Кіріспе

Далектер планетасы – британдық ғылыми фантастикалық телесериал «Доктор Ху» сериалының оныншы маусымының төртінші сериясы, ол алғаш рет 1973 жылдың 7 сәуірінен 12 мамырына дейін BBC1 арнасында аптасына алты бөлімнен көрсетілді. «Көнедегі шекара» сериясының оқиғаларын жалғастыра отырып, бұл оқиғада Далектердің шағын тобы Спиридон планетасында тоқтатылған күйде сақталған Далектер армиясын қайта жандандыруды жоспарлайды.

Сюжет

Үшінші Доктор Қожайыннан жараланды. Джо Докторды ТАРДИС-ке кіруге көмектеседі, ол Уақыт Лордтарына хабар жібереді, содан кейін құлап, комаға түседі. Уақыт Лордтары ТАРДИС-ті Спиридон планетасына бағыттайды, онда Джо көмек іздеу үшін ТАРДИС-тен шығып, Далектердің ең ежелгі жауы – Тальдар тобымен кездеседі. Тальдар Докторды құтқарып алады, ТАРДИС-тің сырты өлімге әкелетін саңырауқұлақпен жабылған еді, және Далектер планетадағы жергілікті Спиридон халқының көрінбей қалу қабілетін иелену үшін зерттеу базасын құрғанын түсіндіреді. Тальдар Докторды кемесіне апарып, бірақ Далектер бірінші болып келіп, кемені жойып, Докторды тұтқынға алады. Ол Джоның қаза тапқанын ойлайды, бірақ, әлдеқашан Вестер есімді Спиридонның көмегімен кемеден шығарылған екен. Вестер оны саңырауқұлақтан емдейді. Доктор Далек базасында тұтқын күйінде отырғанда, Тальдардың тағы бір тобы келіп, алғашқы топқа олардың болжамы қате болғанын хабарлайды: планетада Далектердің кішкентай зерттеу тобы ғана емес, галактикалық шабуылға дайын он мыңдық армия бар. Доктор мен бірге тұтқынға алынған Тал қашып шыққанда, қалған Тальдарлар базаға шабуылдайды, ал Доктор Далек армиясының бар екенін растайды. Содан кейін топ қашып, Джо мен Вестермен қайта қосылады. Доктор планетаның табиғи мұз жанартауларын пайдалану арқылы Далектерді жеңуге болатынын түсінеді. Осы уақытта, Жоғарғы Далек басқаратын Далек кемесі планетаға қонады, және Жоғарғы Далек Доктор мен Тальдармен күреспегені үшін жетекші Далекті жазалайды. Топ базаға қайта оралады, онда Далектер планетадағы барлық тіршілікті жою үшін зертханалық камерада бактериялық қару дайындап жатыр. Бірақ Вестер қаруды ертерек іске қосып, өзінің жалғыз құрбандығын қамтамасыз етеді, соның салдарынан Далектер үшін жеңіске жете алмайтын жағдай туындайды: зертханада вакцина салынғандар камерадан шыға алмайды немесе аша алмайды, әйтпесе олар өздерінің туыстарын жұқтыруы мүмкін. Доктор, Джо және Тальдарлар үңгірге қайта оралады, онда Далек армиясы стазистен оятылады, және Доктор базаны сұйық мұзбен толтырып, армияны мұздатады. Тальдарлар Жоғарғы Далек кемесімен Скаро планетасына, өздерінің туған жеріне қайтады, ал Доктор мен Джо ТАРДИС-те қашып құтылады, бірақ Жоғарғы Далек олардың жеңілмегенін және бір күні армиясын қайта тірілтетінін уәделейді. Доктор Джоны уақыт пен кеңістікте кез келген жерге апаруға ұсынады, бірақ олардың соңғы оқиғаларынан кейін Джо Жерге оралуға қуанышты.

Өндіріс

Бастапқыда оқиға "Planet of the Daleks" деп тапсырылған, бірақ түсірілім барысында ол қысқа мерзімге "Destination: Daleks" деп өзгертілді. 2- және 4-эпизодтарда бұрынғы эпизодтың шиыршыққа тірелетін аяқталуы қайта көрсетілмейді, ал 3- және 5-эпизодтардағы қайталаулар жаңадан түсірілген. Бұл соңғы тәсіл 1960-жылдардағы эпизодтарда жиі қолданылса да, бағдарлама тарихында осы уақытқа дейін дерлік қолданылмады. Оқиғадағы Далек Жоғарғысы – Терри Нейсонға сыйланған "Daleks' Invasion Earth 2150 A.D." (1966) фильмінен алынған өңделген реквизит. Оның көз сабауы әдеттегі фонарьмен ауыстырылды, ол сөйлегенде жыпылықтайды. Көп жылдар бойы сериалдың 3-эпизоды BBC архивінде тек қара-ақ 16 мм тележазба түрінде сақталды, себебі сол эпизодтың 625 жолдық түсті PAL таратудың негізгі бейнежазбасы 1976 жылы BBC қайта пайдалану үшін жойылды. 3-эпизод 2008 жылы толық түске келтірілді, Legend Films компьютерлік түс беруді Color Recovery Working Group әзірлеген бағдарламалық құралдармен біріктірді. Бұл нұсқа 2009 жылы DVD форматында шықты. Қалған бес эпизодтың түсті мастер-копиялары әлі де сақтаулы.

Қалыптастыру жазбалары

Бернард Хорсфолл бұрын "Ақылды ұры" (1968) және "Соғыс ойындары" (1969) сериалдарында Лемуэль Гулливер рөлінде, ал "Бірінші уақыт лорды" рөлінде көрінген. Ол "Қатіл" (1976) сериалда канцлер Гот рөлінде тағы да пайда болды. Бұл сериалдардың барлығын Дэвид Малони режиссерлік етті. Prentis Hancock "Ғарыштан келген сүмбіле" (1970) сериалда репортер рөлінде пайда болды, ал "Зұлымдық планетасы" (1975) сериалда Саламар рөлінде және "Рибос операциясы" (1978) сериалда Шрив капитаны рөлінде қайта оралды. Пол Корнелл, Мартин Дей және Кит Топпинг The Discontinuity Guide (1995) кітабында сериалды жағымсыз бағалап, "Бұл өте күлкілі өлімдер мен абдыраған қашқындарға негіделген, Далектер туралы әдеттегі оқиға. Далектердің тақырыптары мен көріністерін қайта өңдеу, бейбітшілік пен ядролық қаруға қарсы тұрудың батылдық және сақтық туралы әлсіз монологтарға айналуы" деп жазды. 2010 жылы Radio Times журналынан Марк Брэкстон "Далектер планетасы" сериалды "қызықты оқиға, бірақ әдепсіз көрініс" деп сипаттап, оған бес жұлдыздың үшеуін берді. Ол кейбір элементтерін ұнатуға болатын болса да, оқиғаның эмоционалдық байланысының жоқтығын және Далектердің әсерлі болмағанын сезінді. DVD Talk-тың Джон Синнотт оқиғаны "Ғарыштағы шекарадан" гөрі көбірек ұнады, Nation-ның "сюжетті шығармашылық басқа әлемдік жаратылыстармен және құрылғылармен толтырғанын және оларды оқиғаны дамыту үшін жақсы қолданғанын" мақтады. "Доктор Ху: Эпизодтар туралы нұсқаулық" кітабында Марк Кэмпбелл оны "Ғарыштағы шекарадан" жақсы деп бағалап, он балдық шкала бойынша сегіз бал берді, "сенімді жартасты орта және амбициялық (бірақ түпнұсқа емес) идеялар осы жанды комикстің оқиғасын керемет стильде жылдамдатуда" деп қорытындылады.

Баспаға шығарылған

Терренс Дикс жазған осы сериалдың романдық нұсқасы 1976 жылғы қазанда Target Books баспасында жарық көрді. Романдық нұсқа "Ғарыш шебінде" эпизодының соңындағы, ғарышта Далектерді қуатын, комадағы Доктор туралы сюжетпен басталады, бұл "Ғарыш соғысы" романынан алынып тасталған болатын. 1980 жылы неміс тіліне аудармасы жарық көрді. 1995 жылы BBC Audio романның қысқартылған нұсқасын аудиокітап ретінде шығарды, оны Джон Пертуи оқыды. Кейіннен ол MP3 CD-де "ТАРДИС-тен әңгімелер, 2-том" жинағында қайта жарық көрді. 2013 жылғы маусымда актер және жазушы Марк Гейтисс оқыған, өңделмеген аудиокітап нұсқасы жарық көрді, ал Далектердің дауыстарын Николас Бриггс орындады.

Үй медиасы

Бұл оқиға, «Далектердің аянмен» бірге 1999 жылы арнайы Далек қапшықшасында VHS форматында жарық көрді, 3-бөлімі қара-ақ түсте болды. Бұл оқиғалар Солтүстік Америкада жеке-жеке VHS-те шығарылды. Ол «Ғарыш шекарасы» деген алдыңғы оқиғамен бірге 2009 жылдың 5 қазанында «Далек соғысы» жинағында DVD форматында жарық көрді, ал 3-бөлімі енді толық түспен қалпына келтірілді.