Кіріспе

Америкалық құқықтық жүйе бизнестер арасында бәсекелестікті дамытуға бағытталған.

Америка Құрама Штаттарында монополияға қарсы заң – бәсекелестікті ынталандыру және негізсіз монополияларды болдырмау мақсатында бизнестің қызметін және ұйымдастырылуын реттейтін, көбінесе федералды заңдардың жиынтығы. АҚШ-тың үш негізгі монополияға қарсы заңы – 1890 жылғы Шерман заңы, 1914 жылғы Клейтон заңы және 1914 жылғы Федералды сауда комиссиясы туралы заң. Бұл заңдар үш маңызды функцияны атқарады. Біріншіден, Шерман заңының 1-тарауы баға белгілеуге және картельдер құруға, сондай-ақ сауданы негізсіз шектейтін өзге де жасырын амалдарға тыйым салады. Екіншіден, Клейтон заңының 7-тарауы бәсекелестікті күрт төмендетуі немесе монополия құруға ұмтылуы мүмкін ұйымдардың бірігуі мен иелігіне алуын шектейді. Үшіншіден, Шерман заңының 2-тарауы монополия құруға тыйым салады. Федералды монополияға қарсы заңдар азаматтық және қылмыстық іс жүргізуді көздейді. Азаматтық іс жүргізуді Федералды сауда комиссиясы, АҚШ Әділет министрлігінің Монополияға қарсы бөлімі және монополияға қарсы заң бұзудан зардап шеккен жеке тұлғалар сот арқылы жүзеге асырады. Қылмыстық іс жүргізуді тек Әділет министрлігінің Монополияға қарсы бөлімі ғана жүзеге асырады. Бұдан өзге, АҚШ штаттарының үкіметтері өздерінің монополияға қарсы заңдарын да қолдана алады, олар көбінесе федералды заңдарды қайталайды және тек өз штаттарының шегінде жүзеге асылатын коммерцияға қатысты қолданылады. Монополияға қарсы заңдардың қолданылу аясы және олардың кәсіпорынның бизнес жүргізу еркіндігіне немесе шағын бизнес, қоғам және тұтынушыларды қорғауға қаншалықты араласуы тиіс деген мәселелер қызу талқылауларға түседі. Кейбір экономистер монополияға қарсы заңдар бәсекелестікті тежейді және бизнесті қоғамға пайдалы іс-әрекеттерден алдыртады деп санайды. Бір пікір бойынша, монополияға қарсы заңдар тек тұтынушыларға тиімділік пен пайда әкелуге бағытталған болуы керек, ал заңдық және экономикалық теорияның кең ауқымы монополияға қарсы заңдардың рөлін қоғамдық мүддеде экономикалық билікті бақылау ретінде қарастырады. 1970 жылдан бері Америка экономикалық қауымдастығының мүшелері арасында жүргізілген сауалнамалар көрсеткендей, кәсіби экономистердің көпшілігі «Монополияға қарсы заңдар қатаң түрде орындалуы керек» деген пікірмен келіседі.

Номенклатура

АҚШ пен Канадада, сондай-ақ Еуропалық Одақта монополиялар мен экономикалық бәсекелестікті реттейтін заманауи заң әлі күнге дейін бастапқы атауымен, "монополияға қарсы заң" деп аталады, бірақ көптеген басқа елдерде бұл заң қазір "бәсекелестік заңы" немесе "монополияға қарсы заң" деп аталады. "Антимонополия" термині 19 ғасырдың соңында американдық өнеркәсіпшілердің жеке компанияларды ірі конгломераттарға біріктіру үшін трасттарды – мүліктің меншігін бір адамға беру арқылы оны екіншісінің пайдасына ғана ұстауға мүмкіндік беретін заңдық келісімдерді пайдалану практикасынан туындады. АҚШ штаттары жаңа корпорацияларды құруды жеңілдететін заңдар қабылдаған соң, бұл "корпоративтік трасттар" 20 ғасырдың басында жойылды.

Құрылыс және алғашқы жылдары (1890-1910 жылдар)

Американың монополияға қарсы заңдары 1890 жылы АҚШ Конгресінің Шерман монополияға қарсы заңын қабылдауымен ресми түрде құрылды. Шерман заңы "жалпылығы жағынан теңдесі жоқ" кең ауқымды тілде қолданылып, "монополизацияны" және "сауда-саттықты шектеуге бағытталған кез келген келісімшартты, біріккендік немесе сөз байласуды" заңсыз деп жариялады. Америка соттары Шерман заңының кең және беймаз тілімен күресуді тез бастады, оны тура мағынасында түсіндіру серіктестік сияқты қарапайым бизнес бірлестіктерін де заңсыз ете алатынын мойындады. Федералды судьялар бәсекелестікті басуға бағытталған бәсекелестер арасындағы "жалаңаш" сауда шектеулерін және бәсекелестікті дамытуға көмектесетін басқа ынтымақтастық келісімдеріне "қосалқы" шектеулерді ажырату үшін құқықтық принциптерді әзірлеуге тырысты. Шерман заңы АҚШ Әділет министрлігіне оны іске асыру құқығын берді, бірақ 1890-шы жылдар мен 1900-шы жылдардың басында билікте болған АҚШ президенттері мен АҚШ Бас прокурорлары оны іске асыруға көбінесе аз қызығушылық танытты. Шерман заңын іске асыруға қызығушылықтың аздығы және соттардың оны салыстырмалы түрде тар түсіндіруі салдарынан, 1890 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында АҚШ-та ірі өнеркәсіптік бірігулер толқыны болды. Прогрессивті дәуірдің күшеюі мемлекеттік қызметкерлерді монополияға қарсы заңдарды күшейтуге итермеледі. Әділет министрлігі Теодор Рузвельт (1901-09) президенттігі кезінде Шерман заңы бойынша 45 компанияны және Уильям Говард Тафт (1909-13) президенттігі кезінде 90 компанияны сотқа берді.

"Ақылылық билігінің" өрлеуі (1910-1930 жылдар)

1911 жылы АҚШ Жоғарғы Соты өзінің маңызды шешімінде АҚШ монополияға қарсы заңын «ақыл-сана ережесі» деп қайта қарастырды. Сотта Әділет министрлігі американдық мұнай компаниясы Standard Oil компаниясы мұнай өңдеу өнеркәсібінде монополия құру үшін бәсекелестерге қарсы экономикалық қысым көрсету және теміржолдармен құпия жеңілдіктер жасау арқылы Шерман заңын бұзғанын дәлелдеді. Апелляциялық сотта Жоғарғы Сот төменгі соттың үкімін бекітіп, Standard Oil компаниясының жоғары нарықтық үлесі оның монополиялық билігінің дәлелі екенін шешті және оған өзін 34 жеке компанияға бөлуді бұйырды. Бірақ Сот сонымен қатар Шерман заңындағы «әрбір» сауданы шектеуді тыйым салатын тіл іс жүзінде саудаға «ақылға сыймайтын» шектеулерді ғана тыйым салады деп тапты. Сот Шерман заңын «ақыл-сана ережесі» ретінде түсіндіру керек деп шешті, оған сәйкес кәсіби практикалардың заңдылығы олардың бәсекеге тигізетін әсеріне қарай жеке-жеке бағаланады, ал ең ауыр құқық бұзушылықтар ғана заңсыз болып табылады. Сол кезде көптеген сарапшылар Жоғарғы Соттың Standard Oil ісі бойынша шешімі консервативті федералды судьялардың әлі де жаңа монополияға қарсы заңдарды «жұмсарту» және олардың қолданылу аясын тарылту үшін жасап жатқан күш-жігерін көрсетеді деп сенді. Конгресс 1914 жылы екі жаңа заң қабылдады: Клейтон монополияға қарсы заңы, ол монополияға жету үшін бірігулер мен сатып алуларды заңсыз деп жариялады және ұжымдық келісімдер үшін монополияға қарсы заңнан босатылған жағдай жасады; және Федералды сауда комиссиясы заңы, ол АҚШ Федералды сауда комиссиясын (FTC) құрды, ол Әділет министрлігімен бірге федералды азаматтық монополияға қарсы істерді қарау құқығына ие тәуелсіз агенттік ретінде жұмыс істейді және «әділ емес бәсекелестік әдістерін» тыйым салуға құқылы. Клейтон заңы мен FTC заңы қабылданғанына қарамастан, АҚШ-тың монополияға қарсы заңнамасын қолдану 1910-шы жылдардың ортасы мен 1930-шы жылдар аралығында белсенді болған жоқ. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Соғыс өнеркәсіптері кеңесімен болған тәжірибелеріне сүйене отырып, көптеген американдық экономистер, үкімет шенеуніктері және бизнес көшбасшылары бизнес көшбасшылары мен үкімет шенеуніктерінің тығыз ынтымақтастығы экономиканы тиімді басқара алады деген пікірді қабылдады. Кейбір американдықтар 1929 жылғы Уолл-стрит құлауынан кейін еркін нарықтық бәсекеге деген сенімдерін мүлдем жоғалтты. Бұл пікірлерді қолдаушылар 1933 жылғы Ұлттық өнеркәсіптік жаңғырту заңының қабылдануын және Жаңа саясаттың алғашқы кезеңдеріндегі орталықтандырылған экономикалық жоспарлау тәжірибелерін жақтады. Жоғарғы Соттың осы кезеңдегі монополияға қарсы істердегі шешімдері осы көзқарастарды көрсетті және Сот бәсекелестер арасындағы келісім мен ынтымақтастыққа «үлкен төзімділік» танытты. 1918 жылғы Чикаго тауар биржасының АҚШ-қа қарсы ісі осыған дәлел, онда Сот Чикаго тауар биржасының тауар брокерлеріне күн сайын сағат 14:00-де жұмысты аяқтағаннан кейін астықты сатуға немесе сатып алуға тыйым салатын ереженің Шерман заңын бұзбайтынын шешті. Соттың айтуынша, бұл ереже сауданы шектесе де, оның мақсаттары мен салдарының жан-жақты қарастырылуы «тек қана бәсекелестікті реттейді және осылайша бәсекелестікті ынталандырады» екенін көрсетті.

Структуралық көзқарас (1930-1970 жылдар)

1930 жылдардың ортасында Нью-Дил дәуірінің басында кең таралған мемлекеттік басқаруға бағынған орталықтандырылған экономикалық жоспарлау үлгілеріне сенім азайды. Франк Найт және Генри Симонс сияқты экономистердің ықпалымен президент Франклин Д. Рузвельттің экономикалық кеңесшілері оны еркін нарықтық бәсекелестік Ұлы депрессиядан шығудың негізгі факторы екеніне көндіре бастады. Атап айтқанда, Симонс американдық өнеркәсіптерді "деконцентрациялау" және бәсекелестікті ынталандыру үшін монополияға қарсы күшті заңнаманы қажет етті. Жауап ретінде Рузвельт 1919 жылы құрылған Әділет министрлігінің монополияға қарсы бөліміне Турман Арнольд сияқты "сенімді жоюшы" адвокаттарды тағайындады. Бұл идеялық өзгеріс американдық соттарды компаниялар арасындағы салалық ынтымақтастықты қабылдаудан бас тартуға итермеледі. Оның орнына, американдық монополияға қарсы сот жүйесі нарық құрылымы мен оның концентрация деңгейіне бағытталған қатаң "структуралық" ережелерді қабылдады. Соттар көбінесе жауапкер компаниялардың экономикалық тиімділіктерді пайдаланып, өз әрекеттерін ақтау әрекеттеріне күмәнмен қарады, тіпті олар экономикалық деректермен және талдаулармен расталған жағдайда да. 1940 жылы "АҚШ-қа қарсы Сокони Вакуум Ойл Ко." ісі бойынша Жоғарғы Сот мұнай өңдеушілер арасындағы тәуелсіз мұнай өңдеу компанияларынан артық бензин сатып алу туралы келісімге "ақылға қонымды" қағидасын қолданудан бас тартты. Ол бәсекелес компаниялар арасындағы баға белгілеу туралы келісімдердің Шерман заңының 1-тарауына сәйкес өзінен-өзі заңсыз екенін және компаниялар бұрынғы мемлекеттік жоспарлау схемаларын қайта жаңғыртуға тырысқан жағдайда да қылмыс ретінде қаралатынын мәлімдеді. Сот басқа да бизнес-практикаларға, мысалы, байланысты сатуға, топтық бойкотқа, нарықты бөлу туралы келісімдерге, сату үшін эксклюзивті аумақтарға және бөлшек саудагерлерді географиялық аймақтармен шектеуге қатысты тік шектеулерге де өзінен-өзі заңсыздық принципін қолдана бастады. Соттар Шерман заңының 2-тарауына сәйкес үстем компаниялардың бизнес-практикаларын заңсыз монополия деп тануға көбірек бейімділік танытты. Америка соттары осы кезеңде Клейтон заңы бойынша бірігуге қатысты дауларды қарағанда әлдеқайда қатаң болды, бұл 1950 жылы Конгресс Селлер-Кефаувер заңын қабылдауына байланысты, ол компаниялардың акцияларын немесе активтерін консолидациялауға тыйым салды, тіпті бұл нарықта үстемдікке әкелмеген жағдайларда да. Мысалы, 1962 жылы "Браун Шоу Ко. қарсы АҚШ" ісі бойынша Жоғарғы Сот, бірігудің нәтижесінде туындаған компанияның тиісті нарықтың бар болғаны бес пайызын ғана бақыласа да, ол заңсыз деп шешті. 1966 жылы "АҚШ-қа қарсы Вонның азық-түлік компаниясы" ісі бойынша қарсы пікір білдірген Жоғарғы Сот судьясы Поттер Стюарт: "[АҚШ-тың бірігу заңнамасында] мен таба алатын жалғыз тұрақтылық - бұл [Клейтон заңы] бойынша сот ісінде Үкімет әрқашан жеңіске жетеді" деп атап өтті.

Чикаго мектебінің өрлеуі (1970-ші жылдар)

АҚШ-тың монополияға қарсы заңнамасының «структуралық» тұжырымдамасы 1970-ші жылдардың басында Чикаго университетінің экономистері мен құқықтанушыларының қатаң сынына байланысты маңыздылығын жоғалта бастады. Чикаго экономика мектебінің ғалымдары бұрыннан-ақ бағаларды реттеуді азайту және нарыққа кіруге кедергі келтіретін факторларды шектеуді жақтаған. Аарон Директор сияқты жаңа Чикаго экономистері Шерман және Клейтон актілерінің структуралық тұжырымдамасы бойынша айыпталып келген кейбір тәжірибелерге экономикалық тиімділік тұрғысынан түсіндірулер бар екенін айта бастады. Олардың экономикалық талдауларының көп бөлігі ойын теориясына қатысты, ол кейбір мінез-құлықтардың, мысалы, алдын ала қуаттылықты кеңейту сияқты, бәсекеге қарсы деп есептелгенімен, жағдайларға байланысты бәсекеге демеушілік ететінін көрсетті. Кейіннен көрнекті федералды апелляциялық судьялар болған Йель құқық мектебінің профессоры Роберт Борк және Чикаго құқық мектебінің профессорлары Ричард Познер мен Франк Истербруктың еңбектері Чикаго экономистерінің талдау жетістіктерін судьялар оңай қолдана алатын құқықтық принциптерге айналдырды. Экономикалық талдау бұрын айыпталған кейбір іс-әрекеттердің шын мәнінде бәсекеге демеушілік ететінін және олардың зияндарынан артық экономикалық пайдасы бар екенін көрсеткенін атап өтіп, олар көптеген монополияға қарсы заңсыздық ережелері негізсіз екенін және оларды «ақыл-сана ережесімен» алмастыру қажеттігін айтты. Судьялар 1970-ші жылдардың ортасынан бастап олардың идеяларын көбірек қабылдады, бұл 1973–1975 жылдардағы рецессия кезінде АҚШ-тың экономикалық үстемдігінің төмендеуімен және Шығыс Азия және Еуропа елдерінен бәсекелестіктің күшеюімен байланысты болды. Бұл өзгерістің «шешуші оқиғасы» 1977 жылғы Жоғарғы соттың Continental Television, Inc. v. GTE Sylvania, Inc. шешімі болды. Чикаго экономика мектебінің зерттеулеріне сілтеме жасай отырып, GTE Sylvania соты келісімшарттардағы бағаға қатысты емес тік шектеулер енді өзінен-өзі заңсыз емес екенін және «ақыл-сана ережесі» бойынша талдауға жататынын шешті. Жалпы алғанда, Шерман актісінің 1-тарауы бойынша келісімдерге қатысты осы кезеңдегі Жоғарғы соттың монополияға қарсы шешімдері ескі «абсолютистік» тәсіл мен жаңа Чикагоның «ақыл-сана ережесін» және экономикалық талдауды қолдауы арасындағы шиеленісті көрсетті. Әділет министрлігі мен FTC осы кезеңде Шерман актісінің 2-тарауы бойынша қозғалған монополиялық істердің көпшілігін жоғалтты. Үкіметтің монополияға қарсы жеңістерінің бірі – 1982 жылы Bell Telephone компаниясының және АҚШ телефон қызметіне монополиясының таратылуына әкелген АҚШ-тың AT&T-ге қарсы ісі болды. Экономикалық талдаудың нәтижесінде монополияға қарсы заңнаманы «қырқу» бірігулерге қатысты стандарттарды жеңілдетуге әкелді. 1974 жылы Жоғарғы соттың «АҚШ-тың General Dynamics корпорациясына қарсы» шешімінде федералды үкімет 25 жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет Жоғарғы сотта бірігуге қарсы таласты жеңіп алды. 1999 жылы 19 штаттың және федералды Әділет министрлігінің біріккен күштерімен Microsoft компаниясына сот процесі қозғалды. Колумбия округінің АҚШ округтік сотында өткен, көп шу көтерген сот процесінде Microsoft компаниясы Netscape браузерінен бәсекелестіктің алдын алу үшін көптеген компанияларды күштеп бағындырғаны анықталды. 2000 жылы сот Microsoft компаниясын екіге бөліп, болашақта осындай бұрыс әрекеттер жасауына жол бермеді. Жаңа судьяның алдындағы іс Microsoft пен үкімет арасындағы келісіммен аяқталды, үкімет Microsoft компаниясы көптеген іс-әрекеттерін тоқтатуға келіскендіктен істі тоқтатты.

Картельдер мен келісімдер

Сауданы шектеуші келісімдер мен картельдерді болдырмау – антимонополиялық заңның маңызды міндеті. Бұл әрбір кәсіпорынның нарықта тәуелсіз әрекет етуге міндетті екенін көрсетеді, осылайша пайданы бәсекелестерінен арзан әрі сапалы өнімдер ұсыну арқылы ғана табуға мүмкіндік алады. Шерман заңының 1-тарауы «сауда-саттықты немесе коммерцияны шектеу мақсатындағы кез келген келісім, сенімгерлік немесе басқа да формадағы бірігу немесе сөз байласуды» тыйым салады. Бұл үшінші тараптарға зиян келтіретіндей әрекет ететін екі немесе одан көп жеке кәсіпорындарды қамтиды. Ол жеке кәсіпорынның немесе бір экономикалық субъектінің шешімдерін қамтымайды, тіпті егер субъектінің құрамында екі немесе одан көп жеке заңды тұлға немесе компания болса да. Copperweld Corp. v. Independence Tube Corp. ісінде, бас компания мен толық тиесілі еншілес компания арасындағы келісім антимонополиялық заңға бағынбауы керек екені шешілді, себебі шешім бір экономикалық субъектінің ішінде қабылданды. Бұл кәсіпорын (экономикалық субъекті ретінде) монополиялық жағдайға ие болмаса немесе нарықта маңызды күшке ие болмаса, ешқандай зиян келтірілмейді деген пікірді көрсетеді. Осыған ұқсас ұстаным бірлескен кәсіпорындарға да қолданылды, онда корпоративтік акционерлер шешімді олар құрған жаңа компания арқылы қабылдайды. Texaco Inc. v. Dagher ісінде Жоғарғы Сот бірауыздан Texaco және Shell Oil бірлескен кәсіпорны белгілеген бағаны заңсыз келісім деп есептемеді деп шешті. Осылайша заң «бірлескен және тәуелсіз әрекеттер арасындағы негізгі айырмашылықты» көрсетеді. Көп фирмалық мінез-құлық, жалғыз фирмалық мінез-құлыққа қарағанда, анық жағымсыз әсерге ие болуы ықтимал және «қаттырақ бағаланады». Жалпы, заң келісімнің төрт негізгі түрін анықтайды. Біріншіден, кейбір келісімдер, мысалы баға белгілеу немесе нарықты бөлу, өзінен-өзі заңсыз болып табылады. Екіншіден, заң келісімшарт еркіндігіне кедергі келтіретін барлық келісімдерді тыйымдауға тырыспағандықтан, «ақылға қонымды ереже» әзірленді, онда практика тұтынушылар немесе қоғам үшін оң немесе пайдалы деп саналатын жолмен сауданы шектеуі мүмкін. Үшіншіден, бизнестің ашық байланысқа түспеген немесе ақпарат алмаспаған, бірақ бірлесіп әрекет ететіндей көрінетін жағдайларда дәлелдеу және бұзушылықты анықтауда маңызды қиындықтар туындайды. Әсіресе, бәсекелестердің немесе олигополистердің саны аз болған шоғырланған нарықтардағы жасырын келісімдер антимонополиялық органдардың араласуы керек пе, жоқ па деген мәселеде үлкен дау тудырды. Төртіншіден, бизнес пен жеткізуші немесе сатып алушы арасындағы «жоғары» немесе «төменгі» тік интеграциялық келісімдер нарықтық күшті пайдалану туралы алаңдатуға себеп болады, бірақ олар әдетте «ақылға қонымды ереже» бойынша жеңілдетілген стандартқа бағынады.

Ақыл-сананың билігі

Егер монополияға қарсы талап өзінен-өзі заңсыз санатқа жатпаса, талапкер «Шерман заңының 1-тармағы» бойынша сауданы шектеуде «сауда-саттыққа қатысты шектеу қолданылатын бизнеске тән ерекше жағдайларға сәйкес» зиян келтіретінін көрсетуі керек. Бұл негізінен, талапкер нақты прецедентке сілтеме жасай алмаса, бәсекеге қарсы әсерді дәлелдеу қиынға соғады дегенді білдіреді. Мұның себебі – соттар «жақсы» және «жаман» сауданы шектеуші амалдардың арасында шекара жүргізуге тырысқан. Бірінші іс, АҚШ-тың «Транс-Миссури жүк тасымалдау қауымдастығына» қарсы ісінде Жоғарғы Сот теміржол компаниялары тасымалдау бағаларын белгілеу үшін ұйым құрып, заңсыз әрекет еткенін анықтады. Теміржолдар бағаны жоғары емес, төмен ұстауды мақсат еткендерін айтып наразылық білдірді. Сот бұл жалған екенін тапты, бірақ әрбір «сауданы шектеу» сөзбе-сөз заңсыз бола бермейтінін мәлімдеді. Ортақ құқық бойынша сауданы шектеу «ақылға сыймас» болуы керек. «Чикаго сауда табағы» АҚШ-қа қарсы істе Жоғарғы Сот сауданы «жақсы» шектеуді анықтады. «Чикаго сауда табағының» ережесі бойынша тауар саудагерлеріне нарық жабылғаннан кейін сату немесе сатып алу туралы жеке келісімге келуге (содан кейін келесі күні нарық ашылғанда мәмілелерді аяқтауға) рұқсат етілмеген. Табақтың осы ережені қабылдауының себебі – барлық саудагерлердің нарықтық баға бойынша сауда жасауға тең мүмкіндіктерге ие болуын қамтамасыз ету болды. Бұл сауда-саттықты айқын шектеді, бірақ «Чикаго сауда табағы» бұл пайдалы екенін мәлімдеді. Брандейс судьясы, Жоғарғы Соттың бірауыздан қабылдаған шешімінде, бұл ереженің бәсекелестікті қолдайтынын және «ақылға қолайлылық» қағидасына сәйкес келетінін анықтады. Ол «Шерман заңының» 1-тармағына қайшы келмеді. Ол «Broadcast Music v. Columbia Broadcasting System» ісінде айтқандай, жалпы лицензиялар бағаны белгілеуге жатпайды. «Arizona v. Maricopa County Medical Society», 457 U.S. 332 (1982) 4-3 шешімінде дәрігерлерге арналған ең жоғары баға туралы келісім «Шерман заңының» 1-тармағы бойынша заңсыз деп танылды. «Wilk v. American Medical Association», 895 F.2d 352 (7th Cir. 1990) ісінде «Америка медициналық қауымдастығының» хиропрактиктерді бойкоттауы «Шерман заңының» §1-ін бұзды, себебі оның ғылыми еместігіне жеткілікті дәлел болған жоқ. «United States v. Topco Assocs., Inc.», 405 U.S. 596 (1972)
«Palmer v. BRG of Georgia, Inc.», 498 U.S. 46 (1990)
«National Soc'y of Prof. Engineers v. United States», 435 U.S. 679 (1978); ¶¶219 220
«NCAA v. Board of Regents of the University of Oklahoma», 468 U.S. 85 (1984) 7-2 шешімінде Ұлттық студенттік спорт қауымдастығының ойындарды теледидардан көрсетуді шектеуі, тікелей қатысуға ынталандыру мақсатымен жасалған, ұсынысты шектегендіктен заңсыз деп танылды. «California Dental Assn. v. FTC», 526 U.S. 756 (1999)
«FTC v. Indiana Fed'n of Dentists», 476 U.S. 447 (1986)

Вертикальды бірігулер

АҚШ-тың Columbia Steel Co. компаниясына қатысты іс, АҚШ-тың E. I. Du Pont De Nemours & Co. компаниясына қатысты іс, Brown Shoe Co., Inc. v. United States ісінде, бірігу бәсекелестікті едәуір төмендетіп жіберетінін анықтау үшін жалғыз ғана өлшем жоқ, бірақ түрлі экономикалық және басқа да факторлар қарастырылуы мүмкін. Екі аяқ киім сатушы және өндірушінің бірігуі, ерлер, әйелдер және балалар аяқ киімдері нарығы бар 10 000-нан аса тұрғыны бар қалаларды ескере отырып, бәсекелестікті едәуір төмендетуге алып келді деп шешілді.

Конгломераттық бірігулер

Америка Құрама Штаттары Сидни У. Уинслоуға қарсы, Америка Құрама Штаттары Continental Can Co. компаниясының бірігуіне қатысты нарық сегменттерінің анықтамасы туралы. FTC Проктер & Гэмбл Co. компаниясына қарсы,

Монополия мен билік

Заңның монополияларға қатысты көзқарасы антимонополиялық құқық саласындағы ең күштісі болуы мүмкін. Сот шаралары ірі ұйымдарды таратуға мәжбүрлеуге, оларға оңтайлы міндеттемелер жүктеуге, ауқымды айыппұлдар салуға және/немесе кінәлі қызметкерлерді түрмеге қамауға құқылы. 1890 жылғы Шерман заңының 2-бабына сәйкес, "бірнеше штаттар арасындағы сауданың немесе коммерцияның кез келген бөлігін монополиялауға ұмтылатын немесе монополиялайтын" әрбір адам қылмыс жасайды. Соттар мұны монополияның өзі заңсыз емес, тек тыйым салынған әрекеттер арқылы қол жеткізілген жағдайда ғана заңбұзушылық болып табылатынын түсіндірді. Тарихи тұрғыдан алғанда, сот шараларының нарықтық күшпен күресу мүмкіндігі шектелген жағдайда, штаттардың заң шығарушы органы немесе федералды үкімет кәсіпорынды мемлекеттік меншікке алу арқылы немесе салалық ерекше реттеуді енгізу арқылы (мысалы, су, білім беру, энергетика немесе денсаулық сақтау салаларында жиі кездеседі) араласып отырды. Мемлекеттік қызметтер және басқару туралы заң монополияларға қатысты антимонополиялық құқықтың шеңберінен әлдеқайда асып түседі. Кәсіпорындар мемлекеттік меншікте болмаған және реттеу антимонополиялық заңнаманы қолдануға кедері келтірмеген жағдайда, монополия жасау құқықбұзушылығын анықтау үшін екі талап орындалуы керек. Біріншіден, күдікті монополист өнімдері немесе қызметтері үшін нақты анықталған нарықта жеткілікті күшке ие болуы тиіс. Екіншіден, монополист өзінің билігін тыйым салынған тәсілмен пайдаланған болуы керек. Тыйым салынған мінез-құлық түрлерінің тізімі толық емес және теориялық тұрғыдан даулы. Тарихи тұрғыдан алғанда, олар эксклюзивті келісімдер, баға дискриминациясы, маңызды ресурстарды беруден бас тарту, өнімдерді байланыстыру және баға соғысуын қамтиды.

Монополизация

Northern Securities Co. v. United States, 193 U. S. 197 (1904) 5 - 4, 3 корпорацияның бірігуі арқылы құрылған темір жол монополиясы таратылуға бұйырылды. Иесі Джеймс Джером Хилл әрқайсысына өз үлесін жеке-жеке басқаруға мәжбүр болды. Swift & Co. v. United States, 196 U.S. 375 (1905) монополияға қарсы заңдар федералды үкіметке саудаға тікелей әсер ететін монополияларды реттеу құқығын берді. Standard Oil Co. of New Jersey v. United States, 221 U.S. 1 (1911) Standard Oil оның өлшемі ескеріліп, географиялық бірліктерге бөлінді және ол тым үлкен монополияға ие болды. United States v. American Tobacco Company, 221 U. S. 106 (1911) сауданы монополиялаған деп танылды. United States v. Alcoa, 148 F.2d 416 (2d Cir. 1945) нарықтың мөлшеріне байланысты монополияның бар екені есептелуі мүмкін. Монополия қалай қол жеткізілгенінің маңызы жоқ, себебі нарықта басымдыққа ие болу фактісі бәсекеге зиян келтіреді. (Алан Гринспен сынға алды.) United States v. E. I. du Pont de Nemours & Co., 351 U. S. 377 (1956) тиісті нарықты анықтаудың целлофан парадоксын көрсетеді. Егер монополист бағаны өте жоғары белгілесе, қазір ұқсас бағамен алмастырылатын көптеген тауарлар болуы мүмкін, бұл нарық үлесінің аз екеніне және монополияның жоқ екеніне алып келуі мүмкін. Алайда, егер бәсекелестік баға қолданылса, баға төмендейді, сондықтан өте аз алмастырғыштар болады, содан кейін нарықтағы үлес өте жоғары болады және монополия орнатылады. United States v. Syufy Enterprises, 903 F.2d 659 (9th Cir. 1990) нарыққа кіруге кедергілердің қажеттілігі. Lorain Journal Co. v. United States, 342 U. S. 143 (1951) монополия жасауға тырысу. United States v. American Airlines, Inc., 743 F.2d 1114 (1985). Spectrum Sports, Inc. v. McQuillan, 506 U. S. 447 (1993) монополиялардың заңсыз әрекет еткені анықталуы үшін нақты әрекеттер жасалуы керек. Зардапты мінез-құлықпен қорқыту жеткіліксіз. Fraser v. Major League Soccer, 284 F.3d 47 (1st Cir. 2002) MLS футбол нарығын заңсыз монополиялауға мүмкіндік болмады, себебі бұрын нарық болған жоқ. United States v. Griffith 334 U. S. 100 (1948) төрт кинокорпорация дистрибьюторлардан эксклюзивті құқықтарды алып, бәсекелестерді шеттетуге мүмкіндік алды. Шерман заңының 1 және 2-баптарын бұзу арқылы монополия жасауға нақты ниет қажет емес. United Shoe Machinery Corp v. U. S., 347 U. S. 521 (1954) оқшаулағыш мінез-құлық. United States v. Grinnell Corp., 384 U. S. 563 (1966) Grinnell сантехникалық жабдықтар мен өрт сөндіру құралдарын жасады және еншілес компаниялармен бірге орталық станцияның қорғау қызметі нарығының 87% -ын иеленді. Осы басым үлес монополиялық биліктің бар екенін көрсетті.

Эксклюзивті сауда

Standard Oil Co. v. United States (Standard Stations), 337 U. S. 293 (1949): мұнай жеткізу шарты $58 миллиондық жалпы бизнеске әсер етті, бұл жеті штаттың аумағындағы жалпы соманың 6,7% құрады, көптеген ұқсас келісімдер контекстінде, Клейтон заңының §3-іне қайшы деп танылды. Tampa Electric Co. v. Nashville Coal Co., 365 U. S. 320 (1961): Tampa Electric Co Флоридада қуат беру үшін 20 жылға көмір сатып алуға келісім жасады, ал Nashville Coal Co кейіннен бұл келісімді Клейтон заңының § 3 немесе Шерман заңының § 1 немесе 2-сіне қайшы келетін эксклюзивті тауар жеткізу шарты болғандықтан тоқтатуға тырысты. Бұзылған нарық үлесінің маңызды еместігіне байланысты, бұл бәсекеге жеткілікті әсер етпеді, бұзушылық болған жоқ деп шешілді. АҚШ v. Род-Айленд штатының Delta Dental компаниясы, 943 F. Supp. 172 (1996)

Негізгі құрал-жабдықтар

Aspen Skiing Co. v. Aspen Highlands Skiing Corp., 472 U. S. 585 (1985) шаңғы трассаларына қол жеткізуден бас тарту Шерман заңының 2-тарауын бұзды. Eastman Kodak Company v. Image Technical Services, Inc., 504 U. S. 451 (1992) Kodak компаниясы Kodak жабдықтарына қызмет көрсететін шағын кәсіпорындарға қосалқы бөлшектерді беруден бас тартты, бұл Шерман заңының 1 және 2-баптарын бұзу болып саналды. Жоғарғы Сот 6:3 дауыспен шағын кәсіпорындардың іс қозғауға құқығы бар екенін, ал Kodak-тың қысқаша сот шешіміне құқығы жоқ екенін анықтады. Verizon Communications v. Law Offices of Curtis V. Trinko, LLP, 540 U. S. 398 (2004) Aspen-де белгіленгеннен асып түспейтін міндетті инфрақұрылым доктринасын кеңейтуге жол берілмеді. Otter Tail Power Co. v. United States, 410 U. S. 366 (1973) Berkey Photo, Inc v. Eastman Kodak Company, 603 F.2d 263 (2d Cir. 1979) АҚШ-тың AT&T-ге қарсы ісі (1982) AT&T компаниясының тарап кетуіне әкелді.

Бағаның құнсыздануы

Теориялық тұрғыдан алғанда, баға төмендету (предаторлық баға белгілеу) ірі компаниялардың үлкен қаржылық резервтері мен үлкен несиелік мүмкіндіктері болғанда орын алады. Олар өнімдері мен қызметтерін уақытша өзіне зиянды бағамен сату арқылы бәсекелестікті жояды, нәтижесінде кішірек бәсекелестері бизнестен шығарылады. Бәсеке болмаған жағдайда, олар өнеркәсіптің бақылауын толыққанды өз қолына алып, қалаған бағаны белгілей алады. Осы кезде, бәсекелестердің болмауына байланысты, технологиялық зерттеулерге инвестиция салуға да ынта жоғалғандықтан, үстеме пайда табу мүмкіндігі де азаяды. Нарыққа кіруге жол бермейтін үлкен кедергілер, мысалы, ірі бастапқы инвестициялар (әсіресе, батып кеткен шығындар), инфрақұрылым талаптары және дистрибьюторлар, клиенттер мен көтерме саудагерлермен жасалған эксклюзивті келісімдер, жаңа бәсекелестердің нарыққа енуін қиындатады. Егер де жаңа бәсекелестер пайда болса, компания олар туралы алдын ала хабардар болып, оларды сатып алуға немесе өз зерттеулерін жүргізіп, бәсекелесті бизнестен шығару үшін жеткілікті уақыт бойы баға төмендету тактикасын қайта қолдануға мүмкіндік алады. Сыншылар эмпирикалық деректердің «баға төмендетудің» іс жүзінде тиімсіз екенін және оны антимонопольдік заңдар емес, еркін нарық тиімдірек шеше алатынын көрсетеді (баға төмендету теориясын сынау). Brooke Group Ltd. v. Brown & Williamson Tobacco Corp., 509 U. S. 209 (1993) ісінде баға төмендетуді дәлелдеу үшін талапкер нарық жағдайларының өзгеруінің өзіне зиян келтіретінін, сондай-ақ (1) бағалардың қарсыласының өндіріс шығындарынан төмен екенін және (2) қарсыластың аталған схемаға салған инвестициясын қайтарудың орынды мүмкіндігі немесе «қауіпті ықтималдығы» бар екенін көрсетуі керек. Weyerhaeuser Company v. Ross Simmons Hardwood Lumber Company, 549 U. S. 312 (2007) ісінде талапкер баға төмендету арқылы зиян келтірілгенін талап ету үшін, күдікті тараптың баға төмендету қызметіне кеткен шығындарын өтеуі мүмкін екенін дәлелдеуі керек. Бұл арақ-шаруашылық зауыттарына қатысты мәселе. Barry Wright Corp. v. ITT Grinnell Corp. 724 F2d 227 (1983) Spirit Airlines, Inc. v. Northwest Airlines, Inc., 431 F. 3d 917 (2005) United States v. E. I. du Pont de Nemours & Co., 351 U. S. 377 (1956)

Зияткерлік меншік

Continental Paper Bag Co. v. Eastern Paper Bag Co., 210 U.S. 405 (1908) 8 - 1, өздігінен ашылатын қағаз пакетке қатысты, патентті пайдалануға лицензия беруден бас тарту монополиялық позицияны заңсыз пайдалану болып табылмайды, себебі патенттің мәні – оны жасауға міндетті емес болу құқығында. United States v. Univis Lens Co., 316 U.S. 241 (1942) кез келген бизнес патенттелген линзаларын сатқаннан кейін, линзаның қолданылуын заңды түрде бақылауға құқығы жоқ, қайта сату бағасын белгілеу арқылы. Бұл – патенттік құқықтардың тоқырауы туралы доктрина. International Salt Co. v. United States, 332 U.S. 392 (1947) патент арқылы заңды монополияға ие болған сатушының, өнімді сатып алуға байланысты шарттар қоюы, егер сатушының патенті жоқ өнімдерге қатысты болса, Шерман заңының §2-сін бұзу болып табылады. Walker Process Equipment, Inc. v. Food Machinery & Chemical Corp., 382 U.S. 172 (1965) патенттік кеңсеге жасалған алаяқтық арқылы алынған патентті сақтап, күштең қолдану арқылы заңсыз монополия жасау. Бұл жағдай кейде "Walker Process алаяқтығы" деп аталады. United States v. Glaxo Group Ltd., 410 U.S. 52 (1973) үкімет монополиялық құқық бұзушылыққа қатысы бар патентті даулауға құқылы. Illinois Tool Works Inc. v. Independent Ink, Inc., 547 U.S. 28 (2006) заңсыз байланыстырып алу туралы істе, жауапкердің патенттелген өнімі болған жай фактісінен нарық билігіне презумпция болмайды. Apple Inc. сот процесі және United States v. Apple Inc.

Монополияға қарсы заңнаманың қолданылу аясы

Монополияға қарсы заңдар бірнеше нақты кәсіпорын санатына (соның ішінде спорт, бұқаралық ақпарат құралдары, коммуналдық қызметтер, денсаулық сақтау, сақтандыру, банктер және қаржы нарықтары) қатысты қолданылмайды немесе өзгертіледі, сондай-ақ, кейбір қатысушыларға (мысалы, ұжымдық әрекеттер жасайтын қызметкерлер немесе тұтынушылар) да қолданылмайды немесе өзгертіледі.

Ұжымдық іс-қимылдар

Біріншіден, 1914 жылғы Клейтон Актінің 6-тармағына сәйкес, қызметкерлердің кәсіподақтар құруы немесе оларда жұмыс істеу туралы келісімдеріне монополияға қарсы заңдар қолданылмайды. Бұл еңбек құқығының "Жарғысы" ретінде қарастырылды, себебі Актіде "адамның еңбегі тауар немесе сауда нысаны емес" деп нақты айтылған. Мақсат – тең емес келіссөз жүргізу мүмкіндігіне ие қызметкерлердің жұмыс берушілер корпорациялар құрып біріге алатын сияқты бірігуіне кедеріс келтірмеу болды, бірақ Клейтон Актісінде бірігуге қойылған шектеулер сақталды. Дегенмен, кәсіби спортшылар сияқты өздігінен жұмыс істей алатын жұмысшылар монополияға қарсы заңдардың қолданылу аясына жатты.

Спорттық бонустар мен НФЛ картелисі

Екіншісі, кәсіби спорт лигалары бірқатар жеңілдіктерге ие. Кәсіби футбол, хоккей, бейсбол және баскетбол лигаларының бірігуі мен бірлескен келісімдерінен босатылады. Жоғарғы Соттағы «Federal Baseball Club v. National League» ісінде Бас лига бейсболы антимонополиялық заңнан кеңінен босатылды деп шешілді. Сот бірауыздан бейсбол лигасының ұйымдасқан құрылымы штаттар арасында сауда-саттық жүргізілмегенін білдірді, тіпті командалар ойындар өткізу үшін штаттардың шекарасын кесіп өткеніне қарамастан. Бұл саяхаттар әр штат ішінде жүзеге асырылған бизнеспен байланысты ғана болды. Кейіннен 1952 жылы «Toolson v. New York Yankees» және 1972 жылы «Flood v. Kuhn» істерінде бейсбол лигасының жеңілдігі «аномалия» екені анықталды. Алайда, Конгресс оны қабылдап, қолдады, сондықтан бұл жеңілдікті кері қайтару мәселесі енді соттардың емес, заң шығарушы органдардың құзыретіне жатады. «United States v. International Boxing Club of New York» ісінде бейсболдан айырмашылығы, бокс жеңілдік алмайды, ал «Radovich v. National Football League (NFL)» ісінде кәсіби футбол антимонополиялық заңдарға бағынады. AFL-NFL бірігуі нәтижесінде Ұлттық футбол лигасына да белгілі бір шарттармен, мысалы, колледж немесе жоғары мектеп футболымен тікелей бәсекелеспеу үшін жеңілдіктер берілді. Алайда, 2010 жылғы Жоғарғы Соттың «American Needle Inc. v. NFL» шешімінде NFL антимонополиялық заңға бағынған 32 тәуелсіз кәсіпорынның «картелі» ретінде сипатталды, бірыңғай ұйым емес.

Медиа

Үшіншіден, монополияға қарсы заңдар бұқаралық ақпарат құралдары мен сөз бостандығына тиіп келеді деп саналған жағдайларда немесе олар жеткілікті күшті болмағанда өзгертіледі. Бірлескен операциялық келісімдердегі газеттерге 1970 жылғы «Газеттерді сақтау туралы» заңға сәйкес шектеулі монополияға қарсы иммунитет беріледі. Көбінесе, және АҚШ-тағы бұқаралық ақпарат құралдарының өзара меншік құқығына қатысты алаңдаушылықтардың нәтижесі ретінде, БАҚ реттелуі арнайы заңдарға, ең алдымен 1934 жылғы «Коммуникациялар туралы» заңға және 1996 жылғы «Телекоммуникациялар туралы» заңға, Федералдық коммуникациялар комиссиясының басшылығымен бағынады. Тарихи тұрғыдан алғанда, мемлекеттік лицензиялау өкілеттіктерін эфирдегі әртүрлілікке қолдау көрсету үшін пайдалану қағидасы болған. Монополияға қарсы заңдар компанияларға бәсекелестікті азайту мақсатымен заң жүйесін немесе саяси процесті пайдалануға тыйым салмайды. Мұндай әрекеттердің көпшілігі Noerr Pennington доктринасы бойынша заңды деп есептеледі. Сондай-ақ, штаттардың ережелері Паркер иммунитеті доктринасы бойынша иммунитетке ие болуы мүмкін. Professional Real Estate Investors, Inc., v. Columbia Pictures, 508 U. S. 49 (1993)
Allied Tube v. Indian Head, Inc., 486 U. S. 492 (1988)
FTC v. Superior Ct. TLA, 493 U. S. 411 (1990)

Басқа

Төртіншіден, үкімет белгілі бір салаларда, мысалы, коммуналдық қызметтер мен инфрақұрылым сияқты, бірнеше қатысушылардың мүмкін емес немесе тиімсіз болып көрінетін салаларда монополия беруге құқылы. Бесіншіден, 1945 жылғы МакКарран-Фергюсон заңына сәйкес сақтандыру саласына монополияға қарсы шектеулерге рұқсат етіледі. Алтыншы, қорғаныс секторындағы бірігулер мен сатып алулар Әділет министрлігі мен Федералды сауда комиссиясы тарапынан күшті монополияға қарсы тексеруге түсуі мүмкін. United States v. South Eastern Underwriters Association, 322 U. S. 533 (1944) сақтандыру индустриясы монополияға қарсы реттеуден босатылмаған. Credit Suisse v. Billing, 551 U. S. 264 (2007) 7-1 дауыспен, 1933 жылғы «Бағалы қағаздар туралы» және 1934 жылғы «Бағалы қағаздар және биржа туралы» заңдармен реттелетін салалар монополияға қарсы сот процестерінен босатылады. Parker v. Brown, 317 U. S. 341 (1943) штаттық үкіметтердің әрекеттері монополияға қарсы заңнан босатылған деп танылды, себебі бизнес комбинацияларынан басқа ештеңені қамтуға бағытталған бастапқы заңнамалық ниет болған жоқ. Goldfarb v. Virginia State Bar, 421 U. S. 773 (1975) Вирджиния штатының адвокаттар алқасы, адвокаттар гонорарына баға белгілеуге өкілеттік алған, заңсыз баға белгілеу болып саналды. Ол енді Шерман заңына бағынбайды және оның өзі құқық бұзушылық құрады. California Retail Liquor Dealers Assn. v. Midcal Aluminum, Inc., 445 U. S. 97 (1980) Калифорния штаты 1890 жылғы Шерман заңының §1-ге қайшы келіп, әділ сауда шарап бағаларын белгіледі. Rice v. Norman Williams Co., 458 U. S. 654 (1982) Шерман заңы Калифорнияның өндіруші рұқсат бермеген тауарларды импорттауға тыйым салатын заңына тыйым салған жоқ. Tritent International Corp. v. Commonwealth of Kentucky, 467 F.3d 547 (2006) Кентукки штаты темекі шеберлік келісімін күшіне енгізу арқылы заңсыз әрекет жасаған жоқ, себебі онда заңсыз әрекеттер болған жоқ. United States v. Trans Missouri Freight Association, 166 U. S. 290 (1897) монополияға қарсы заңдар теміржол индустриясына қатысты, тіпті теміржолдарға қатысты заңдардың кең ауқымды жүйесі болған жағдайда да. Ешқандай ерекше босату қарастырылмаған. Silver v. New York Stock Exchange, 373 U. S. 341 (1963) NYSE, оның көптеген қызметі 1934 жылғы «Бағалы қағаздар және биржа туралы» заңмен реттелетсе де, монополияға қарсы реттеуден босатылмады. American Society of Mechanical Engineers v. Hydrolevel Corporation, 456 U. S. 556 (1982) 6-3 дауыспен, American Society of Mechanical Engineers, коммерциялық емес стандартты әзірлеуші, Шерман заңын бұзып, бір бәсекелеске екіншісіне қарсы пайдаланылатын ақпарат берді. National Collegiate Athletic Association v. Alston, 594 U. S. (2021) 9-0 дауыспен, Ұлттық колледждік спорт қауымдастығының ойыншылардың сыйақысына қойған шектеулері, ең бастысы, ойыншыларға білім беру жәрдемақыларына қойған шектеулері, колледждер арасындағы бәсекелестікті шектейді және осылайша елдің монополияға қарсы заңдарын бұзады.

Төтенше жағдайлар мен орындау

АҚШ-тың монополияға қарсы заңдарын бұзу салдары үшін соттардың өкілеттігі шегінде кез келген әділ өтеу шарасы қолданылуы мүмкін, сондай-ақ айыппұлдар салуға да құқығы бар. Жеке тұлғалар нақты зиян келген жағдайда, өтемақы талап ете алады. Шерман заңының 1890 жылғы §7-сіне сәйкес, олардың өтемақысы үш есеге дейін арттырылуы мүмкін, бұл заңдарды орындауға жеке сот процесін ынталандыру және қорқыту шарасы болып табылады. Соттар §1 және §2-ге сәйкес айыппұлдар тағайындауы мүмкін, олар компанияның немесе бизнестің мөлшеріне қарай есептеледі. Болашақта бұзушылықтарды болдырмау үшін соттар өз құзыреті шегінде бизнесті әртүрлі меншік иелеріне тиесілі бәсекелес бөліктерге бөлуге құқылы, бірақ бұл шара сирек қолданылған (мысалдары: Standard Oil, Northern Securities Company, American Tobacco Company, AT&T Corporation және, шағымдарда күшін жойған Microsoft). Үш деңгейлі күш қолдану Федералды үкіметтен – Әділет министрлігі мен Федералды сауда комиссиясы арқылы, штаттар үкіметтерінен және жеке тұлғалардан келеді. Монополияға қарсы заңдарды мемлекеттік органдардың орындауы маңызды, себебі жеке тараптар үшін сотқа шағымдану қымбатқа соғуы, күрделі болуы және қиындық тудыруы мүмкін, әсіресе ірі корпорацияларға қарсы.

Федералды үкімет

Федералды үкімет, АҚШ Әділет департаментінің монополияға қарсы бөлімі және Федералды сауда комиссиясы арқылы заңдарды қолдану үшін азаматтық сот процесін бастауы мүмкін. Тек АҚШ Әділет департаменті ғана федералды монополияға қарсы заңдар бойынша қылмыстық монополияға қарсы іс қозғауға құқылы. Федералды үкімет жүргізген ең әйгілі монополияға қарсы шаралардың бірі – 1980 жылдардың басында AT&T компаниясының жергілікті телефон байланысы монополиясын тарату болды. Бұл агенттіктер ұсынылған бірігуді қарастырғанда, ең алдымен нарықты анықтайды, содан кейін әр компанияның нарық үлесін және Херфиндаль-Хиршман индексін (HHI) пайдаланып, нарық концентрациясын бағалайды. FTC v. Sperry & Hutchinson Trading Stamp Co., 405 U. S. 233 (1972) ісінде, FTC-ның әділетсіз әрекеттер жасаған кәсіпорындарға қарсы шаралар қолдануға құқығы бар екендігі белгіленді, мысалы, супермаркеттердегі сауда маркаларын алмастыруға тыйым салған компаниялар тұтынушыларға зиян келтірді. FTC бұл шектеуші тәжірибені әділетсіз деп тануға құқылы, тіпті нақты монополияға қарсы заң бұзушылық болмаса да.

Халықаралық ынтымақтастық

Клинтон әкімшілігінің елеулі күш-жігеріне қарамастан, Федералды үкімет өзара анықтау, қудалау және іске асыру үшін басқа елдермен монополияға қарсы ынтымақтастықты кеңейтуге тырысты. АҚШ Конгресі бірауыздан заң жобасын қабылдады, бірақ 2000 жылға дейін Австралиямен бір ғана шартқа қол қойылды. 2017 жылдың 3 шілдесінде Австралияның Бәсекелестік және Тұтынушылар Комиссиясы Apple Pay-ге қатысты Австралия банкіне қарсы бәсекелестікке қарсы болуы мүмкін әрекеттерге байланысты АҚШ компаниясы Apple-ден түсіндіру талап еткенін хабарлады. Шарттың тергеуге немесе оның нәтижесіне ықпал ететіні белгісіз. Көптеген жағдайларда ірі АҚШ компаниялары шетелдегі монополияға қарсы істерді АҚШ заңдарынан тәуелсіз, шетелдік құзыреттілік шегінде шешеді, мысалы, Microsoft Corp v Commission және соңғы кезде Google v European Union ісінде компанияларға ауыр айыппұл салынды. Бір құзыреттілікте ұқсас монополияға қарсы құқықтық ортада және бірдей монополияға қарсы корпоративтік мінез-құлық қудаланса, екінші құзыреттілікте қудаланбауына байланысты монополияға қарсы шаралардың құзыреттіліктер арасындағы үйлесімділігі туралы сұрақтар туындады.

Жеке киімдер

Жеке азаматтық сот ісі мемлекеттік және федералды соттарда, мемлекеттік және федералды монополияға қарсы заңдарды бұзушыларға қарсы қозғалуы мүмкін. Федералды монополияға қарсы заңдар, сондай-ақ көптеген мемлекеттік заңдар, монополияға қарсы заңдарды жеке сот арқылы қорғауды ынталандыру үшін монополияға қарсы заңдарды бұзушыларға үш еселенген залап төлеуді қарастырады. Осылайша, егер компания нарықты монополиялау үшін сотқа тартылса және қазылар бұл әрекет нәтижесінде тұтынушылар 200 000 долларға артық төленгенін анықтаса, бұл сома автоматты түрде үш есеге көбейтіліп, зардап шеккен тұтынушылар 600 000 доллар алады. АҚШ Жоғарғы Соты "Hawaii v. Standard Oil Co. of Cal., 405 U.S. 251, 262 (1972)" ісінде Конгресс жеке монополияға қарсы сот ісін рұқсат ету себебін түсіндірді.

"Pfizer, Inc. v. Government of India, 434 U.S. 308 (1978)" шешімі бойынша, шетелдік үкіметтер АҚШ соттарында жеке іс қозғауға құқылы. "Bigelow v. RKO Radio Pictures, Inc., 327 U.S. 251 (1946)" ісінде Клейтон заңының §4 бойынша белгіленген үш еселенген залаптың математикалық дәлдікке ие болуы міндетті емес, шығынның нақты бағасына негізделуі және болжамды емес болуі керек еді. Бұл қазыларлар фильм таратушылар басқа кинотеатрлармен бірлесіп, оларға фильмдерді бірінші болып көрсетуге мүмкіндік берген кезде кинотеатрлардың қаншалықты зиян шеккенін жоғары бағалай алатынын білдірді. "Illinois Brick Co. v. Illinois, 431 U.S. 720 (1977)" ісінде бағасы өскен тауарларды жанама түрде сатып алушылар сотқа шағымдануға құқылы емес. Қартель мүшелерінің тікелей мердігерлері ғана қос немесе көп рет өтемақы алуды болдырмау үшін мұндай құқыққа ие. "Mitsubishi Motors Corp. v. Soler Chrysler Plymouth, Inc., 473 U.S. 614 (1985)" ісі төрелік туралы.

Теория

Жоғарғы Сот Шерманның монополияға қарсы заңын Америкадағы еркін кәсіпкерлікті қорғауға арналған «бостандық хартасы» деп атайды. Заңның мақсатына қатысты бір пікір, мысалы, судья Дуглас айтқандай, мақсат – тек тұтынушыларды ғана қорғау емес, сонымен қатар нарықты бақылау үшін билікті пайдалануға тыйым салу болып табылады. Алан Гринспен монополияға қарсы заңдардың өзінің болуы кәсіпкерлерді әлеуметтік тұрғыдан пайдалы болуы мүмкін кейбір іс-әрекеттерден қорқытады дейді, себебі олардың бизнес-әрекеттері заңсыз деп танылып, үкімет тарапынан тоқтатылуы мүмкін. «Антимонополия» атты мақаласында ол былай дейді: «Шерман заңының салдарынан қандай жаңа өнімдер, процестер, машиналар және шығындарды үнемдейтін бірігулер пайда болмай қалғанын ешкім біле алмайды, олардың тууы Шерман заңымен алдын ала тоқтатылды. Біз осы Заң үшін төлеген құнын ешкім есептей алмайды, ол капиталды тиімсіз пайдалануға итермелеп, біздің өмір сүру деңгейін мүмкін болғаннан төмен ұстап тұрды». Гринспен сияқты монополияға қарсы шығушылар бәсекелестікті өздігінен мақсат тұтпайды, оның нәтижесі – төмен бағалар үшін қолдайды. Егер монополия мәжбүрлеуші монополия болмаса, яғни фирма әлеуетті бәсекелестіктен қорғалған болса, онда фирма бәсекелестіктің пайда болуын болдырмау үшін бағаны төмен ұстауы керек деп есептеледі. Сондықтан сот шаралары қажет емес және фирма мен тұтынушыларға зиян келтіреді. Американдық жазушы Айн Рэнд монополияға қарсы заңдарға қарсы моральдық аргумент келтіреді. Оның пікірінше, бұл заңдар кез келген бизнесті табысты етуге тырысатын адамды қылмыстық жазаға тартады, демек, олардың жеке күтулеріне қатысты ауыр бұзушылықтар болып табылады. Мұндай еркін нарық жақтастары тек мәжбүрлеуші монополияны тарату керек деп санайды, яғни маңызды ресурс, тауар немесе қызметтің тұрақты, ерекше бақылауы, нәтижесінде қоғам бақылаушының ықпалында болады және тұтынушылар бірдей немесе алмастыратын тауарлардың жеткізушілеріне жүгіне алмайды. Мұндай монополияда монополист баға және өндіріс туралы шешімдерді нарықтың бәсекелестік күштерін ескермей қабылдай алады және тұтынушылардың бағасын қымбаттату үшін өндірісті шектей алады. Еркін нарық жақтастары мұндай монополия корпорацияның немесе үкіметтің араласуы арқылы физикалық мәжбүрлеу немесе алаяқтық әрекеттер арқылы ғана пайда болуы мүмкін дейді, сондай-ақ үкіметтік саясаттың нәтижесі болмаған мәжбүрлеуші монополияның бірде-бір мысалы жоқ екенін айтады. Сотшы Роберт Борктің монополияға қарсы заң туралы жазған еңбектері (әсіресе «Антимонополия парадоксы»), Ричард Познердің және басқа да құқық және экономикалық ойшылдардың еңбектері 1970 жылдардан бері АҚШ Жоғарғы Сотының монополияға қарсы заңдарға қатысты көзқарасын өзгертті, назар компанияның іс-әрекеттерінен гөрі тұтынушыға не пайдалы екеніне аударды.