Кіріспе

Ұлыбританиядағы үңгір және археологиялық орын.

Кентс үңгірі – Англияның Девон графтығындағы Торквей қаласында орналасқан үңгірлер жүйесі. Ол археологиялық және геологиялық ерекшеліктерімен (девон әктастарындағы карст нысаны ретінде) көзге түседі. Үңгірлер жүйесі жұртшылыққа ашық, 1952 жылдан бері арнайы ғылыми қызығушылық тудыратын геологиялық орын, ал 1957 жылдан бері – жоспарланған ежелгі ескерткіш мәртебесіне ие.

Тарихқа дейінгі дәуір

Үңгірлер мен жолдар ерте Плейстоцен кезеңінде девон әктасынан судың әсерінен пайда болған және Британ аралдарында мекендеген кем дегенде сегіз жеке, үзіліссіз жергілікті тұрғындардың бірімен қоныстанған. Ұлыбританиядағы басқа маңызды палеолиттік орындар – Хапписбург, Пейкефилд, Боксгроув, Суонскомб, Понтневид, Павиланд, Кресвелл жартастары және Гоуф үңгірі.

Кентс үңгірі 4

1927 жылы Торквей табиғи тарих қоғамының қазба жұмыстары кезінде үңгірде тарихқа дейінгі жоғарғы жақ сүйегінің (максилла) фрагменті табылды және ол Кентс үңгірі 4 деп аталды. Бұл үлгі Торквей мұражайында сақталуда. 1989 жылы фрагмент радиокөміртекпен талданып, 36 400–34 700 жыл бұрынғы деп есептелді, бірақ 2011 жылы жақын қабаттардағы қазбалардан алынған зерттеу нәтижесі 44 200–41 500 жыл бұрынғы екенін көрсетті. Сол зерттеуде фрагменттің тіс құрылымы сараланып, ол неандерталь емес, *Homo sapiens* екені анықталды, бұл оны солтүстік-батыс Еуропада табылған ең ерте анатомиялық жағынан дамыған адамның қазба қалдығы етті. 2012 жылы осы мақалаға жауап ретінде авторлар Марк Уайт пен Пол Петтит: «Біз Кент үңгіріндегі ескі және нашар жүргізілген қазбадан алынған фаунаның шағын, таңдалған үлгісін пайдаланып, тікелей даталау мүмкін емес адам қазбасының радиокөміртектік стратиграфиясы мен жасын анықтауға қатысты сақтық танытуды өтінеміз және соңғы даталау нәтижелерін қабылдамауды ұсынамыз» деп жазды.

Археологиялық нысан ретінде

Кентс үңгірі алғаш рет 1659 жылы жерді Джон Блэкке жалға бергенде "Кентс Хоул Клоуз" деп тіркелген. Тарихи кезеңде үңгірлерді зерттеудің ең ерте дәлелі – сталагмиттерге қашалған "Уильям Петре 1571" және "Роберт Хеджес 1688" деген екі жазу. Алғашқы қазба жұмыстарын 1824 жылы Томас Нортмор жүргізген. 1824-1829 жылдары Торре аббаттығының рим-католик шіркеуінің капелланы МакЭнери жүйелі қазба жұмыстарын атқарды. 1845 жылдың қыркүйегінде, жаңа құрылған Торкуэй табиғи тарих қоғамы сэр Лоуренс Палктен жоспарланған Торкуэй мұражайы үшін қазбалардан үңгірлерді зерттеуге және қазбалардан алынған қазындыларды алуға рұқсат сұрады. Осының нәтижесінде Эдвард Вивиан мен Уильям Пенгеллиге 1846-1858 жылдары қазба жұмыстарын жүргізуге рұқсат берілді. Бұл 1859 жылдың күзінде, Брикшем үңгірінде Пенгеллидің және Францияда Жак де Пертестің жұмыстарынан кейін, Корольдік қоғам, Антикварлар қоғамы және Британдық қауымдастығы қазбалардың адамзаттың ежелгі тарихын анықтағаны туралы келісімге келді. Пенгелли қазба кезінде тапқан әрбір сүйектің, кремнийдің және басқа да артефакттардың орнын тіркеп, кейіннен 1892 жылы үңгірлерден 2 шақырымдай қашықтықтағы үйінде қайтыс болғанға дейін Торкуэй табиғи тарих қоғамымен бірге жұмысын жалғастырды.

Туристік жер ретінде

1903 жылы Лорд Холдонның меншігінде болған Кентс үңгірі Франсис Поу атты ағаш шеберіне сатылды. Ол бастапқыда үңгірлерді Torquay теңіз жағасындағы жағажайларға арналған шатырлар жасау үшін шеберхана ретінде пайдаланды. 2003 жылдың 23 тамызында Ник Поуэге тиесілі үңгірлер Поуэ отбасының меншігінде болған 100 жылдығын арнайы шаралармен, соның ішінде балаларға арналған археологиялық қазбалармен және үңгір құтқару тобының көрсетілімімен атап өтті. Бір жыл өткен соң, £500,000 тұратын жаңа келушілер орталығы ашылды, онда мейрамхана мен сыйлық дүкені бар.

Кентс үңгірі көркем әдебиетте

"Хэмпсли үңгірі" Агата Кристидің 1924 жылғы "Қара костюмді адам" романында Кентс үңгірінің негізінде жазылған. 2011 жылы Джули Райлидің "Time Watchers: The Greatest of These" ғылыми-фантастикалық романы үш түрлі дәуірдегі оқиғалардың негізгі орны ретінде Кентс үңгірін қолданады.