Кіріспе

Ункей (運慶; шамамен 1150 – 1223) – Камакура дәуірінде гүлденген Кей мектебінің жапон мүсіншісі. Ол Будда мен басқа да маңызды буддистік тұлғалардың мүсіндерін жасауға маманданған. Ункейдің ерте туындылары әкесі Кокейдің туындыларына ұқсас, дәстүрлі стильде жасалған. Дегенмен, ол Нарадағы Тодай-дзи үшін жасаған мүсіндері бұрын Жапонияда көрілмеген реализмді көрсетеді. Бүгінде Ункей – Кей мектебінің ең белгілі өкілі, көптеген өнер тарихшылары оны осы мектебінің "ең көрнекті мүшесі" деп есептейді.

Мансап

Көптеген сақталған туындылары оған жатқызылады, бірақ оның еңбектерінің сенімді түрде анықталған алғашқысы – Нарадағы Эндзё джидегі Дайничи Ньорай (1176 жыл). Ункей шын ниетті буддист болған, ал 1183 жылғы (Хейан кезеңінің соңы) жазбалардан оның екі каллиграф монахтың және Акомаро есімді әйел демеушінің көмегімен «Лотос сутрасының» екі данасын көшіргені белгілі. Туындының колофонында Ункей жобаның барысында ритуалдық құрбан шалу рәсіміне (райхай) қатысқандардың барлық есімдерін тізімдейді; тізімге өзі Ункей және оның мектебінің бірнеше өкілдері кіреді. Ункей күн соңында көшірілген жолдарды санап, содан кейін әрқайсысы үшін үш рет иіліп, «ұлы атауды» (вероятно, даймоку) және нембуцуды оқыған жандарды шақыратын. Барлығы, Ункей «Көшіру кезінде жоғарыда аталған тұлғалар елу мың рет иілді, жүз мың рет ненбуцуды және жүз мың рет «Лотос сутрасының» ұлы атауын айтты» деп жазады. 1203 жылы Ункей Кайкэймен, тағы екі шебер мүсіншімен және 16 көмекшімен бірге Нарадағы Тодай джидің Нандаимон (Ұлы Оңтүстік қақпасы) қақпалары үшін екі сақшы мүсінін жасады. Конго Рикиши немесе Нио деп аталатын мүсіндердің биіктігі 26 футқа жетеді. Команда түрлі ағаш бөліктерін жеке-жеке ойып, содан кейін оларды біріктіріп, 72 күнде мүсіндерді аяқтады. 1208 және 1212 жылдар аралығында Ункей Тодай джиде Мироку Бутсу (санскрит: Майтрея Будда) мүсінін және бірнеше қосымша мүсіндер жасады. Олардың ішінде екі бодхисаттва, Шитенно (Төрт Көк Патшасы) және Мучаку мен Сешин есімді екі үнді раканы (санскрит: архаттар) бар. Бүгінде тек Мироку Бутсу мен ракан мүсіндері сақталған. Осы және басқа да жұмыстар аяқталғаннан кейін Ункей Кеи мектебінің бас кеңсесін Киотоға көшірді. Ункей негізінен Киото мен Нарада жұмыс істеді, бірақ кейде Камакураға да барып, жоғары дәрежелі самурайлар мен сёгунат әкімшілігіне тапсырыс алатын.

Стиль

Ункэйдің алғашқы туындылары әкесі Кокейдің және замандасы Кайкейдің стильдеріне ұқсас. Олар көбінесе дәстүрлі болып келеді және белгілі бір нәзіктікті көрсетеді. Сонымен қатар, Ункэйдің жұмысы Хэйан кезеңінде Жочо қалыптастырған пропорциялардың канонына бағынбайды. Оның мүсінінде денесі тізелері арасындағы қашықтыққа сәйкес келмейтін, ұзын торсы бар (мүсіншілер бұл стильді алдыңғы 150 жыл бойы қолданған). Дегенмен, Ункэйдің Буддасы теңгерімсіз немесе қиын көрінбейді. Керісінше, ол мейірімді және көңіл жағдасын сезінетіндей Будда. Қысқасы, Ункэй мүсінделу өнерінде жаңа стиль құрды. Екі мүсін де денелерін шынайы бейнелейтін діни киім киген. Олар толық мөлшерде және жеке тұр, әр бұрыштан қарауға ыңғайлы, толыққанды үш өлшемді мүсіндер. Муджаку қасиетті, матаға оралған нәрсені ұстаған жұқа адам ретінде бейнеленген. Ол тартымсыз және ойлы көрінеді. Сешинге келер болсақ, ол сөйлесіп тұрғанда, қолдарымен әрекет етеді, сөйлейді, салтанатты Муджакуға қарама-қарсы, көңілді мінезді көрсетеді. Бұл кезеңдегі мүсіннің ұжымдық сипатынан, осы жаңалықтың қаншалықты Ункэйдің жеке еңбегі екенін анықтау қиын. Кім жауапты болса да, бұл жаңа стиль Ункэйдің ізбасарлары мен ұрпақтары, соның ішінде оның ұлдары Танкэй, Коун, Кобен және Кошо қабылдап, Камакура кезеңінің ортасына дейін дамыды. Көбен мен Көшо осы стильді жаңа биіктерге көтерді.