудың орынды емдеу опциясы екенін және маңызды неврологиялық нашарлаудың сирек кездесетінін қорытындылады. Бұл ереже белдік стенозға қатысты жазылған.