Кіріспе
Ұйқыға деген күшті құштарлық сезімі немесе қалыптан тыс ұзақ уақыт ұйықтау. Сомноленция (сонымен қатар ұйқышылдық немесе шаршаңқылық) – ұйқыға деген күшті құштарлық сезімі немесе қалыптан тыс ұзақ уақыт ұйықтау (гиперсомниямен салыстырыңыз). Оның ерекше мағынасы мен себептері бар. Бұл ұйықтауға дайындалудың қалыпты жағдайы, циркадтық ритмдердің бұзылуынан туындаған шаршаңқылық күйі немесе басқа да денсаулық проблемаларының белгісі болуы мүмкін. Сомноленцияға әлсіздік, осалдық және ой-қиялының нашарлауы ілесіп жүруі мүмкін. Көбінесе сомноленция дерті емес, дерттің бір белгісі ретінде қарастырылады. Дегенмен, белгілі бір себептермен белгілі бір уақытта қайталап тұратын сомноленция, күндізгі ұйқышылдық, сменалық жұмыс кезіндегі ұйқы бұзылысы және басқа да бұзылыстарға алып келеді; сонымен қатар, сомноленция дерті ретінде қаралатын медициналық кодтар да бар. Ұйқышылдық, көлік жүргізу сияқты үнемі назар қажетті жұмыстарды орындау кезінде қауіпті болуы мүмкін. Адам шаршағанда микроұйқыға ұшырауы мүмкін. Ұйқыдан айырылған адамдарда сомноленция қысқа мерзімге жоғалып кетуі мүмкін; бұл құбылыс "екінші жел" деп аталады және циркадтық ритмнің қалыпты айналымы дененің демалуға дайындалу процесіне кедергі келтіруінен туындайды. "Сомноленция" сөзі латын тіліндегі "somnus" сөзінен шыққан, ол "ұйқы" дегенді білдіреді.
Somnolence (alternatively sleepiness or drowsiness) is a state of strong desire for sleep, or sleeping for unusually long periods (compare hypersomnia). It has distinct meanings and causes. It can refer to the usual state preceding falling asleep, the condition of being in a drowsy state due to circadian rhythm disorders, or a symptom of other health problems. It can be accompanied by lethargy, weakness and lack of mental agility. Somnolence is often viewed as a symptom rather than a disorder by itself. However, the concept of somnolence recurring at certain times for certain reasons constitutes various disorders, such as excessive daytime sleepiness, shift work sleep disorder, and others; and there are medical codes for somnolence as viewed as a disorder. Sleepiness can be dangerous when performing tasks that require constant concentration, such as driving a vehicle. When a person is sufficiently fatigued, microsleeps may be experienced. In individuals deprived of sleep, somnolence may spontaneously dissipate for short periods of time; this phenomenon is the second wind, and results from the normal cycling of the circadian rhythm interfering with the processes the body carries out to prepare itself to rest. The word "somnolence" is derived from the Latin "somnus" meaning "sleep".
Бағалау
Ұйқышылдықты сандық тұрғыдан анықтау үшін мұқият бағалау қажет. Диагноз екі факторға байланысты, атап айтқанда – созылмалылығы мен қайта айналатындығы. Созылмалылық – науқастың, сау адамдардан өзгеше, тұрақты ұйқышылдыққа ұшырауын білдіреді, ол өздігінен өтпейді. Ал қайта айналатындық – адам ұйықтап кеткен жағдайда да, оянғаннан кейін ұйқышылдық толыққан толық жоғалып кетпеу мүмкіндігін көрсетеді. Бағалаудағы қиындық – науқастар ұйқышылдықтың салдары туралы ғана айтуы мүмкін: энергияның төмендеуі, шаршау, әлсіздік, есте сақтау немесе назар қоюда қиындықтар және т.б. Ұйқышылдықты сандық тұрғыдан анықтау үшін объективті өлшемдерге ұмтылу өте маңызды. Жақсы өлшеу құралы – көп ұйқы кезеңдерін анықтау тесті (MSLT). Ол бір тәулік ішінде, әдетте сағат 8:00-ден 16:00-ға дейін ұйқыға келу уақытын бағалайды. Ұйқыға келу уақытының орташа көрсеткіші 5 минуттан кем болса, бұл патологиялық ұйқышылдықтың белгісі болып табылады.
Қателігі
Аномальды ұйқышылдықтың ауырлығын және болу себептерін анықтауға көмектесетін бірқатар диагностикалық тесттер бар, оның ішінде Эпворт ұйқышылдық шкаласы да бар.