Кіріспе

Сот процесі

Төреші алдындағы сот отырысы – қазылар алдындағы сот отырысынан өзгеше, судьямен жүргізілетін сот процесі. Бұл термин, ең алдымен, қысқаша құқық бұзушылыққа қатысты әкімшілік тыңдауларды ажырату үшін қолданылады. Көптеген құқықтық жүйелер (Рим, Ислам) көптеген немесе барлық жағдайларда, немесе белгілі бір жағдайларда төреші алдындағы сот отырыстарын пайдаланады. Қазылар үкім шығарғанда, судья да дәл осылай істейді – шешім қабылдайды.

Англия мен Уэльс

Азаматтық істердің көп бөлігі қазылар алқасысыз, тек судьяның қарауымен өтеді. Қылмыстық істерді жеңілдетілген тәртіппен қарауды бір аудандық судья (магистрат соты) немесе кем дегенде екі, бірақ көбінесе үш судьядан тұратын комиссия жүргізе алады. Қылмыстық әділет туралы 2003 жылғы Заңның 47-бабы айыптауға жататын қылмыстар бойынша судьялар алқасымен сот отырысын өткізуге мүмкіндік береді, бірақ бұл мүмкіндік сирек пайдаланылады, ол қолданысқа енгізілгеннен бері тек екі рет қолданылған.

Шотландия

Шотландиядағы азаматтық істердің көпшілігі шериф сотында шерифтің өзімен өткізіледі. Сессия сотында сыртқы немесе ішкі палатадағы судья әдетте жалғыз отырады, бірақ жеке зиян ақысы сияқты кейбір істерде қазылар алқасымен бірге отыруы мүмкін. Қараңыз: Шотландиядағы қазылар алқасымен сот. 1995 жылғы Қылмыстық іс жүргізу (Шотландия) заңымен реттелгендей, қысқаша қылмыстық істер шериф сотында шериф немесе бейбіт судья бейбітшілік сотында жалғыз отырып жүргізіледі. Қазылар алқасын қажет ететін істер салтанатты процедура деп аталады және олар да осы Заңмен реттеледі.

Түркі және Кайкос аралдары

Тергеу комиссиясының 2008–2009 жылдардағы Түркі және Кайкос аралдарындағы ұсыныстарының бірі Англия мен Уэльстегідей қазылар алқасысыз қылмыстық соттар өткізу ережелерін қабылдау болды. Басқа мысалдар ретінде АҚШ, Ұлттар Достастығына кіретін Үндістан және Канада, сондай-ақ Фолкленд аралдары мен Сент-Елена сияқты британдық теңізден тыс аумақтары мен Нидерланды келтірілді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ заңдарында, сотқа жеткен қылмыстық істердің көпшілігі үшін алқабилер алқасымен сот отырысы әдетте конституциялық құқық болып саналады, ол Жетінші түзетуге сәйкес келеді және белгілі талаптарсыз алынып тасталмайды. Федералды сот жүйесінде, Федералдық қылмыстық рәсімдер ережелерінің 23-қағидасына сәйкес, егер күдікті алқабилер алқасымен сот отырысына құқылы болса, күдікті жазбаша түрде алқабилер алқасымен сот отырысынан бас тартса, сот алқабилер алқасымен өтуі керек. Әртүрлі штаттық сот жүйелерінде алқабилер алқасымен сот отырысынан бас тарту юрисдикцияға қарай өзгеруі мүмкін. Миссури штаты Миссури Жоғарғы Сотының 27.01(b) қағидасына ие: "Күдікті соттың келісімімен алқабилер алқасымен сот отырысынан бас тартып, кез келген қылмыстық істі сотқа беруге құқылы"; айыптаушының келісімі қажет емес. Алқабилер алқасысыз сот отырысында судья заңдық қорытындыларды шығарумен қатар, фактілерді анықтаушы ретінде алқабилер алқасының рөлін атқарады. Кейбір алқабилер алқасысыз сот отырыстарында екі тарап та іс бойынша барлық фактілерге келісіп алған (мысалы, заңның конституциялықтығын тексеруге бағытталған азаматтық наразылық істері). Мұндай істер әдетте алқабилер алқасымен сот отырысына қарағанда жылдам өтеді, себебі талап етілетін ресмиліктер аз. Мысалы, алқабилерді іріктеу кезеңіне және оларды оқшаулауға немесе нұсқаулар беруге қажеттілік жоқ. Судья төрағалық ететін алқабилер алқасысыз сот отырысының (қылмыстық немесе азаматтық) өзіндік ерекшеліктері бар, бірақ ол алқабилер алқасымен сот отырысына ұқсас. Мысалы, дәлелдер ережелері мен қарсылық әдістері алқабилер алқасымен сот отырысында да, алқабилер алқасысыз сот отырысында да бірдей. Дегенмен, алқабилер алқасысыз сот отырыстары көбінесе алқабилер алқасымен сот отырыстарына қарағанда бейресми болып келеді. Жазбаларды қарсылықтармен қорғаудың қажеттілігі азаяды және кейде дәлелдер уақытша немесе шартты түрде қабылданады, оларды кейінрек жою мүмкіндігімен.

Израиль

Израильде барлық мәселелер судьяның немесе судьялар алқасының қарауына түседі.

Азаматтық құқық

"Римдік құқық" немесе азаматтық құқық жүйесі бар көптеген елдерде ағылшын тіліндегідей "қазылар алқасы" болмайды, сондықтан сот отырыстары міндетті түрде судьямен өтеді. Дегенмен, күрделірек істерде халық судьялары шақырылуы мүмкін. Олар қазылар алқасы сияқты кездейсоқ таңдалмайды, бірақ заңгерлер сияқты арнайы білімі жоқ кәсіби мамандар болып табылады және судьялармен бірге дауыс береді. Француз құқығындағы ерекше жағдай – assises соты, онда қазылар алқасы мүшелері тағайындалады және кәсіби судьялармен бірге дауыс береді.