Кіріспе

Роберт Сильвербергтің 1972 жылғы романы

"Қалпыс кітабы" – американдық жазушы Роберт Сильвербергтің 1972 жылы алғаш жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. Ол 1972 жылы «Небула» сыйлығына, ал 1973 жылы «Хьюго» және «Локус» сыйлықтарына ие болуға ұсынылды.

Қысқаша мазмұны

Сюжетте төрт колледж студенті каталон тіліндегі "Қалпыс кітабы" атты қолжазбаны табады. Бұл Аризона шөліндегі монастырда тұратын монахтар орденімен байланысты. Оның мүшелері өздерінің таңғажайып бастама рәсімін аяқтағандарға өлместік сыйлау билігін иеленді. Орденнің құпияларының ішіндегі ең ауыр сыры тоғызыншы: төрт бастамашыдан тұратын әр топтан тек екеуі ғана өлместікке ие болады; біреуі өзін құрбан етеді; ал біреуі басқаларымен құрбандыққа шалынады. Ұлдар Американы аралап, монастырға барады, онда оларды "Қабылдаушы" ретінде қабылдайды және егер біреу орденге адал болғаннан кейін кетсе, қалған үшеуінен айырылады деп ескертеді. Әңгіме төрт студенттің көзқарастары арасында ауысады, әрқайсысы рәсімді аяқтауға тартқанда жеке күресімен бетпе-бет келеді. Тімоте, спорт жұлдызы және бай отбасының ұлы, монахтардың қатал өмірінен тез көңілі толады. Нед, ашық гей ақын, мәңгілік пен жойылудың философиялық қарама-қайшылығына қызығады. Қолжазбаны тапқан, талантты, бірақ тартымсыз Ели, ерекшелікке сену үшін әдеттегі өмірден бас тартуға мәжбүр болады. Оливер, әдемі, ынталы шаруа баласы, өмірге деген құштарлығынан бұрынғыдан да күшті еңбек етеді. Олардың үйретулері тарихқа дейінгі шамандар мен озық Атлантида ғалымдарына сілтеме жасай отырып, өлместік тарихын қамтиды. Монахтардың бірі оларды мойындау сынағынан өткізеді: әр студент өзінің ең қараңғы сәтін тек бір ғана адамға айтуы керек. Нед Тімотеге гомосексуалдық қатынастағы қуанышты рөлін мойындайды, бұл екі адамның өзіне-өзі қол жұмсауына әкеледі. Тімоте Оливерге әлеуметтік кемсіту мен қабылдамау оның қарындасын маскүнемдік күйінде зорлауына соқтырғанын айтады. Оливер Елиге жасөспірім шағында гомосексуалдыққа баулынуы және қалауларын қалай басуы туралы мойындайды. Бірақ өз кезегінде, Ели құпияны бұзып, Недке Оливердің мойындауы туралы айтады – ыңғайлы "ad hoc күнә". Бұған наразы болған Нед, Елиді нағыз кінәсін мойындауға мәжбүр етеді: оның барлық академиялық мансабы қайтыс болған әріптесінің керемет, бірақ авторлық құқығы жоқ қолжазбасына негізделген. Осы сәтте Ели санасынан қол үзіп, түн бойы монастырьда серуендеп, монахтардың үйретулерінің рухани аспектілерін шын мәнінде түсіне бастайды. Күн шығысымен, ашуланған Тімоте Елиді соңғы рет жақын маңдағы Феникске қайтуға көндіруге тырысады. Ели салдарынан хабардар және уақыттың жақындағанын сезінеді, Тімотенің басын оюлы тас бас сүйегімен ұрып жібереді. Одан кейін, түнде агрессивті Недпен кездескен Оливер өлі қалпында табылады және жыныстық бағдарының шындығын қабылдай алмай, көптеген өзін-өзі пышақтау жарақатынан құлшыныстан айырылады. Бір тәлімгер өлтіріліп, екіншісі өз-өзіне қол жұмсағаннан кейін, монахтар тоғызыншы сыр орындалғанын жариялап, қалған екеуін мәңгілік өмірге қабылдайды.

Қабылдау

Бэрд Сирлз романның жақсы жасалғандығын, бірақ қанағаттандырмайтындығын айтты, кейіпкерлердің баяндаушылар туралы: «ешқайсысы да ерекше ұнамды, қызықты немесе сенімді емес» деді. Джеймс Блиш романды «асыл сәтсіздік» деп атап, оны «өте жайлы, мінсіз жазылған, тіпті ең түсініксіз тұстарында да, мен оқыған заманауи романдардың ішінде поэзиялық әдемілікке ең жақын келгенімен салыстыруға болады» деп сипаттады.

Фильмге бейімделу

2006 жылғы жұмсақ мұқабалы басылымның бетінде роман "Жақын арада кең экранды фильмге түсіріледі" деп көрсетілген. Әртүрлі фильмдерге қатысты сайттарда болжамдар айтылса да, түсірілім жоспарлары іске аспады. 2003 жылы Paramount Pictures фильмнің құқығын алды, режиссерлікке Уильям Фридкин, сценарийге бейімдеуге Джефф Дэвис тағайындалды. Содан бері ешқандай дамыту жұмысы жүргізілген жоқ.