Кіріспе

Жұқа қияр кесегінен жасалған, қабықсыз ақ нанның екі жұқа кесегінің арасына салынған сэндвич – дәстүрлі шай сэндвиші (немесе саусақ сэндвиші). Бұл сэндвич Ұлыбританияда пайда болған, ал қазіргі заманғы нұсқалары, көбінесе АҚШ-та, қаймақ ірімшік, майонез, ұсақталған укроп немесе дәмдеуіштер, сонымен қатар лосось қосылып жасалады, ал кейде қоңыр нан да қолданылады. АҚШ-тағы бір ерекше түріне бенедиктин кіреді – қияр мен қаймақ ірімшігінен жасалған жасыл, жұмсақ қоспа. Қияр сэндвичтері көбінесе жеңіл тағам ретінде немесе түстен кейінгі шай ішу кезінде, кешкі асқа дейін немесе кешкі астың алдында беріледі. Англиядағы клубтық крикет матчтарында шай ішу кезінде де дәстүрлі түрде қияр сэндвичтері ұсынылады.

Мәдени және тарихи бірлестіктер

Қымызды шайдың ажырамас бөлігі – қияр шайлары болды. Ал сол дәуірдегі төменгі жұмысшы табының "етті шай" ішу арқылы, протеинге толы бутербродтарды жегені қабылданды, ол кешкі асқа жарады. Кейбір жазушылар бутербродтың нәзіктігі мен Ұлыбритания аристократиясының әлсіздігі арасында байланыс орнатуға тырысты. Қияр шайлары әдетте романдар мен фильмдерде жоғарғы топтың өкілдерін анықтау үшін қолданылады, кейде оны жерлеу мақсатында пайдаланады. Оскар Уайльдтың "Адалдық маңыздылығы" (1895) пьесасының бірінші актісінде леди Бракнеллдің күтілетін келуіне арнайы тапсырыс беріліп, дайындалған қияр шайларының бәрін оның жүрегі жақын туысы және үй иесі Алджернон Монкрифф жеп қояды; нәтижесінде ол үй шаруашылығына жауапты адамның келісімімен кішкентай өтірік айтуға мәжбүр болады: атап айтқанда, "бүгін таңертең нарықта қияр жоқ еді, тіпті ақшаға да". Бұрын, мұндай келулер ағылшын орта таптарының өмірінде жиі кездесетін болғандықтан, олар келген дін қызметкерлеріне ұсынылатын құрметті тағам саналды. Қияр шайларының жоғарғы топтағы "нәзік" тағам ретіндегі танымалдылығы Эдвард дәуірінде шарына жетті, онда арзан еңбек және көмірдің көп болуы жыл бойы жылыжайларда қияр өндірудің жаңа әдістерін мүмкін етті. Ұлыбританияда шай ішудің тамақ ретіндегі танымалдығы төмендегенімен, қияр шайларының да сұранысы азайды, бірақ олар әлі де шай ішу кештерінде, түскі аста және басқосуларда жиі ұсынылады. Англиядағы көптеген крикет клубтары бутербродтың ішіне ащы сірке су және ұнтақталған қара бұрыш қосады, бұл Англияда қолданылатын ең қарапайым тәсіл. Қияр шайлары көбінесе жаз айларында немесе Үндістанның кейбір аймақтары сияқты жылы климатта жейді. Ағылшын мәдениетінің Үндістанға әсері крикет матчтары мен демалыс күндері пикниктерде оларды танымал етті. Үндістандық нұсқасы көк шафранмен дәмделген және кейде пісірілген картоптың кесінділерін қамтиды. Indian Airlines компаниясы 2011 жылы бірігуге дейін қысқа қашықтықтағы ішкі рейстерде әдеттегі вегетариандық тамақ ретінде қияр шайларын ұсынды.

Дайындық

Пуллман нанынан жұқа кесінділер алу үшін кең жапырақты пышақ қолданылады. Бір өлшем бойынша, күн сәулесі нанның нәзік тесіктерінен өтуі тиіс. Нан кесінділері шеттеріне дейін мүмкіндігінше жұқа маймен жағылады, бұл тек нанның қияр шырынымен ылғалдануын болдырмау үшін, ал қабығынан тазартылған қияр кесінділері тұз және лимон шырынымен шашылып, сэндвичтің ылғалдануын болдырмау үшін қызмет етуге аздан бұрын салынады. Нанның қабығы мұқият кесіліп, шайға арналған сэндвичтер дайындалады.