Кіріспе

Пасхалық шам – Батыс христиандық шіркеулерінің литургиясында қолданылатын үлкен шам (мысалы, Рим-католик шіркеуі, лютеран шіркеулері, Англикан қауымы және методист шіркеулері). Жаңа Пасхалық шам жыл сайын Пасхада баталанып, жағылады. Ол Пасха мерекесі бойына, содан кейін жыл ішінде крещение (шомылу) рәсімдері, жаназалар және дін қызметкерлерін тағайындау, ант қабылдау немесе таза қыздарды бағыштау сияқты арнайы жағдайларда қолданылады. Мұндай кезде Пасхалық шамнан алынған от, басқа литургиялық шамға, мысалы, крещение шамға, фитиль арқылы жеткізіліп жағылады. Шығыс православие шіркеуіндегі Пасхалық шамға балама ретінде Пасхалық трикирион қолданылады, ол түрі мен қолданылуы бойынша ерекшеленеді.

Этимология

Пасха термині латын сөзі Пасхадан (Pascha) шыққан, ол еврей сөзі Песахтан (/ˈpɛsɑːx, ˈpeɪ / ; פֶּסַח) туындаған, мағынасы – Құтқарылу мерекесі, және құтқарылудың Пасхалық құпиясымен байланысты. Оны кейде "Пасха шамы" немесе "Христос шамы" деп те атайды.

Жылдың басқа кезеңдері

Шам құрбандық тақтасына жақын киелі орында қалады және кемінде Елуінші күнге дейін барлық салтанатты құлшылық қызметтерінде (немесе кейбір дәстүрлерде Аспанға көтерілу күніне дейін, онда Ілтебіштен кейін сөндіріледі) жағылады. Осы контексте Пасхалық шам даңқпен қайта тірілген Мәсіхтің қатысуын бейнелейді. Пасхадан кейін шам баптистерияда сақталуы керек, сондықтан баптизм тойларында баптизденгендердің шамдары осы шамнан жағылуы мүмкін. Пасхалық шам баптизм кезінде Жақия баптизденгендерге уәде еткен Киелі Рухты және отты білдіреді. 1955 жылға дейін Елуінші күн алдында баптизмдік шүкіршілік құрсауын баталау мүмкіндігі болды, және бұл Аспанға көтерілуден кейін Пасхалық шамның қызметтерде жанып тұрған жалғыз уақыты еді. Римдік ритуалдың қалыпты түрінде Пасхалық шам жағылады және жан тынығуы немесе реквием кезінде табуттың жанына қойылуы керек. Бұл христианның өлімі – оның жеке құтқарылуы екенін көрсетеді.

Шығыс қолданысы

Шығыс православие және Византиялық католик шіркеулерінде Батыс Пасхалық шамымен тікелей сәйкестік жоқ. Дегенмен, Жарық апта бойы дін қызметкері барлық қызметте, әсіресе түтету кезінде, Кішкентай кіру кезінде немесе Пасхалық сәлемдеме айтқанда крест пен Пасхалық трикирионды алып жүреді. Трикирион – дін қызметкері сол қолымен ұстап тұратын шамдыққа орнатылған үш жанатын шам. Славян дәстүрінде үш шам ақ түсті немесе әртүрлі түстерде болуы мүмкін: жасыл, қызыл, көк. Диакон да эктенья (тілек) немесе түтетуді бастағанда бір үлкен шамнан тұратын арнайы Пасхалық шамды алып жүреді.