Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уэльстік теңіз офицері және саясаткер (1721–1783)
Welsh naval officer and politician (1721–1783)
Комодор сэр Уильям Джеймс, 1-ші баронет (5 қыркүйек 1721 – 16 желтоқсан 1783) – Уэльстік теңіз офицері және саясаткер, ол 1774 жылдан 1783 жылға дейін Ұлыбритания парламентінің Батыс Лоо округінен депутат болды. Джеймс Үндістандағы карьерасымен танымал, ол Бомбей теңіз флотында офицер болып қызмет етті, ол Шығыс Үндістан компаниясының (ШҮК) теңіз күштерінің бір бөлігі еді, және Ангре әулетінің басшылығымен келген күштерге қарсы бірнеше сәтті науқандарға жетекшілік етті. 5 қыркүйекте 1721 жылы Милфорд-Хейвен маңында дүниеге келген Джеймс ерте жасында теңізге шықты. Алғашында Бристольден жүретін кемеде қызмет еткен Джеймс, Корольдік теңіз флотында кабиналық болып қысқа ғана уақыт жұмыс істеді, содан кейін Ұлыбритания мен оның колониялары арасындағы саудамен айналысатын теңіз капитаны болды. Женкинс құлағының соғысы кезінде Джеймс испандықтар тарапынан қысқа уақытқа тұтқындалды, бірақ босатылып, 1740 жылдары Англияға оралды, сол кезде ол үйленді. 1747 жылы Джеймс Шығыс Үндістан компаниясының қызметіне кіріп, Бомбей теңіз флотында офицер болып тағайындалғанға дейін екі компания кемесінде бірінші матрос болып қызмет етті. 44 зеңбірекке ие Protector әскери кемесіне қолбасшылық етіп, Джеймс Ангре әулеті бақылаған бекіністерге қарсы бірнеше сәтті экспедицияларға қатысты, олардың кемелері ШҮК сауда кемелеріне жиі шабуыл жасады. 1759 жылы ол Англияға бай адам ретінде оралды. Англияда қоныстанған Джеймс қайтадан үйленді және Эльтамда ағылшын ел үйін сатып алды, сонымен қатар бірнеше рет Шығыс Үндістан компаниясының директоры болып сайланды. Саяси амбициялары бар ол 1774 жылғы жалпы сайлауда Британ парламентіне сайланды. Джеймс 16 желтоқсан 1783 жылы Лондондағы үйінде қайтыс болды, одан соң әйелі мен екі баласы қалды. Оның жесірі 1784 жылы оның есімін мәңгі есте қалдыру үшін Северндруг қамалын салдырды.
Commodore Sir William James, 1st Baronet (5 September 1721 – 16 December 1783) was a Welsh naval officer and politician who sat in the British House of Commons representing West Looe from 1774 to 1783. James is best known for his career in India, where he served as an officer in the Bombay Marine, the navy of the East India Company (EIC), and led several successful campaigns against forces commanded by the Angre family. Born on 5 September 1721 near Milford Haven, James went to sea at an early age. Initially serving on a coaster from Bristol, James entertained a brief stint as a Royal Navy cabin boy before becoming a sea captain engaged in the trade between Britain and its colonies. During the War of Jenkins' Ear, James was briefly imprisoned by the Spanish before being released and making his way back to England during the 1740s, when he married. In 1747, James entered into the service of the East India Company, serving as first mate onboard two Company ships before being appointed as an officer in the Bombay Marine. Commanding the 44 gun warship Protector, James participated in several successful expeditions against fortresses controlled by the Angre family, whose ships frequently launched attacks on EIC merchant shipping. He returned to England in 1759 a wealthy man. Settling down in England, James remarried and purchased an English country house in Eltham, in addition to being elected several times as a director of the East India Company. Harbouring political ambitions, he was elected to the British Parliament in the 1774 general election. James died in his London home on 16 December 1783, leaving behind his wife and two children. Severndroog Castle was built in 1784 by his widow to memorialise him.
Ерте өмір
Уильям Джеймс 1721 жылдың 5 қыркүйегінде Уэльстің Милфорд-Хейвен қаласының жанында дүниеге келген. Оның ата-анасы туралы мәліметтер өте аз; ағылшын саясаткері Натаниел Враксал "[оның] тегі соншалықты түсініксіз болғандықтан, анықтау қиынға соғады" деп жазған. Оның әкесі диірменші немесе фермер болған, ал кейбір деректерде Джеймс он екі жасында теңізде қызмет етуге кіріспес бұрын, жыртықшы болып жұмыс істегені айтылады. Джеймс алғашқы рет қызмет еткен сауда кемесі Бристольден шығатын жағалау саудасымен айналысқан кеме болды, бірақ тарихшы Чарльз Ратбон Лоу 1738 жылы Джеймс он алты жасқа толғанда Корольдік теңіз күштеріне кабиналық болып қабылданғанын мәлімдеді. Бірнеше жылдан кейін Джеймс теңіз күштерінен кетіп, теңіз капитаны болды, Вирджиния, Британдық Батыс Индия және Ұлыбритания арасындағы саудаға қатысқан сауда кемесімен жүзіп жүрді. Теңіз капитаны болып қызмет еткен кезде, Джеймс Женкинс құлағының соғысы кезінде кемесі құлағаннан кейін Корольдік испан теңіз күштеріне түсіп қалды. Ол бір мерзімге түрмеге қамалып, 1740 жылдары Англияға қайтып келді. Ол жерде ол әйелге үйленді, оның кім екені Wapping пабының иесі немесе күйеуі Шығыс Индия компаниясының капитаны болған жесір екені хабарланды.
William James was born on 5 September 1721 near the town of Milford Haven, Wales. Information about his parents is extremely scarce; English politician Nathaniel Wraxall wrote that "[his] origin was so obscure as almost to baffle inquiry." His father was variously reported to be either a miller or farmer, and some accounts claimed that James worked as a ploughboy before embarking on a career at sea, reportedly at the age of twelve. The first merchant ship that James served onboard was a coastal trading vessel operating out of Bristol, though historian Charles Rathbone Low claimed that by 1738 James, by now at the age of sixteen, had entered into the Royal Navy as a cabin boy. After a few years, James left the navy and became a sea captain, sailing a merchant ship which participated in the trade between Virginia, the British West Indies and Great Britain. While serving as a sea captain, James was captured during the War of Jenkins' Ear by the Royal Spanish Navy after his ship was shipwrecked. He was imprisoned for a period before being released, making his way back to England at some point during the 1740s. There, he married a woman, whose identity was reported to be either the landlady of a Wapping pub or a widow whose husband had been the captain of an East Indiaman.
Үндістандағы мансабы
1747 жылы Джеймс Ост-Инд компаниясының (EIC) қызметіне бірінші матрос болып кірді, ал Компанияның «Хардвик» кемесінде қызмет етті. Екі жыл өткен соң, 1749 жылы ол «Саффолк» кемесіне ауыстырылды. Кейін Бомбей теңіз флотында офицер болды, бұл EIC-тің теңіз күші еді. Оның алғашқы командалық кемесі «Гардиан» әскери кемесі болды, ал Джеймс Бомбей (кейіннен Компанияның бақылауында болған) мен Гоа арасындағы шағын эскадрильяның аға офицері болды. Осы кезеңде Бомбей теңіз флотының басты міндеті – Ангре әулеті басқаратын кемелердің шабуылдарынан Компанияның кемелерін қорғау болды. Джеймс EIC кемелерін сүйемелдеумен айналысып, шығындарды азайтуға көмектесті. Осы еңбегі үшін 1751 жылы Джеймс коммодор шеніне көтеріліп, 44 зеңбіректі «Протектор» әскери кемесіне қолбасшылық етті. Бұл кеме Малабар жағалауындағы сауда жолдарын қорғау үшін Бомбей кемежайында Шығыс Үндістан компаниясы үшін салынған еді. 1755 жылдың сәуір айында Джеймс Маратха әскерімен бірлесіп, Ангре әулеті бақылаған Северндруг бекінісіне қарсы жорыққа қатысты. Джеймс «Протектор», «Ривендж» және «Бомбей» кемелерінен тұратын эскадрильясын бекініс портына алып кірді және тиімді жағалаудан артиллериялық оқтармен шабуыл жасады, нәтижесінде 2 сәуірде Северндруг гарнизоны капитуляциялады. Бекіністі басып алғаннан кейін Джеймс басқаруды Маратха одақтастарына тез тапсырды, содан кейін эскадрильясына маусымдық муссон зиян келтірмеу үшін Бомбейге оралды. Жеті айдан кейін Чарльз Уотсон басқаратын Корольдік теңіз флотының эскадрильясы Бомбейге келді, Джеймс пен полковник Роберт Клайвпен қосылды. Британдықтар Ангре әулетіне қарсы тағы бір жорық ұйымдастыруға шешім қабылдады. 1756 жылдың ақпанында британдық әскер Бомбейден Ангре әулетінің бақылауындағы Герая бекінісіне шабуыл жасау үшін теңізге шықты. Британдықтар бекіністі ешқандай шығынсыз басып алды, Ангре әулетінің күшін жойды. Бекіністің басқаруы британдықтармен одақтас Маратха әскеріне берілсе де, 130 000 рупиялық олжа британдықтардың қолына тиді. 1757 жылы Бомбейде болған Джеймске жоғары жағынан Уотсонға, Францияның Чандарнагор қаласына жақын жерде эскадрильяға қолбасшылық жасайтын Уотсонға Ұлыбритания мен Франция арасында соғыс басталғанын хабарлау тапсырылды. Тарихшы Т. Х. Бойердің айтуынша, маусымдық солтүстік-шығыс муссоны Бенгал шығанағы арқылы саяхаттауды қауіпті етіп, Джеймсті Суматра арқылы айналып өтуге мәжбүр етті, бұл оған «өте жақсы уақытта» Уотсонға хабар беруге мүмкіндік берді. Джеймс 1759 жылға дейін Бомбей теңіз флотында қызмет етті, содан кейін Англияға оралды.
In 1747, James entered into the service of the East India Company (EIC), serving as first mate onboard the Company ship Hardwicke. Two years later in 1749, he was transferred to the Suffolk before becoming an officer in the Bombay Marine, the navy of the EIC. His first command was the warship Guardian, and James served as a senior officer in a small squadron which operated between Bombay (then under Company control) and Goa. During this period, the Bombay Marine was primarily focused on protecting Company shipping against attacks from ships commanded by the Angre family. James spent a period of time convoying EIC ships, which led to a reduction in losses. In recognition of his efforts, James was eventually promoted to the rank of Commodore in 1751 and placed in command of the Protector, a 44 gun warship. She had been constructed at the Bombay Dockyard by the East India Company to protect their trade routes on the Malabar Coast. In April 1755, James participated in an expedition against the fortress of Severndroog, which was controlled by the Angre family, in conjunction with Maratha forces. James led his squadron, which consisted of the Protector, Revenge and Bombay, into the fortress harbour and directed an effective offshore naval bombardment which led to the Severndroog garrison capitulating on 2 April. After taking control of the fortress, James quickly handed over control to his Maratha allies before returning to Bombay in order to avoid the seasonal monsoons damaging his squadron. Seven months later, a Royal Navy squadron commanded by Charles Watson arrived in Bombay, linking up with James and Colonel Robert Clive. The British decided to mount another expedition against the Angre family. On February 1756, a British force sailed from Bombay to attack a fortress at Gheriah which was under the Angre family's control. The British captured the fortress with no casualties, breaking the power of the Angre family. Although control of the fortress was handed over to British allied Maratha forces, 130,000 rupees worth of loot fell into British hands. In 1757, James, who was in Bombay, was charged by his superiors with informing Watson, who was commanding a squadron near the French Indian city of Chandernagore, of an outbreak of war between Great Britain and France. As noted by historian T. H. Bowyer, since the seasonal Northeast monsoon made travelling through the Bay of Bengal dangerous, James made a detour via Sumatra, which allowed him to reach the Hooghly River and inform Watson in "exceptionally good time." James continued serving in the Bombay Marine until 1759, when he returned to England.
Кейінгі өмір және өлім
Джеймс Үндістандағы мансабында, негізінен жеке бизнесі мен жүлде ақылары арқылы зор байлыққа ие болды. Англияға оралған соң, Джеймс Кент қаласының Эльтам ауданындағы Парк-Фарм-Плейс ағылшын ел үйін сатып алды. 15 маусым 1765 жылы ол Сент-Мэрилебон шіркеуінде Энн Годдардқа қайта үйленді. Джеймс, Шығыс Үндістан компаниясының (ШҮК) шенеунігі және саясаткер Лоренс Салливанды қолдаған, 1768 жылы Шығыс Үндістан компаниясының директоры болып сайланды. Сулливанмен қарым-қатынасына қарамастан, Джеймс көп ұзамай көрнекті мемлекет қайраткері Джон Монтегюмен, 4-ші Сэндвич графымен достық қарым-қатынас орнатты, «оның ықпалы оған қанағаттандырарлық құрметтерді әкелді». 22 шілде 1769 жылы ол Тринити Хаусының үлкен ағасы болып тағайындалды, ал 1778 жылы басшының орынбасарына дейін көтерілді. Осы кезеңде Джеймс Гринвич ауруханасының басқарушысы болып қызмет етті, ол зейнеткерлікке шыққан британдық теңізшілерге арналған тұрақты мекен болатын. Джеймс саяси амбицияларын да қабылдады, 1770 жылы Нью-Шорхэм сайлау округінен парламенттік сайлауға қатысып, сәтсіз аяқтады. Осы кезеңде Бомбей губернаторы лауазымын алуға тырысқанмен, Джеймс өзінің саяси ниеттерін үкімет шенеуніктеріне жеткізгеннен кейін өтінімін кері алды. 1774 жылғы британдық жалпы сайлауда Джеймс Батыс Лоу округінен Парламентке сайланды. Парламентте Джеймс Сэндвич графы мен премьер-министр лорд Норттың үкіметін қолдауын жалғастырды. Алайда, Сулливанмен қарым-қатынасы нашарлай бастады, себебі үкіметтің қысымымен Джеймс ШҮК шенеунігі Уоррен Хейстингстің қызметтен алынуына дауыс берді. 1776 жылы Джеймс Канададағы британдық әскерлерін жабдықтау бойынша үкіметтік келісімшартқа қол жеткізді, сондай-ақ сол жылы Шығыс Үндістан компаниясының төрағасының орынбасары болып сайланды. 27 тамыз 1778 жылы Джеймс барондық атағын алды, сонымен бірге ол төрағаның орынбасары болып қайта сайланды. Оның Сулливанмен қарым-қатынасы жақсарды, нәтижесінде Джеймс 1779 және 1781 жылдары тағы екі рет төраға болып сайланды. Екеуі бірлесіп парламенттік комитеттің айыптауларын сәтті қорғады, олар ШҮК деректерін жасырын өзгерткендігі туралы айыптаулар комитеттің адасуына әкелді, бұл айыптаулардың «негізсіз» екенін мәлімдеді. Джеймс 1783 жылдың 16 желтоқсанында Лондонның Джеррард көшесіндегі үйінде қайтыс болды және алты күннен кейін Эльтамда жерленді.
James had acquired a large fortune during his career in India, primarily through his private business dealings and prize money. Once he had returned to England, James purchased Park Farm Place, an English country house in Eltham, Kent. On 15 June 1765, he remarried to Anne Goddard in St Marylebone Parish Church. James, a supporter of fellow EIC official and politician Laurence Sulivan, was elected as a director of the East India Company in 1768. Despite his relationship with Sulivan, James soon began cultivating a friendship with prominent statesman John Montagu, 4th Earl of Sandwich, "whose influence brought him the honours that he enjoyed." On 22 July 1769, he was appointed as an elder brother of Trinity House, before rising to the position of deputy master in 1778. During this period, James was also served as a governor of Greenwich Hospital, a permanent home for retired British sailors. James also started to harbour political ambitions, unsuccessfully running in a parliamentary by election for the New Shoreham constituency in 1770. Although he was also attempting to secure the governorship of Bombay during this period, James withdrew his candidature after making his political aspirations clear to government officials. In the 1774 British general election, James was elected to the House of Commons, representing West Looe. In Parliament, James continued to support both the Earl of Sandwich and the ministry of incumbent Prime Minister Lord North. However, his relationship with Sulivan started to deteriorate when under government pressure James voted for the recall of EIC official Warren Hastings. In 1776, James secured a government contract to provision British forces stationed in Canada; in the same year, he was also elected as a deputy chairman of the East India Company. On 27 August 1778, James was granted a baronetcy, the same date as he was re elected as deputy chairman. His relationship with Sulivan had improved to the point where James was twice elected as chairman again, in 1779 and 1781. Together, the two successfully defended accusations from a parliamentary committee that they had secretly altered EIC records in order to mislead the committee, maintaining that the charges were "without foundation." James died at his home on Gerrard Street, London on 16 December 1783, and was buried at Eltham six days later.
Жеке өмірі, отбасы және мұрасы
Бойердің айтуынша, Джеймс «өмірінің алғашқы отыз жылын жарыққа шығаруға ешқандай ниет білдірмеген; ол ешқандай із қалдырмады, тек болжамдар ғана қалдырды». Екінші әйелі Аннадан екі баласы болды – Эдвард есімді ұлы мен Елизавета есімді қызы. 1774 жылы туған Эдвард әкесінің лауазымын мұраға алды және 1792 жылы үйленбеген күйінде қайтыс болды, осылайша баронеттік атағы жойылды. Елизавета Джеймстің жалғыз мұрагері ретінде танылып, Томас Паркинске тұрмысқа шықты, кейін ол Ирландия бароны Ранклиф титулын алды. Олардың тоғыз баласы болды. Джеймстің Үндістандағы қызметі кезінде және одан кейін ол үнді әйеліне үйленген және Ричард есімді ұлы болған деген қауесет тарады; оның бұл ұлы британдық титулға ие болған алғашқы азиялық текті адам болды деп есептелді. Алайда Бойер бұл қауесеттерді негізсіз деп есептеді. 18 ғасырда Шығыс Индия компаниясының еуропалық қызметкерлері мен үнді әйелдері арасындағы қарым-қатынастар кең таралған еді. Шотланд тарихшысы Уильям Далримпл 2004 жылы жариялаған «Ақ моғолдар» атты еңбегінде осы кезеңде компания қызметкерлері қалдырған үш өсиеттің шамамен біреуі үнді жұбайына мүлік қалдырғанын атап өтті. Джеймс қайтыс болғаннан кейін Анна ағылшын сәулетшісі Ричард Джупке 1784 жылы салынған үшбұрышты готикалық стильдегі Северндруг қамалын салуды тапсырды. Бұл ғимарат Блэкхит маңындағы Шутер-Хилл төбесінде салынды және Анна оны күйеуінің ескерткіші ретінде пайдалануды жоспарлады, оның аты күйеуінің ең танымал жеңісі болған жердің атымен аталады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Северндруг қамалы Лондонға бағытталған әуе шабуылдарын анықтаумен айналысқан арнайы жасақ полиция офицерлері үшін бақылау пункты ретінде пайдаланылды. Тарихшылар Дэвид Кордингли мен Джон Фальконер Джеймстің Ангре әулетіне қарсы жеңісін Шығыс Индия компаниясының Үндістанда теңіз үстемдігін орнатудағы шешуші кезең деп санайды. Олар Джеймстің Үндістанға келгенге дейін Бомбей теңіз флоты Ангре әулетіне қарсы бірнеше сәтсіз шайқастарға қатысқанын атап өтті. Ангрелердің Северндруг және Гериядағы жеңілістерден кейін Компанияның кемелеріне тиімді қауіп төндіруі тоқтатылды. Екеуі де Джеймстің жеңістерін Шығыс Индия компаниясының кеме жасау шеберлігінің Ангре әулетінен жоғары тұрғанымен байланыстырды.
According to Bowyer, James "seems never to have shown any inclination to shed light on the first thirty years of his life; he left no tracks, only conjecture." He had two children with his second wife Anne, a son named Edward and a daughter named Elizabeth. Edward, who was born in 1774, succeeded his father's title and died unmarried in 1792, leading to the baronetcy becoming extinct. Elizabeth, named as sole heir of James' estate, married Thomas Parkyns, who was later elevated to the Irish peerage as Baron Rancliffe. Together, the couple had nine children. During and after his career in India, rumours developed that James had married an Indian woman and had a son named Richard who was supposedly the first person of Asian descent to succeed to a British title; these have been dismissed as baseless by Bowyer. Relationships between European employees of the East India Company and Indian women were common during the 18th century; Scottish historian William Dalrymple noted in his 2004 work White Mughals that roughly one in three wills left by EIC employees during this period left something to an Indian spouse. After James died, Anne commissioned English architect Richard Jupp to construct Severndroog Castle, a triangular Gothic folly built in 1784. The building was constructed at the summit of Shooter's Hill near Blackheath, and was intended by Anne to serve as a memorial to her husband, being named after the site of his most famous victory. During the First World War, Severndroog Castle served as an observation post for a detachment of Special Constabulary officers, who were charged with detecting incoming air raids over London by the Luftstreitkräfte. James' victories over the Angre family have been seen by historians David Cordingly and John Falconer as marking a turning point for the fortunes of the East India Company in establishing naval supremacy in India. They noted that prior to James' arrival in India, the Bombay Marine had participated in several unsuccessful battles against the Angre family, who after their defeats at Severndroog and Gheriah ceased to pose an effective threat to Company shipping. The pair attributed James' victories to the EIC's superior ship making skills vis à vis that of the Angre family.