Кіріспе

1934 жылғы АҚШ-тың тарифтік заңы

Өзара тарифтік заң (12 маусым 1934 ж. қабылданған, ch. 474, ) АҚШ пен жекелеген елдер, әсіресе Латын Америкасы елдері арасында тарифтік келісімдерді келіссөздер арқылы жүргізуді көздеді. Бұл заң институционалдық реформа болып табылды, оның мақсаты – президентке шетелдік елдермен тарифтерді өзара төмендету шартымен, АҚШ-тағы тарифтерді 50%-ға дейін төмендету үшін келіссөздер жүргізуге уәкілеттік беру еді. Осының нәтижесінде баж салығы азайтылды. Бұл 1930 жылғы Smoot-Hawley тарифін қабылдаған, тарифтерді көтеріп, халықаралық сауданы күрт қысқартқан республикашылдардың жоғары тарифтік бағдарламасына жауап ретінде демократтардың төмен тарифтік саясаты болды. Өзара тарифтік заңды Мемлекеттік хатшы Корделл Халл белсенді түрде қолдады.

1934 жылғы өзара тариф туралы заң

Президент Франклин Д. Рузвельт 1934 жылы Өзара сауда келісімдері заңына қол қойды. Ол президентке басқа елдермен екіжақты, өзара келісімдерді келісуге өкілеттік берді және Рузвельтке әлемдік сауда саясатын либералдануға мүмкіндік жасады. Бұл 20 ғасыр бойына сақталған либералды сауда саясаты дәуірін басталды деп есептеледі. АҚШ-тағы тарифтер Америка Азамат соғысынан 1920 жылдарға дейін рекордтық деңгейде болды. Ұлы депрессияға жауап ретінде Конгресс протекционистік саясатын күшейтті, бұл 1930 жылғы Смут-Хоули заңымен аяқталды, ол көптеген американдық салалардағы жоғары тарифтердің жиынтығы еді. Сол уақытта Еуропа елдері де протекционистік шаралар қабылдады. RTAA АҚШ-тағы протекционизм дәуірінен күрт үзіліс болды. 1934 жылы 46% болған шетелдік тауарларға арналған американдық баж салығы 1962 жылы 12% дейін төмендеді.

RTAA аясында сауда келісімдері

1934 және 1945 жылдар аралығында АҚШ 27 елмен 32 өзара сауда келісіміне қол қойды. Бұдан әрі, Тарифтер мен сауда жөніндегі жалпы келісім RTAA өкілеттігімен жасалды.

Тарих

РТАА бойынша рұқсат RTAA күшіне енген күннен бастап (1934 жылғы 12 маусым) үш жылға берілді. Бұл рұқсат 1937, 1940, 1943 және 1945 жылдары ұзартылды. 1945 жылғы ұзарту мерзімі аяқталуы тиіс болған 1948 жылдың 11 маусымына дейін ұзарту туралы заң қабылданбады, соның салдарынан тарифтерді төмендету құқығы жойылды. 1949 жылдың 26 қарашасында жаңа ұзарту туралы заң қабылданды, ол 1951 жылдың 11 маусымына дейін, содан кейін 1951 жылға дейін ұзартылды. 1953 жылы бұл мерзім екі жылға ұзартылып, күші жойылды, ал 7 тамызда 1954 жылға дейін бір жылға қайта ұзартылды. 1954 жылғы ұзарту заңы 1958 жылы күшін жойған, бірақ 1960 жылдың 30 тамызында қайта ұзартылды. 1961 жылға дейін үнемі жаңартылып келген РТАА – бұл ГАТТ аясындағы көпжақты сауда келіссөздері және жаңа мүше мемлекеттермен жүргізілген келіссөздер. 1961 жылы тарифтерді төмендету өкілеттігі тоқтап қалды, бірақ қараша айында президент Кеннеди «Кеннеди раунды» деп аталатын жаңа тарифтік келіссөздерді ұсынды. Оған жауап ретінде 1962 жылғы Сауда кеңейту заңы қабылданды, ол президентке тарифтерді 1967 жылдың 30 маусымына дейін төмендету өкілеттігін берді. Содан бері ГАТТ (кейіннен ДСҰ) аясындағы келіссөздердің кезеңдері мен еркін сауда аймақтарына қатысты келіссөздерге тиісті заңнамада тариф емес шаралар бойынша келіссөздерді жүргізуге берілген өкілеттіктер енгізілді, мысалы, 1974 жылғы Сауда заңы президентке осы өкілеттіктерді берді, бірақ тарифтерді төмендету өкілеттігі жалпы алғанда РТАА-ға ұқсас болды.

RTAA және басқа сауда келісімдерінің айырмашылықтары

RTAA-ға дейін, егер Конгресс белгілі бір импорт үшін төмендетілген тариф белгілегісі келсе, ол бір жақты әрекет етіп, шетелдік елдің тариф ставкалары тұрақты деп есептейтін. Конгресс, Конгресс құрамына байланысты, орташа ең қолайлы тарифтен сәл жоғары немесе төмен тарифті таңдайтын. Көбінесе, республикашылдар бақылайтын Конгресс жоғары тарифтерді, ал демократтар бақылайтын Конгресс төмен тарифтерді қалатын. Осылайша, тарифтер АҚШ-тың ішкі саясатына негізделген түрде таңдалатын. Конгресс мүшелері өнеркәсіптік лоббистерден индустрияны шетелдік импорттың зиянды әсерінен қорғау үшін тарифтерді көтеруге үлкен қысым көрсетілетін. Рузвельт немесе Конгресс осы нәтижеге жететінін болжаған-болжамағаны тарихи тұрғыдан пікірталас тудырады.

Тарифтер мен RTAA-ға қатысты тарихи партизандық бөліну

Азамат соғысынан кейін демократтар көбінесе сауданы либералдауды жақтады, ал республикашылар көбінесе жоғары тарифтерді қолдады. Бұл үлгі 1860 жылдан 1930 жылға дейінгі тарифтерге қатысты конгресс дауыс берулерінде анық көрінді. Азамат соғысы мен Рузвельт сайлауы арасындағы Конгресс сессияларының көп бөлігінде демократтар конгресс азшылығында болды. Ұзақ уақытқа соқпаған көпшілікке ие болған кезде демократтар бірнеше тарифті төмендету туралы заңдарды қабылдады. Мысалдарға 1894 жылғы Уилсон-Горман заңы және 1913 жылғы Андервуд тарифтік заңы жатады. Дегенмен, кейінгі республикалық көпшіліктер біржақты тарифтік төмендетулерді әрқашан кері қайтарды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ Мемлекеттік департаменті де еркін сауданы кеңейтуден тиімді пайдаланды. Мемлекеттік департаменттегі көптегендер көпжақты сауда келісімдерін Маршалл жоспары мен Монро доктринасына сәйкес әлеммен қарым-қатынас орнатудың бір жолы деп есептеді. АҚШ-тың сауда саясаты АҚШ-тың сыртқы саясатының бір бөлігіне айналды. Бұл еркін саудаға ұмтылыс дипломатиялық құрал ретінде Суық соғыс кезінде күшейді, себебі АҚШ әлем бойынша байланыстар үшін Кеңес Одағымен бәсекелесті.