Кіріспе
Таяқтармен жаяу серуендеу
Скандинавиялық жаяу жүру – фин тілінен бастау алған, бүкіл денеге арналған жаяу жүрудің бір түрі. Оны спортпен айналыспайтын адамдар да денсаулығын жақсарту үшін, ал спортшылар да спорт түрі ретінде жасай алады. Бұл әрекет шаңғы таяқшаларына ұқсас, арнайы жасалған таяқтармен орындалады.
Тарих
Скандинавиялық жаяу жүру (фин тілінде sauvakävely) – арнайы жасалған таяқтармен жасалатын дене шынықтыру жүрісі. Трекерлер, рюкзакшылар және шаңғышылар осы негізгі қағиданы ондаған жылдар бойы қолданғанмен, скандинавиялық жаяу жүру 1979 жылы Маури Репоның "Hiihdon lajiosa" (аудармасы: "Кросс-кантри шаңғысы жаттығуларының әдістемесінің бір бөлігі") деген еңбегі жарық көргеннен кейін ғана ресми түрде анықталды. Скандинавиялық жаяу жүру тұжырымы, маусымдық емес шаңғы жаттығуларының негізінде, бір бөліктен тұратын шаңғы таяқтарын пайдалану арқылы дамыды. Одан бұрын, ондаған жылдар бойы саяхатшылар мен серуендеушілер трекингтік және скандинавиялық таяқтар пайда болғанға дейін бір бөліктен тұратын шаңғы таяқтарын қолданды. Қардың жоқтығынан шаңғы жарыстарына қатыса алмайтын жаттығушылар әрқашан және қазір де бір бөліктен тұратын шаңғы таяқтарын шаңғымен жүру және тау беткейлерімен секіру үшін пайдаланады. Фитнеспен айналысатындарға арналған алғашқы арнайы жасалған және сатылған таяқтарды 1988 жылы АҚШ-тың Exerstrider компаниясы шығарды. Nordic Walker таяқтарын Exel компаниясы 1997 жылы өндіріп, сатты. Exel 1999 жылы «Nordic Walking» терминін ойлап тауып, танымал етті.
Артықшылықтары
Нордикалық жүріс (сонымен қатар таяқпен жүру деп те аталады) – әдеттегі жүріске қарағанда, әр қадамында таяқтарға күш салуды білдіреді. Нордикалық жүріс жасаушылар денесінің көбірек бөлігін (жоғары қарқындылықпен) пайдаланады және кеуде, ең кең бұлшық, трицепс, бицепс, иық, қарын, омыртқа және басқа да кор бұлшықтары үшін қалыпты жүрісте болмайтын, дене күшін арттыратын стимулды алады, бұл жүрек соғуының белгілі бір қарқында айтарлықтай жоғарылауына әкелуі мүмкін. Нордикалық жүріс таяқсыз жүрумен салыстырғанда энергия тұтынуды 46%-ға дейін арттырады деп есептеледі. Нордикалық жүрістің әсеріне қатысты бірнеше зерттеулер жүргізілді. Атап айтқанда, бір зерттеуде әдеттегі жүріс пен нордикалық жүріс салыстырылды. Бұл зерттеу нордикалық жүрістің әдеттегі жүріске қарағанда дене салмағы индексін (ДЖС) және белдің көлемін айтарлықтай төмендеткенін көрсетті. Зерттеу қорытындысы бойынша, барлық үш әдіс жалпы дене шынықтыруды жақсартуға пайдалы болғанымен, нордикалық жүріс ең тиімдісі болып табылады.
Жабдық
Скандинавиялық жүріс таяқтары, шаңғы тебуге арналған таяқтардан әлдеқайда қысқа болады. Скандинавиялық жүріс таяқтары бір бөліктен тұратын, реттелмейтін, әртүрлі ұзындықтағы түрлерімен, сондай-ақ екі немесе үш бөліктен құралған, ұзындығын өзгертуге болатын, бұрап бекітілетін түрлерімен ұсынылады. Бір бөлікті таяқтар әдетте мықтырақ және жеңіл болады, бірақ олар қолданушының бойына сай болуы керек. Телескоптық таяқтар "әркімге қолайлы" болып келеді және оларды тасымалдау оңай. Скандинавиялық жүріс таяқтарында түрлі тұтқалар мен білезік белдіктері болады, немесе сирек жағдайда білезік белдігі болмайды. Белдіктер тұтқаны тығыз ұстау қажеттігін жояды. Көптеген саяхалық таяқтар сияқты, скандинавиялық жүріс таяқтары да қатты беттерде пайдалану үшін ауыстырылатын резеңке ұштармен және жолдарда, жағажайда, қарда және мұзда қолдануға арналған қатайтылған металл ұштармен бірге келеді. Көптеген таяқтар жеңіл алюминийден, көміртекті талшықтан немесе композиттік материалдардан жасалады. Арнайы жүріс аяқ киім қажет емес, бірақ осы спорт түрі үшін арнайы жасалған аяқ киімдер де сатылады.
Техника
Қолдардың, аяқтардың және дененің қозғалысы, ырғақты тұрғысынан алғанда, қалыпты, қарқынды жүріске ұқсас. Қол қозғалысының кеңдігі қадам ұзындығын анықтайды. Қол қозғалысы шектелсе, белдің және қадамның ұзындығы да табиғи түрде шектеледі. Шынақпен итеру ұзақ болған сайын, қадам да ұзақ болады және жамбас пен дене жоғарғы бөлігінің қозғалысы күштірек болады.