Кіріспе

Неміс математигі (1862 – 1930)

Кристиан Хьюго Эдуард Студи (/ʃ//t//uː//d//i/ SHTOOdee; 23 наурыз 1862 – 6 қаңтар 1930) – неміс математигі, үштік формалардың инвариант теориясы (1889) және сфералық тригонометрияны зерттеу саласындағы еңбектерімен белгілі. Ол сондай-ақ кеңістік геометриясына, гиперкомплекстік сандарға үлес қосып, ерте физикалық химияны сынағандығымен де танымал. Студи Саксен-Кобург-Гота Герцогтығының Кобург қаласында дүниеге келген.

Мансап

Эдуард Студи Йена, Страсбург, Лейпциг және Мюнхен қалаларында оқуын бастады. Ол биологияны, әсіресе энтомологияны ұнататын. 1884 жылы Мюнхен университетінде математика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Инвариант теориясының маманы Пауль Гордан Лейпцигте болды, ал Студи Privatdozent ретінде сонда оралды. 1888 жылы ол Марбургке көшіп, 1893 жылы АҚШ-қа лекциялық сапарға шықты. Ол Чикагодағы математиктер конгресінде, Дүниежүзілік Колумбия көрмесі аясында сөз сөйледі және Джонс Хопкинс университетінде математикалық зерттеулерге қатысты. Германияға оралғаннан кейін, 1894 жылы Геттинген университетінде экстраординарлық профессор болып тағайындалды. 1897 жылы Грайфсвальдта толық профессорлық қызметке ие болды. 1904 жылы Рудольф Липшицтің қызметі бос болғандықтан Бонн университетіне шақырылды. Ол 1927 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сонда жұмыс істеді. Студи 1904 жылы Хайдельбергте өткен Халықаралық математиктер конгресінде, ал 1912 жылы Ұлыбританияның Кембридж қаласында өткен конгресте пленарлық баяндама жасады.

Қалыпталған беттер

Студидің қос сандармен және сызық координаттарымен жұмысын Генрих Гуггенхаймер 1963 жылы өзінің "Дифференциалдық геометрия" кітабында атап өтті (162–165 беттерді қараңыз). Ол Студидің келесі теоремасын келтіріп, дәлелдейді: R3 кеңістігіндегі бағытталған түзулер D3 кеңістігіндегі қос бірлік сферасының нүктелерімен бір-бірге сәйкес келеді. Содан кейін ол былай дейді: "Нақты параметр u-ге тәуелді қос бірлік сферадағы дифференциалданатын қисық A(u), R3 кеңістігіндегі дифференциалданатын түзулер отбасын көрсетеді: басқарылатын бет. A(u) түзулері – беттің жасаушылары немесе басқарушы сызықтары". Гуггенхаймер сондай-ақ R3 кеңістігіндегі Евклидтік қозғалыстарды ортогональды қос матрицалар арқылы бейнелеуді көрсетеді.

Метрлік форманың гермиттік түрі

1905 жылы Студи Mathematische Annalen (60:321–378) басылымына "Kürzeste Wege im komplexen Gebiet" (Күрделі аймақтағы ең қысқа жолдар) атты еңбегін жазды. Оның бір бөлігін Гвидо Фубини бір жыл бұрын болжаған болатын. Студи айтатын қашықтық – күрделі проекциялық кеңістіктегі гермиттік форма. Осыдан бері бұл метрика Фубини–Студи метрикасы деп аталады. 1905 жылы Студи гермиттік геометриядағы гиперболалық және эллипстік жағдайларды ажыратуға ерекше назар бөлді.

Валенттілік теориясы

Эдуардтың зерттеуі кванттық химиямен айналысатын мамандарға белгілі. Джеймс Джозеф Сильвестр сияқты Пол Гордан да инварианттық теория химиялық валенттілікті түсінуге көмектесе алады деп ойлады. 1900 жылы Гордан мен оның шәкірті Г. Алексеефф бұрыштық импульстарды байланыстыру мәселесі мен инварианттық теориядағы жұмыстары арасындағы аналогия туралы мақала жариялады, ол Zeitschrift für Physikalische Chemie журналында (35-том, 610-бет) жарық көрді. 2006 жылы Вормер мен Палдус Студидің рөлін былайша баяндады:
Бұл аналогия сол кезде физикалық негізге ие болмағандықтан математик Э. Студи тарапынан қатаң сыналып, 1890 жылдардағы химия қауымдастығы оған мүлдем назар аудармады. Бірақ кванттық механиканың пайда болуынан кейін химиялық валенттіліктер электрондық спин байланыстарынан туындайтыны және электрондық спин функциялары Гордан мен Клебш зерттеген типтегі екілік формалар екені анық болды.

Дәйексөз келтірілген басылымдар

Кескіш геометриясы, әсіресе оның сипаттамалары мәселесі. Тейбнер, Лейпциг 1885 ж. Тернарлық формалар теориясының әдістері. Тейбнер, Лейпциг 1889 ж. Сфералық тригонометрия, ортогоналды алмастырулар және эллиптикалық функциялар: аналитикалық-геометриялық зерттеу. С. Хирцель, Лейпциг 1893 ж. Ескі және жаңа кешенді сандар жүйелері туралы зерттеулер, Математикалық еңбектер Чикаго конгресі. Кватерниондар теориясының негізгі қағидалары. Гартнер, Берлин 1900 ж. Динамикалық геометрия. Күштердің композициясы және геометрияның осымен байланысты пәтері. Тейбнер, Лейпциг 1903 ж. Геометрияның таңдалған пәтерлері бойынша лекциялар. Тейбнер, Лейпциг 1911 ж. Бір-бірімен байланысқан аймақтардың конформды бейнелеуі. Тейбнер, Лейпциг 1913 ж. "Реалистік дүниетанымы және кеңістік туралы ілім". Фридр. Вивег және Ұлы, Брауншвейг 1914 ж. Векторлық есеп негізінде сызықтық түрлендірулердің инварианттары теориясына кіріспе. Фридр. Вивег және Ұлы, Брауншвейг 1923 ж. Математика және физика – танымдық-теориялық зерттеу. Фридр. Вивег және Ұлы, Брауншвейг 1923 ж. Жалпы және жоғары кешенді шамалар теориясы, Математикалық ғылымдар энциклопедиясы, Геттинген университетінің веб-сілтемесі.