Кіріспе

Жоқ. Бұл тізімде ағылшын тілінде немесе ағылшын тіліне аударылғанда танымал болған сөздер қамтылған. Тізімдегі ең алғашқы жазбалар шамамен көрсетілген болуы мүмкін.

І ғасырдан бұрын

б.з.д. 570 ж. шамасында: Гаутама Будда Сарнатта алғашқы уағыздамасын жасады.
431 ж.б.д.: Грек мемлекет қайраткері Периклдің сөзі, афиналық жерлеу сөздерінің қалыпты үлгісінен өзгешеліктерімен және Афинаның жетістіктерін жырлап, соғыстағы ұлттың рухын көтеруге бағытталғандығымен ерекшеленеді.
399 ж.б.д.: Платонның баяндауы бойынша философ Сократтың өзінің қорғаныш сөзі, «жастарды тәлімсіз қалдырды, құдайларға табынудан бас тартты және жаңа құдайлар ойлап тапты» деген айыптаулардан қорғады.
330 ж.б.д.: Грек шешені Демосфеннің «Тақ туралы» сөзі, Афинадағы саяси өмірдің соңғы маңызды кезеңін көрсетеді.
63 ж.б.д.: Рим консулы Марк Туллиус Цицеронның Рим сенатына Люций Сергий Катилина мен оның жақтастарының Рим үкіметін құлату жоспары туралы хабарлаған «Катилинаға қарсы сөздері».
44 ж.б.д.: Рим диктаторы Юлий Цезардың қазасынан кейін Марк Антоний айтқан жерлеу сөзі, кейіннен Уильям Шекспир тарапынан өңделді.

19 ғасырдан бұрын

30: Таудағы уағыз, Исаның моральдық тұжырымдамасын көрсететін сөздерінің жинағы. 632 ж. Ислам пайғамбары Мұхаммедтің өлімінен бірнеше апта бұрын жасаған қоштасу уағызы. 1095 ж. Папа Урбан II Клермон кеңесінде христиан крест жорықтарының басталуы. 1203 ж. Бальджуна келісімі, болашақ Шыңғыс хан Темуджин өзінің ең қиын кезеңінде берген ант. 1521 ж. Мартин Лютердің «Мен осында тұрам» деген сөзі, Вормс диетасында өзін қорғау үшін айтқаны. 1588 ж. Англияның Елизавета I-нің Тилберидегі әскерге арналған сөзі, испан армадасының күтілетін шабуылына қарсы тұруға дайындық барысында. 1599 ж. Уильям Шекспирдің «Ар-намыс күні» атты сөзі, тарихи пьесасы «Генрих V»-тің бөлігі ретінде, Лоренс Оливье екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтардың рухын көтеру үшін, ал Кеннет Бранаг 1989 жылғы «Генрих V» фильмінде танымал етіп, «бір туысқандық» деген фразаны қанаттандырды. 1601 ж. Англияның Елизавета I-нің «Алтын сөзі», онда ол бұл Парламенттің соңғысы болатынын және елге, өзінің лауазымына және парламентарийлерге деген құрметін білдірді. 1630 ж. Пуритандық көшбасшы және Массачусетс губернаторы Джон Уинтроптың «Христиандық қайырымдылықтың үлгісі», онда «Төбедегі қала» деген тіркес қолданылып, Солтүстік Америка колонияларында кеңінен танымал болды. 1681–1704 ж. Француз епископы және теологы Жак Бенинь Босуэ Мео соборының епископы қызмет еткен кезеңде айтқан уағыздары мен жерлеу сөздері. Оның уағыздары Людовик XIV билік құрған кезде патшалардың құдайдан берілген құқығын уағыздады және Еуропа бойынша есте қаларлық сөздер айтты. 1741 ж. «Ашулы Құдайдың қолындағы күнәкарлар» теолог Джонатан Эдвардстың уағызы, ол АҚШ-та 1730–1755 жылдардағы Діни ояну идеяларын көрсете білгендігімен ерекшеленеді. 1775 ж. «Маған бостандық беріңіз немесе маған өлім беріңіз» – АҚШ отаршылдық патриоты Патрик Генридің екінші Вирджиния конгресінде айтқан сөзі. 1791 ж. Уильям Уилберфорстың, британдық парламентарийдің, құл саудасын жою туралы төрт сағаттық сөйлеуі. 1792 ж. Уильям Кэридің «Өлмес уағызы», Англиядағы гиперкальвинизмнің құлдырауы кезінде айтылған.

1945-1991 - суық соғыс жылдары

1946 ж.: Уинстон Черчилльдің «Бейбітшілік тіректері» атты еңбегінде Шығыс және Батыс Еуропаның бөлінуін сипаттау үшін «Темір перде» деген сөз тіркесі қолданылды. 1946 ж. - Генерал Шарль де Голльдің соғыстан кейінгі Франция конституциясын сипаттаған екінші Бейекс сөзі. 1947 ж.: Оңтүстік Африкадан 21 жасқа толғандағы сол кездегі Елизавета ханшайымның Ұлтаралық достастыққа (Комонвеллге) сөйлеген сөзі. 1947 ж. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джордж Маршаллдың Гарвард университетінде сөйлеген Маршалл жоспары туралы баяндамасында, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропаны қайта құруға қаржылық көмек көрсету туралы айтылды. 1947 ж.: Мұхаммед Әли Джиннаның Ұлыбританиядан тәуелсіздік алған күні, 11 тамызда сөйлеген сөзі, Пәкістан үшін күрес, бөліністегі әділетсіздіктер, елді басқарудың болашақ жол картасы, әділдік, теңдік және барлық адамдар үшін діни бостандық туралы. 1947 ж. Жавахарлал Нерудің «Тағдырмен кездесу» (Tryst with Destiny) атты сөзі, Үндістан тәуелсіздігі алдындағы кеште айтылды және елдің тарихына қатысты болды. 1948 ж. Жавахарлал Нерудің «Біздің өмірімізден жарық кетті» (The Light Has Gone Out of Our Lives) атты сөзі, Мохандас К. Гандидің, сондай-ақ Махатма Ганди ретінде танымал болған кісінің қазасы туралы. 1949 ж.: АҚШ президенті Гарри Трумэннің соғыстан кейінгі мақсаттарын белгілейтін «Төрт қағидасы». 1949 ж.: Австралияның премьер-министрі Бен Чифлидің «Төбедегі жарық» (The Light on the Hill) атты сөзі, елдің еңбек қозғалысына құрмет көрсетті. 1950 ж.: «Жан-жақты декларация», АҚШ сенаторы Маргарет Чейз Смиттің елге Америка Құрама Штаттарының ішкі істерге қатысты комитетінің қолданған тактикасын қайта қарауға шақырған сөзі. 1951 ж.: АҚШ генералы Дуглас Макартурдың «Ескі сарбаздар ешқашан өлмейді» (Old Soldiers Never Die) атты сөзі, Корей соғысындағы Жоғарғы қолбасшы ретінде президент Трумэн босатып жібергеннен кейін Конгресс алдында сөйледі. 1952 ж.: АҚШ вице-президенттігіне кандидат Ричард М. Никсонның «Чекерс» (Checkers) атты саяси сөзінде, ол өзінің отбасының сол есімді үй иті туралы айтты. 1953 ж.: «Бейбітшілікке мүмкіндік» (The Chance for Peace) - АҚШ президенті Дуайт Д. Эйзенхауэрдің Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталиннің қайтысынан кейін екі ел арасындағы АҚШ-Совет одағы арасындағы бәсекелестікке байланысты шығындарды атап өткен сөйлеуі. 1953 ж.: «Тарих мені ақталады» (History Will Absolve Me), революционер Фидель Кастроның Куба армиясының казармаларына шабуыл жасады деген айыппен төрт сағаттық сотта сөйлеген қорғаныс сөзі. 1953 ж.: «Бейбітшілік үшін атомдар» (Atoms for Peace), Эйзенхауэрдің атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалануды реттеу және насихаттау үшін халықаралық ұйым құру туралы сөйлеген сөзі. 1956 ж.: Кеңес басшысы Никита Хрущевтің «Жеке тұлға культі және оның салдары» (On the Personality Cult and its Consequences) атты сөзі, марқұм Коммунистік партия хатшысы Иосиф Сталиннің режимі жасаған әрекеттерді айыптады. Ол сол жылы Коммунистік партияның Конгресінің жабық сессиясында айтылғандықтан, «Құпия сөз» (Secret Speech) деп кеңінен белгілі болды. 1956 ж.: «Біз сені жерлейміз» (We Will Bury You) - Никита Хрущевтің Мәскеудегі Польша елшілігінің қабылдау бөлмесінде Батыс елшілеріне арнаған сөзі. 1957 ж.: Біріккен Ұлттар Ұйымында Үндістан делегаты В. К. Кришна Менонның ең ұзақ сөйлеген сөзі. 1957 ж.: Мартин Лютер Кингтің «Бізге дауыс беріңіз» (Give Us the Ballot) атты сөзі, Линкольн мемориалындағы «Азаттық үшін дұға ету сапары» (Prayer Pilgrimage for Freedom at the Lincoln Memorial) кезінде дауыс беру құқығына арналған үндеу. 1959 ж.: Физик Ричард Фейнманның «Төменде орын көп» (There's Plenty of Room at the Bottom) атты еңбегі, химиялық синтездің жаңа түрі ретінде жеке атомдарды тікелей манипуляциялау мүмкіндігі туралы. 1960 ж.: «Хьюстондағы Үлкен Хьюстон Министрлік Қауымдастығына арналған сөз», сол кездегі кандидат Джон Ф. Кеннедидің Хьюстондағы (Техас штаты) католик шіркеуінің мүшесі болуы оның Президент ретінде шешім қабылдауына әсер етеді деген қорқыныштарды сейілту үшін сөйлеген сөзі. 1960 ж.: Оңтүстік Африкада британ премьер-министрі Гарольд Макмилланның «Желдің өзгеруі» (Wind of Change) баяндамасы, онда Макмиллан Африканы отарлаудан босатуды қолдағанын қайталады. 1960 ж.: Конгоның тәуелсіздігі үшін күрескен көшбасшысы және оның бірінші демократиялық жолмен сайланған премьер-министрі Патрис Лумумбаның Оңтүстік Африкада сөйлеген сөзінде конголықтардың бельгиялық отаршылдықта шеккен азаптары және Бельгияның Леопольд II Конго еркін мемлекеті бастаған «цивилизациялық миссиясының» көркемдігі мен патернализмі артында тұрған теріс жақтары сипатталды. 1961 ж.: Эйзенхауэрдің қоштасу сөзі, президент Дуайт Д. Эйзенхауэрдің өкілеттігі аяқталған кезде сөйлеген сөзі, онда ол АҚШ-та «әскери-өндірістік кешеннің» өсуі туралы ескертті. 1961 ж.: «Еліңнің сен үшін не істей алатынын сұрама» (Ask Not What Your Country Can Do For You) - АҚШ президенті Джон Кеннедидің тұсаукесер сөзінде ол «қауымдағы америкалықтарға» «еліңнің сен үшін не істей алатынын сұрама, ел үшін не істей алатыныңды сұра» деді. 1961 ж.: «Бос кеңістік» (The Vast Wasteland) сөзі, АҚШ Федералдық коммуникация комиссиясының төрағасы Ньютон Миноудың «телевизия нашар болғанда, нашар нәрседен жаманы жоқ» деген сөзі. 1962 ж.: Ричард Никсонның Калифорния губернаторы сайлауындағы жеңіліске қатысты сөзі, оны 15 минуттық монологқа айналдырып, көбінесе баспасөзді сынады және «енді сіз Никсонды теппеуге мүмкіндік алмайсыз, мырзалар, өйткені бұл менің соңғы баспасөз конференциям» деді. 1962 ж.: АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедидің «Біз Айға баруды таңдаймыз» (We choose to go to the Moon) сөзі, Райс университетінде Аполлон бағдарламасына қоғамдық қолдау көрсету үшін сөйледі, онда ол онжылдық соңына дейін Айға жетуге бейілділігін қайталады. 1963 ж.: Алабама губернаторы Джордж Уоллестің «Бөліну қазір, бөліну ертең, бөліну мәңгі» (Segregation Now, Segregation Tomorrow, Segregation Forever) сөзі, нәсілдік интеграцияға және АҚШ азаматтық құқық қозғалысына қарсылардың ұранына айналды. 1963 ж.: Оңтүстік Африка басшысы Нельсон Манделаның сотта «Мен өлуге дайынмын» (I Am Prepared To Die) сөзі, онда ол апартеидке қарсы тактика ретінде күш қолдану себептерін түсіндірді. 1963 ж.: АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедидің «Американдық университетке арналған сөз» (American University Speech), Кеңес Одағымен жақсы қарым-қатынас орнату және 1962 жылғы қазан айындағы Куба зымыран дағдарысынан кейін тағы бір ядролық соғыс қаупін болдырмау мақсатында сөйлеген сөзі. 1963 ж.: Джон Ф. Кеннедидің «Азаматтық құқықтар туралы американдық халыққа баяндамасы» (Report to the American People on Civil Rights), Овал кеңседен сөйлеген сөзі. 1963 ж.: АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедидің «Мен берлинермін» (Ich Bin Ein Berliner) сөзі, Батыс Берлин халқына қолдау білдірді. 1963 ж.: Мартин Лютер Кингтің «Менің арманым бар» (I Have a Dream) сөзі, Линкольн мемориалындағы сөзі, онда азаматтық құқық қозғалысының көшбасшысы нәсілдік теңдікке және дискриминацияны тоқтатуға шақырды. 1964 ж.: Ислам ұлтының көшбасшысы Малкольм Икстің «Дауыс немесе оқ» (The Ballot or the Bullet) сөзі, афроамерикандықтарға дауыс беру құқығын пайдалануға шақыру, бірақ егер олар теңдікке қол жеткізе алмаса, қару алу қажет болуы мүмкін екенін ескертті. 1964 ж.: Рональд Рейганның республикалық президенттік үміткер Барри Голдуотер атынан жасаған «Таңдау уақыты» (A Time for Choosing) сөзі. 1964 ж.: Куба революционері Эрнесто «Че» Гевараның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы 1964 жылғы сөзі. 1964 ж.: Берклидегі бос сөз қозғалысының белгілі мүшесі Марио Савионың «Дөңгелектің үстіндегі денелер» (Bodies upon the gears) сөзі. 1965 ж.: АҚШ президенті Линдон Б. Джонсонның «Американдық уәде» (The American Promise) сөзі, Біріккен Штаттар Конгресінен нәсіл және түс бойынша дауыс беруде дискриминацияны тыйым салатын дауыс беру құқығы заңын қабылдауға шақыру. 1965 ж.: Мартин Лютер Кингтің «Қанша уақыт, енді көп емес» (How Long, Not Long) сөзі, Селмадан Монтгомериге жасалған наурыз соңында айтылды. 1966 ж.: АҚШ сенаторы Роберт Ф. Кеннедидің «Растау күні» (Day of Affirmation) сөзі, Оңтүстік Африка студенттеріне жеке бас бостандығы, апартеид және АҚШ-тағы азаматтық құқықтар қажеттігі туралы айтқан сөзі. 1967 ж.: Мартин Лютер Кингтің «Вьетнамнан тыс: үнсіздікті бұзу уақыты» (Beyond Vietnam: A Time to Break Silence) сөзі, Нью-Йорктегі Риверсайд шіркеуінде Вьетнам соғысына қарсы айтқан сөзі. 1967 ж.: Шарль де Голльдің Монреальдегі (Канада) сөзінің соңында айтқан «Vive le Québec libre» («Бос Квебекке ұзақ өмір!») сөзі. Бұл ұран Квебек тәуелсіздігін қолдаушылардың арасында танымал болды. 1968 ж.: Мартин Лютер Кингтің «Мен тау басына шықтым» (I've Been to the Mountaintop) сөзі, азаматтық құқық қозғалысының көшбасшысы айтқан соңғы сөзі. 1968 ж.: АҚШ сенаторы Роберт Ф. Кеннедидің Мартин Лютер Кингтің қазасы туралы сөзі. 1968 ж.: Роберт Ф. Кеннедидің «Күш қолданудың ойсыз қаупі» (On the Mindless Menace of Violence) сөзі. 1968 ж.: Роберт Ф. Кеннедидің інісі, АҚШ сенаторы Тед Кеннедидің Роберт Ф. Кеннедиге арналған «Жақсы және адал адам» (A Good and Decent Man) сөзі. 1968 ж.: Ұлыбритания консерваторы Энок Пауэллдің иммиграция туралы «Қан өзендері» (Rivers of Blood) сөзі. 1971 ж.: «Бұл жолы күрес біздің бостандығымыз үшін» (This Time the Struggle Is for Our Freedom) сөзі...

1992-2000 жылы, "салқын соғыстан кейінгі жылдар"

1992 ж. АҚШ-тың консервативті президенттік үміткері Пэт Бьюкененнің "Мәдениет соғысы" сөзінде ол "Американың жаны үшін елде діни соғыс болып жатыр" деп сипаттады. 1992 ж. Австралияның сол кездегі премьер-министрі Пол Китинг Редферн паркінде сөз сөйледі; бұл Австралия премьер-министрінің аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының түпкі халықтарына қарсы еуропалықтардың жасаған кемсітушіліктері мен зұлымдықтарын алғаш рет ашық мойындауы болды. 1995 ж. Квебек премьер-министрі Жак Паризо 1995 жылғы Квебек тәуелсіздігі туралы референдумдағы тартысты жеңілістен кейін, жеңіліске "ақша және этникалық дауыстар" себеп болды деп айыптады, бұл ағылшын тіліне "ақша және этникалық дауыс" деп қате аударылды. 1996 ж. Оңтүстік Африка вице-президенті Табо Мбекидің "Мен африкалықпын" деген сөзі, ел үшін жаңа Конституция қабылдалған кезде айтылды. 1996 ж. АҚШ президенті Билл Клинтонның 1996 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияда қайта сайлануы туралы сөзінде ол Демократиялық ұлттық конвенцияда "гей" сөзін қолданған алғашқы президент атанды. 1999 ж. АҚШ президенті Билл Клинтонның "Елдің жағдайы" туралы жылдық үндеуінде ол "сексуалдық бағдар" сөздерін алғаш рет қолданды. 1999 ж. Эли Визельдің "Бетараптықтың қатері" сөзі, ол АҚШ президенті Билл Клинтонның алдында сөйледі.