Негізгі министр Хольгер Бөрнер: Өмір және саяси жолы

Кіріспе

Неміс саясаткері

Холгер Борнер (7 ақпан 1931, Кассельде туған – 2 тамыз 2006, Кассельде қайтыс болған) – Германияның Социал-демократиялық партиясының (СДПК) саясаткері. 1976 жылдан 1987 жылға дейін Гессеннің 4-ші премьер-министрі болды. Осы лауазымда ол 1986/87 жылдары Бундесраттың 38-ші президенті қызметін атқарды, бірақ ол 1987 жылдың 24 сәуірінде өткен Ландтаг сайлауына дейін ғана қызмет етті.

Ерте өмір

Бөрнер Кассельде, Германның (1906–1941) және Марта Бөрнердің (қызметтегі аты Бенгсон) (1909–1997) үш баласының үлкені ретінде дүниеге келді. Оның отбасының тарихы әлеуметтік-демократиялық болған, әкесінің әкесі Канцлер Отто фон Бисмарктің социалистерге қарсы заңдарына байланысты Берлинден Кассельге көшіп келгені айтылады. Әкесі құрылысшы және Кассельдегі Gerdum & Breuer құрылыс компаниясында бригадир болған, сондай-ақ 1931 жылдан 1933 жылға дейін Вольфсангер SPD жергілікті ұйымының төрағасы қызметін атқарған, бірақ жалған сотта сөйлегені үшін түрмеге кесілді және 1935 жылға дейін Эмсланд лагерінде отырды. Кейіннен ол 1941 жылдың 14 қазанында Смоленск маңындағы көпір құрылысы жұмыстары кезінде совет партизандарының қолынан қаза тапты. Бөрнердің анасы 1946 жылдан 1956 жылға дейін және 1962 жылдан 1964 жылға дейін Кассель қалалық кеңесінде қызмет етті. Бастауыш және орта мектепті бітіргеннен кейін, Бөрнер Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылысшы болып жұмыс істеді, бетон саласында маманданған. Ол ерте кезде кәсіподақ қызметіне қатысты және соңғы кезде Кассельдегі құрылыс компаниясының еңбек кеңесінің төрағасы болды, сонымен қатар көмекші бригадир ретінде де жұмыс істеді.

Саяси мансап

Қалалық кеңес мүшесінің ұлы, Бёрнер 1948 жылы СПД-ға қосылды және Германияның Кассель аймағындағы Социалистік жастар партиясы – «Қырандар» ұйымының төрағасы болып сайланды. 1950 жылы қалалық партия бөлімінің атқару комитетіне кірді. 1956 жылы 25 жасында Борнер туған қаласының қалалық кеңесіне сайланды және «Қырандар» клубының президенті лауазымынан бас тартты. 1957 жылғы федералды сайлауда ол Бундестаг сайлау округінің №127 Кассель округінен СДПК кандидаты болды, ол оның туған қаласы мен сол аты бар ауданнан тұрды. CDU/CSU сайлауда абсолютті көпшілікке ие болғанына қарамастан, Борнер сайлау округіндегі дауыстардың 49,2 пайызын және партиялық тізімдегі дауыстардың 48,9 пайызын алып жеңіске жетті. 26 жасында ол Бундестагтың ең жас депутаты болды. Ол 1961, 1965, 1969, 1972 және 1976 жылдары тағы да сол орынға сайланды, әр жолы кемінде 51 пайыз дауыс жинады. 1962-1963 жылдары ол SPD-нің жастар қанаты JuSos-тің басшысы болды. Оның ең жақсы нәтижесі 1972 жылы болды, ол сайлау округіндегі дауыстардың 60,1 пайызын және партиялық тізімдегі дауыстардың 55,5 пайызын алды. Бундестагта болған кезде, ол 1967 жылдың 12 сәуірінде Кизингер кабинетінде Федералды көлік министрі Георг Лебердің Парламенттік мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды және 1972 жылдың 4 ақпанында отставкаға шыққанға дейін Брандт кабинетінде қызметін сақтады, одан кейін канцлер Вилли Брандт оны Ханс Юрген Вишневскитің орнына партияның федералды атқару директоры етіп тағайындады. 1976 жылдың 3 қазанында Борнер Бундестагқа сайлау округіндегі дауыстардың 53,7 пайызымен және партиялық тізімдегі дауыстардың 52,9 пайызымен қайта сайланды. Алайда, екі аптадан кейін Гессеннің министр-президенті Альберт Оссвальд 16 қазанда Helaba мемлекеттік банкіне қатысты қаржылық жанжалдан кейін отставкаға кетті, ал 45 жастағы Борнерді SPD министр-президент ретінде таңдады, сондықтан ол Бундестаг мандатын тастап, федералды деңгейде билікте болған әлеуметтік-либералдық коалицияны қабылдады. 1978 жылы Гессен өлкелік парламентіне (Landtag) SPD мен FDP жалпы саны 57 орынға ие болды, коалиция сақталды, Борнер Кассельдің бөліктерін құраған №5 сайлау округінен сайланды. 1981 жылдың 11 мамырында оның вице-министрі-президенті Хайнц Герберт Карри (FDP) солшыл революциялық жасушалар террор ұйымымен өлтірілді. Министр-президент ретінде Борнер орталық Гессендегі Лан қаласын сынға алды, оны «қоқыс» (Scheißdreck) деп атады. Лан 1976/77 жылғы мемлекеттік әкімшілік реформасы бойынша Гиссен мен Ветцлар қалаларының бірігуі арқылы құрылған, оның алдыңғысы Освальд оны қолдаған болатын. Алайда, қала жұртшылық арасында танымал емес еді және ХДС-тің жергілікті сайлауда көпшілікке ие болуына әкелді. Партиясының қолдауына қарамастан, Борнер ХДС-тің қалаға қарсы позициясын қабылдады: «Ветцлар Ветцлар, ал Гиссен Гиссен болуы керек» («Wetzlar soll wieder Wetzlar, Gießen wieder Gießen werden») деп мәлімдеді және 1979 жылы бірігуді жойды. Сонымен қатар, оның басшылығымен 1981 жылы Дармштадт аймағынан бөлініп шыққан Гессен аймағы құрылды. 1982 жылы федералды деңгейде SPD мен FDP арасындағы коалиция құлдырады. 1982 жылдың 26 қыркүйегінде Гессен штатындағы сайлауда Борнер ФДП-ның «Бонндағы сатқындығы» туралы үгіт жүргізді және ФДП Ландтагтағы өкілдігін жоғалтып, 5 пайыздық кедергіге ұшырады, ал Жасылдар партиясы үкіметке кірді, 9 орын алды. Алайда оның партиясы 49 орынға ие болды, бұл 55 орындық көпшіліктен 6 орынға аз. Жасылдар партиясы ресми коалицияны қабылдамағаны үшін, жалғыз көпшілік үкімет ХДС-СПД-ның үлкен коалициясы болды. Алайда ХДС 52 орынға ие болғандықтан (басқа 3 орын), Борнер оны қабылдамады, өйткені бұл ХДС-ке министр-президент лауазымын қалдыруды білдіретін, сондықтан оның қазір SPD кабинеті уақытша кабинет ретінде қызметте қалды, 1983 жылдың 25 қыркүйегінде жаңа сайлау өткізілгенге дейін жасылдар оған төзімділік танытты. Сайлау кезінде ол жасылдармен жұмыс жасау идеясын қабылдамады. Алайда 1983 жылғы сайлауда оның SPD партиясы 51 орын алып, бірінші орын алды, бірақ көпшілікке 4 орын жетпеді, ал FDP партиясы Ландтагқа қайта кірді. ХДС және ФДП федералды деңгейде қара-сары коалиция құруды қалаған, бірақ олардың арасында тек 52 орын болды. 1984 жылы Борнер Жасылдар тарапынан төзімділік танытқан азшылық үкімет құрамында қайтадан Президент-министрлікке сайланды. 1985 жылдың қазан айында ол Германияда SPD мен Жасылдар арасындағы алғашқы коалицияны жүзеге асыра алды, бұған дейін Жасылдар партиясымен ешқашан жұмыс істемейтінін уәде еткеніне қарамастан. Осы әкімшілікте Йошка Фишер Германиядағы алғашқы жасыл партия министрі болды (қоршаған орта және энергетика министрі). Алайда, толеранттылық кезеңі де, коалиция кезеңі де «Жасылдардың» «Фундаменталистер» мен «Реалистер» арасындағы ішкі қақтығыстарымен және SPD мен Жасылдар арасындағы түрлі дау-жанжалдармен сипатталды. Коалиция ақырында қысқа өмір сүрді, 1987 жылдың ақпанында Ханаудағы Alkem отын элементі зауытының жұмыс лицензиясы туралы дауларға байланысты бұзылды, сондықтан Борнер Фишерді оның қызметінен босатып, 1987 жылдың 5 сәуірінде жаңа сайлау өткізді, онда Борнер қайтадан сайлауға түспеді және оның вице-министрі-президенті Ханс Кроллман SPD кандидат ретінде оны алмастырды. Борнер атом энергиясын, атап айталық, Оңтүстік Гессендегі Библис атом электр станциясын салуды қолдады. Ол Түркиядан келген қонақ жұмысшылардың келуіне де қарсы болды, олардың жақсы интеграцияланбағанын айтты. 1980 жылдардағы Франкфурт әуежайындағы 18-ші жолақтың батыс жағындағы наразылықтар кезінде Борнер өзінің құрылысшы ретіндегі күндерін еске алып, «бұзықтарды төбелік тақтамен ұрып жіберген болар едім» деді. ("Wissen Sie, heute muss ich an öffentlichen Frieden denken. Vor 40 Jahren auf dem Bau hätte ich einen Angriff auf meine Person mit der Dachlatte beantwortet.") Кейін, 2003 жылға дейін ол Фридрих Эберт қорының төрағасы болды. Борнер 2006 жылдың 2 тамызында 75 жасында рактан қайтыс болды, одан кейін әйелі Карола (1950 жылдың 27 желтоқсанында үйленген) және үш баласы – ұлдары Олаф және Фритжоф және қызы Хайке қалды. Ол әрқашан қару алып жүретінін және үнемі нысанаға алумен айналысатынын айтты.

Son of a city councilwoman, Börner joined SPD in 1948, and was elected chairman of Kassel area Socialist Youth of Germany – Falcons. In 1950, he joined the executive committee of the city's party section. In 1956, at the age of 25, Börner was elected to his hometown's city council, and resigned from his post as president of the Falcons. In the 1957 federal election, he was the SPD candidate for Bundestag constituency nr. 127 Kassel, which consisted of his hometown and the surrounding district of the same name. Despite CDU/CSU winning an absolute majority in the election, Börner won the election with 49.2 percent of the constituency vote and 48.9 percent of the party list vote. At the age of 26, he was the youngest member of Bundestag. He was elected to the seat again in 1961, 1965, 1969, 1972 and 1976, each time winning at least 51 percent of the vote. From 1962 to 1963, he was the head of SPD's youth wing JuSos. His best result was in 1972, when he received 60.1 percent of constituency and 55.5 percent of party list vote. While in Bundestag, he was appointed as Parliamentary State Secretary to the Federal Minister of Transport Georg Leber in Kiesinger cabinet on 12 April 1967, he retained the post in the first Brandt cabinet until resigning on 4 February 1972, after being chosen by chancellor Willy Brandt to replace Hans Jürgen Wischnewski as the party's federal executive director. On 3 October 1976, Börner was re elected to his Bundestag seat with 53.7 percent of constituency and 52.9 percent of party list vote. However, two weeks later, Minister President of Hesse Albert Osswald resigned on 16 October following a financial scandal involving public bank Helaba, and 45 year old Börner was chosen by SPD to succeed him as Minister President, so he resigned his Bundestag mandate and took over the state level social liberal coalition, which was also in power at the federal level. In 1978, with the SPD and FDP winning a total of 57 out of 110 seats in Hesse Landtag, the coalition was returned, Börner was elected to the Landtag constituency nr. 5, which consisted of parts of Kassel. On 11 May 1981, his Deputy Minister President, Heinz Herbert Karry (FDP) was assassinated by far left Revolutionary Cells terror organization. As Minister President, Börner was critical of the city of Lahn in central Hesse, calling it "rubble" (Scheißdreck). Lahn had been created under a 1976/77 state administrative reform by the merger of the cities of Giessen and Wetzlar, which his predecessor Osswald had been a supporter of. However, the city was unpopular with the public, and had led to CDU winning a majority at the local elections. Despite the city of Lahn being supported by his party, Börner adopted CDU's position in opposition to the city, "Wetzlar should become Wetzlar, and Giessen Giessen again." ("Wetzlar soll wieder Wetzlar, Gießen wieder Gießen werden") and had the merger overturned by 1979. In addition, under him the new Giessen region was created in central Hesse in 1981, carved out of the Darmstadt region. In 1982, at federal level, the coalition between SPD and FDP at federal level collapsed. In the upcoming Hesse state elections on 26 September 1982, Börner campaigned against FDP's "betrayal in Bonn" and succeeded in FDP losing its representation in the Landtag entirely, falling under the 5 percent hurdle, while the Green Party entered the government, winning 9 seats. However, his SPD party won only 49 seats, 6 short of the 55 seat majority. Since the Green Party rejected a formal coalition, the only majority government possible was a CDU SPD Grand coalition. However, since CDU had won 52 seats (3 more), Börner rejected it as it would have meant leaving the Minister President position to CDU, so his now all SPD cabinet remained in office as a caretaker cabinet, being tolerated by the Greens until new elections were held on 25 September 1983. During the elections, he had rejected the idea of working with the Greens. However, the election of 1983 resolved to only confirm the stalemate, with his SPD coming first at 51 seats, but still being 4 seats short of a majority, and FDP re entering the Landtag. CDU and FDP wanted to form a black yellow coalition implemented at federal level, but they only had 52 seats between them. So in 1984, Börner was re elected to the Minister President as part of a minority government tolerated by the Greens. Finally, in October 1985, he managed to implement the first coalition between the SPD and the Greens in Germany, despite having promised earlier never to work with the Green Party. In this administration, Joschka Fischer was the first green party minister in Germany (minister of Environment and Energy). However, both the toleration phase and coalition period were determined by the Greens' internal conflicts between the "Fundis" (fundamentalists) and "Realos" (realists), and various conflicts between SPD and Greens. The coalition would ultimately prove to be short lived, when in February 1987, it broke down due to disputes over operating license of Alkem fuel element factory in Hanau, so Börner dismissed Fischer from his post, and a new election was held on 5 April 1987, where Börner did not run again and was replaced by his Deputy Minister President Hans Krollmann as SPD candidate. Börner supported nuclear energy, namely the building of Biblis Nuclear Power Plant in Southern Hesse. He was also critical of influx of Gastarbeiter from Turkey, saying it had to be stopped as they were not well integrating. During the Runway 18 West protests at Frankfurt Airport in 1980s, Börner said that during his construction worker days, the troublemakers would have been hit with roof battens. ("Wissen Sie, heute muss ich an öffentlichen Frieden denken. Vor 40 Jahren auf dem Bau hätte ich einen Angriff auf meine Person mit der Dachlatte beantwortet.") Afterwards, until 2003, he was chairman of the Friedrich Ebert Stiftung. Börner died of cancer at the age of 75 on 2 August 2006 and was survived by his wife Carola (married since 27 December 1950) and three children, sons Olaf and Fritjof and daughter Heike. He professed to have always carried a gun and took regular target practice.