Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1797 жылы британдық теңізшілердің екі көтерілісі
Two mutinies by British sailors in 1797
Спитхед пен Нор көтерілістері – 1797 жылы Корольдік теңіз флотының теңізшілері жасаған екі ірі көтеріліс. Олар Атлантика әлемінде теңіз радикализмінің күшеюінің бастапқы оқиғалары болды. Уақыт жағынан жақын болғанына қарамастан, көтерілістердің мәні әртүрлі болды. Спитхед көтерілісі экономикалық наразылықтарды жою мақсатындағы қарапайым, бейбіт және сәтті ереуіл болды, ал Нор көтерілісі саяси идеяларды да қамтитын, бірақ сәтсіз аяқталған радикалды әрекет болды. Көтерілістер Ұлыбритания үшін өте алаңдатарлық жағдай туғызды, себебі сол кезде ел Революциялық Франциямен соғыста болды және теңіз флоты соғыс күшінің басты бөлігі еді. Үкіметте де бұл көтерілістер Лондондық хат алмасу қоғамы және Біріккен ирландтар сияқты ұйымдардың ұйымдастырған революциялық бүліктердің бір бөлігі болуі мүмкін деген қауіп болды.
The Spithead and Nore mutinies were two major mutinies by sailors of the Royal Navy in 1797. They were the first in an increasing series of outbreaks of maritime radicalism in the Atlantic World. Despite their temporal proximity, the mutinies differed in character. The Spithead mutiny was a simple, peaceful, successful strike action to address economic grievances, while the Nore mutiny was a more radical action, articulating political ideals as well, which failed. The mutinies were extremely concerning for Britain, because at the time the country was at war with Revolutionary France, and the Navy was the main component of the war effort. There were also concerns among the government that the mutinies might be part of wider attempts at revolutionary sedition instigated by societies such as the London Corresponding Society and the United Irishmen.
Спайтхед
Спитхедтегі бүлік (Портсмут маңындағы тікұшақ алаңы) 1797 жылдың 16 сәуірінен 15 мамырына дейін жалғасты. Канал флотының адмирал лорд Бридпорт басқаруындағы 16 кемедегі теңізшілер Корольдік теңіз күштерінің кемелеріндегі тұрмыс жағдайларына наразылық білдіріп, жалақыны көтеруді, азық-түлікпен жақсы қамтамасыз етуді, жағалауға демалыс уақытын ұзартуды және ауру мен жарақат алған жағдайда өтемақы талап етті. 26 сәуірде Плимут қаласындағы 15 кемеде қолдаушы бүлік болды, олар келіссөздерге қатысу үшін Спитхедке өкілдер жіберді. Теңізшілердің жалақысы 1658 жылы белгіленген, және жалақы мен бағалардың тұрақтылығының арқасында, ол 1756-1763 жылдардағы жеті жылдық соғысқа дейін де орынды болды. Алайда, 18-шы ғасырдың соңғы онжылдықтарындағы жоғары инфляция жалақының нақты құнын күрт төмендетті. Соңғы жылдары әскер, жасақ және теңіз офицерлерінің жалақысы да көтерілді. Сенімсіздік, әсіресе бүлікшілерге кешірім беру мәселесінде, келіссөздерді тоқтатты, соның салдарынан ұсақ-кенегі оқиғалар болды, бірнеше беделсіз офицерлер жағалауға жіберілді, ал басқаларына қасақана құрметсіздік көрсетілді. Жағдай тынышталғаннан кейін адмирал лорд Хоу барлық экипаждарға патшалық кешірім, кейбір беделсіз офицерлерді қайта тағайындау, жалақыны көтеру және кассирлік қорды жою туралы келісімге келу үшін араласты. Кейіннен бұл бүлік "Спитхедтегі жел" деп аталды.
The mutiny at Spithead (an anchorage near Portsmouth) lasted from 16 April to 15 May 1797. Sailors on 16 ships in the Channel Fleet, commanded by Admiral Lord Bridport, protested against the living conditions aboard Royal Navy vessels and demanded a pay rise, better victualling, increased shore leave, and compensation for sickness and injury. On 26 April a supportive mutiny broke out on 15 ships in Plymouth, who sent delegates to Spithead to take part in negotiations. Seamen's pay rates had been established in 1658, and because of the stability of wages and prices, they were still reasonable as recently as the 1756–1763 Seven Years' War; however, high inflation during the last decades of the 18th century had severely eroded the real value of the pay. In recent years, pay raises had also been granted to the army, militia, and naval officers. Because of mistrust, especially over pardons for the mutineers, the negotiations broke down, and minor incidents broke out, with several unpopular officers sent to shore and others treated with signs of deliberate disrespect. When the situation calmed, Admiral Lord Howe intervened to negotiate an agreement that issued a royal pardon for all crews, reassignment of some of the unpopular officers, a pay raise and abolition of the purser's pound. Afterwards, the mutiny was to become nicknamed the "breeze at Spithead".
Норе
Спитахедтегі жолдастарының үлгісімен шабыттанған Нордағы теңізшілер, Темза сағасындағы зәкірде, 12 мамыр 1797 жылы, экипаж кемені басып алған кезде көтеріліс жасады. Бірнеше басқа кемелер осы үлгіге ілесіп, ал кейбіреулері көтерілісті күшпен басуға тырысқан кемелердің атысынан қашып құтылды. Көтерілісшілер кемелер Норе бойымен шашырап жатқандықтан (Спитхедтегідей біртұтас флоттың бөлігі емес еді) оңай ұйымдаса алмады, бірақ әр кемеден делегаттар сайланды. Ричард Паркер «Флот делегаттарының президенті» болып сайланды. Оның сөзіне сенсек, ол өзінің білмеуімен тағайындалып, сайланды. Паркер бұрынғы кемешінің көмекшісі болған, 1793 жылдың желтоқсанында әскери сотқа беріліп, 1797 жылдың басында теңізші ретінде қайта тіркелді, содан кейін «Demands» атты бриг-слопта қызмет етті. Талаптар жасалды және 20 мамыр 1797 жылы адмирал Чарльз Бакнерге сегіз талаптан тұратын тізім ұсынылды. Олар негізінен кешірім беруді, жалақыны арттыруды және соғыс ережелерін өзгертуді қамтыды, соңында корольдің Парламентті таратып, Франциямен дереу бейбітшілік орнатуын талап етуге дейін жетті. Бұл талаптар Адмиралтействоны ашуландырды, олар тек кешірім (және Спитхедте жасалған жеңілдіктер) ұсынды, оның шарты – дереу қызметке оралу. Капитан сэр Эразм Гоуэр Темзаның жоғарғы ағысында HMS Neptune (98 зеңбірек) кемесін дайындап, көтерілісшілердің Лондон қаласына шабуыл жасауына жол бермес үшін елу адал кемеден тұратын эскадрилья құрды. Көтерілісшілердің осы блокаданы өзен бойымен жылжытуы мүмкін деген қорқыныштан олар өз әрекеттерін қайта қарастырып, күмәндана бастады. Көтерілісшілер бастапқы наразылықтарын кеңейтіп, Лондонды блокадаға алды, сауда кемелерінің портына кіруіне кедергі келтірді, ал көшбасшылар кемелерін Францияға жіберуді жоспарлады, бұл ағылшын теңізшілерін наразылыққа толы қылды және көтеріліс барысында көбінесе кемелерді жоғалтты. Бұл Адмиралтействода теңіздегі кемелер Францияға әкелінуі мүмкін деген қорқыныш тудырды, бірақ бұл негізсіз болды. Сер Джон Борлаз Уорреннің эскадрильясына жеткенде, HMS Galatea экипажы оны басып алып, капитаны Ричард Гудвин Китсті қамауға алды, бірақ эскадрильяның барлығы Плимутқа қайту бұйрығын орындады. Ешкім сатқындық туралы ойламады, олар жағдайларын жақсартуды қалады. Жағалауға оралғаннан кейін Китс босатылды және сыйлық ақшасы төленгеннен және жалақы мәселелері шешілгеннен кейін олар өздерінің бекеттеріне оралды. Брест порты бірнеше апта бойы бақыланбағанмен, француздар теңізге шығу мүмкіндігін пайдалана алмады. 5 маусымда Паркер сауда кемелеріне блокададан өтуге рұқсат беру туралы бұйрық берді, ал корольдік флоттың азық-түлік (жабдықтау) кемелерін ғана ұстап тұруға бұйырды. Бұйрықта көрсетілген себеп – «сауда кемелерін босату жағалауда жағымды әсер қалдырады», бірақ бұл шешім Темзаның қарбалас суларындағы барлық сауда кемелерін тоқтату сияқты үлкен және күрделі міндетке байланысты болуы мүмкін. Спитахедтегі көтеріліс сәтті шешілгеннен кейін үкімет пен Адмиралтейство одан әрі жеңілдіктер жасауға құштар болмады, өйткені олар Норе көтерілісінің кейбір көшбасшыларының жалақы мен тұрмыс жағдайларын жақсартудан асып түсетін саяси мақсаттары бар деп санайды. Көтерілісшілерге азық-түлік пен су берілмеді, ал Паркер кемелерге Францияға жүзуге белгі бергенде, қалған барлық кемелер одан бас тартты. Осы уақытта «Карман» кемесінің капитаны Чарльз Каннингэм экипажын қайтадан жұмысқа кірісуге көндіріп, Ширнесске қашып кетті. Бұл басқаларға да солай етуге белгі берді, соңында көптеген кемелер зәкірлерін көтеріп, қашып кетті (кейбіреулері көтерілісшілердің атысына ұшырады), және көтеріліс сәтсіз аяқталды. Паркер опасыздық және пираттық үшін айыпталып, көтеріліс басталған «Сандвич» кемесінің мачтасынан асылды. Жазалау шаралары барысында 29 адам асылып, 29 адам түрмеге қамалып, тоғыз адам қамшымен сабалды, ал қалғандары Австралияға жер аударылды. Олардың бірі – хирургтің көмекшісі Уильям Редферн, ол Жаңа Оңтүстік Уэльсте құрметке ие хирург және жер иесі болды. Көтеріліске қатысқан көптеген адамдар жазаланбады, бұл сол кездегі стандарттарға қарағанда өте мейірімділікпен қарау болды. Норе көтерілісінен кейін корольдік флот кемелері соңғы сағатта бес қоңырау соғуды тоқтатты, өйткені бұл көтерілістің басталу белгісі болған.
Inspired by the example of their comrades at Spithead, the sailors at the Nore, an anchorage in the Thames Estuary, also mutinied, on 12 May 1797, when the crew of seized control of the ship. Several other ships in the same location followed this example, though others slipped away during the mutiny despite gunfire from the ships that were attempting to use force to hold the mutiny together. The mutineers had been unable to organise easily because the ships were scattered along the Nore (and were not all part of a unified fleet, as at Spithead), but they quickly elected delegates for each ship. Richard Parker was elected "President of the Delegates of the Fleet". According to him, he was nominated and elected without his knowledge. Parker was a former master's mate who was disrated and court martialled in December 1793 and re enlisted in the Navy as a seaman in early 1797, where he came to serve aboard the brig sloop Demands were formulated and on 20 May 1797, a list of eight demands was presented to Admiral Charles Buckner, which mainly involved pardons, increased pay and modification of the Articles of War, eventually expanding to a demand that the King dissolve Parliament and make immediate peace with France. These demands infuriated the Admiralty, which offered nothing except a pardon (and the concessions already made at Spithead) in exchange for an immediate return to duty. Captain Sir Erasmus Gower commissioned HMS Neptune (98 guns) in the upper Thames and put together a flotilla of fifty loyal ships to prevent the mutineers moving on the city of London. It was largely fear of this blockade moving down river that made the mutineers reconsider their actions and begin to waver. The mutineers expanded their initial grievances and blockaded London, preventing merchant vessels from entering the port, and the principals made plans to sail their ships to France, alienating the regular English sailors and losing more and more ships as the mutiny progressed. This gave rise to a fear in the Admiralty that ships still at sea might be taken to France, but that was generally unfounded. When word of the mutiny reached the squadron under Sir John Borlase Warren, cruising off Ushant, the crew of HMS Galatea seized her, confining her captain, Richard Goodwin Keats, but the whole squadron nonetheless followed orders to return to Plymouth. There was seemingly no thought of treason – the men just wanted improvements in their conditions. When they returned to shore Keats was released and once prize money was secured and other matters of pay were settled, they returned to their station. Although the port of Brest was unwatched for some weeks the French missed the opportunity to get to sea. On 5 June Parker issued an order that merchant ships be allowed to pass the blockade, and only Royal Navy victualling (i. e., supply) ships be detained. The ostensible reason provided in the order was that "the release of the merchant vessels would create a favourable impression on shore", although this decision may have had more to do with such a wide and complex undertaking as interdicting all the merchant traffic on the busy Thames. After the successful resolution of the Spithead mutiny, the government and the Admiralty were not inclined to make further concessions, particularly as they felt some leaders of the Nore mutiny had political aims beyond improving pay and living conditions. The mutineers were denied food and water, and when Parker hoisted the signal for the ships to sail to France, all of the remaining ships refused to follow. Meanwhile, Captain Charles Cunningham of , which was there for a refit, persuaded his crew to return to duty and slipped off to Sheerness. This was seen as a signal to others to do likewise, and eventually, most ships slipped their anchors and deserted (some under fire from the mutineers), and the mutiny failed. Parker was quickly convicted of treason and piracy and hanged from the yardarm of Sandwich, the vessel where the mutiny had started. In the reprisals that followed, 29 were hanged, 29 were imprisoned, and nine were flogged, while others were sentenced to transportation to Australia. One such was surgeon's mate William Redfern who became a respected surgeon and landowner in New South Wales. The majority of men involved in the mutiny were not punished at all, which was lenient by the standards of the time. After the Nore mutiny, Royal Navy vessels no longer rang five bells in the last dog watch, as that had been the signal to begin the mutiny.
Біріккен ирландтардың рөлі
Билік көтерілістерде ағылшын радикалдарының ғана емес, сонымен қатар ирланд теңізшілерінің көп санында Біріккен ирландтардың да қолы бар деп санады. Спитадтағы делегаттардың арасында Валентин Джойс туралы көп айтылды, оны Эдмунд Берк «Белфаст клубының бүлікшіл мүшесі» деп сипаттады. Осы Валентин Джойстың ирландтық және республикашыл болғаны күмәнді, ал «Солтүстік Жұлдыз» (Белфасттан) газеті көтерілісшілер арасында тараған болуы мүмкін, бірақ флотты құрту үшін Біріккен ирландтардың ұйымдасқан жоспарына ешқандай дәлел табылған жоқ. Ирландияда жалпы көтеріліс аясында британдық әскери кемелерді басып алу туралы әңгімелер болды, бірақ Спитад пен Нор көтерілістерінен кейін ғана Біріккен ирландтар Корольдік теңіз флотында бүлік тудырудың «күшті мүмкіндігін» байқады. Спитадтағы «қозғалатын республиканың» бір бөлігі болған HMS Defiance кемесінде 1798 жылдың жазындағы Ирландия көтерілісі кезінде Біріккен ирландтардың анттары қабылдалды (әскери соттың куәлігіне сәйкес). Ұңғыманың он бір мүшесі дарға асылып, он адам жер аударылды.
The authorities were more than ready to see in the mutinies, not only the hand of English radicals but also among the large contingent of Irish sailors, the hand of the United Irishmen. Much was made of Valentine Joyce, among the delegates at Spithead, described by Edmund Burke as a "seditious Belfast clubist". That the Valentine Joyce in question was Irish and a republican has been disputed, and while that "rebellious paper, the Northern Star" (from Belfast) may have circulated as reported among the mutineers, no evidence has emerged of a concerted United Irish plot to subvert the fleet. In Ireland there was talk of seizing British warships as part of a general insurrection, but it was only after the Spithead and Nore mutinies that United Irishmen awoke to "surprising effectiveness" of formulating sedition within the Royal Navy". HMS Defiance, which had been part of the "floating republic" at Spithead, did see United Irish oaths administered (according to court martial evidence) in a further mutiny during the Irish rebellion in the early summer of 1798. Eleven of the crew were hanged and ten sentenced to transportation.
Төңкерістер мен наразылық
1797 жылдың қыркүйегінде "Керемет" кемесінің экипажы Батыс Үндістанда көтеріліс жасады, бірнеше наразылыққа жауап ретінде барлық офицерлерді өлтірді, соның ішінде үш адамның денесін дұрыс жерлеместен теңізге лақтырып жіберді. Бұл үш адам, палубада соңғы болып қалудан қашқандықтары үшін, rigging-тен құлап қайтыс болған еді, ал мұндай жағдай үшін қамшымен жазалау қарастырылған. "Гермиона" кемесі экипажы испандық Ла Гуаира портына бағытталды. 27 желтоқсанда "Контроль" кемесінің экипажы өз офицерлерін өлтіріп, кемені Батыс Үндістандағы француз портына жеткізді. Басқа көтерілістер Ирландия жағалауында және Жақсы Үміт мүйісінде болды, содан кейін Испания жағалауында адмирал Джервис басқаратын флотқа тарады. HMS Defiance кемесінде өткен әскери сот Біріккен Ирландияға адалдық серт бергендердің куәлігін алды және он бір адам осы үшін асылуға үкім шығарылды. Екі түсіндіру де кең ауқымды ғылыми зерттеулерге тақырып болды. Саяси талдаулар көбінесе Норе көтерілісшілерінің радикалдық сөздері мен мінез-құлқына назар аударады, оны олардың идеологиялық ынталарының дәлелі ретінде қарастырады. Соңғы кездері осы тәсілдерді еркектердің өзіндік санасы аясында жіктеуге тырысып жатыр, теңізшілер үшін "еркек болу" ұғымының маңызы екі көтерілістің арасындағы мотивациялық айырмашылықты көрсетеді.
In September 1797, the crew of mutinied in the West Indies, killing almost all the officers in revenge for a number of grievances, including throwing into the sea without proper burial, the bodies of three men killed by falling from the rigging in a desperate attempt not to be the last men on deck, which was punishable by flogging. The Hermione was taken by the crew to the Spanish port of La Guaira. On 27 December, the crew of murdered their officers and took their ship into a French port in the West Indies. Other mutinies took place off the coast of Ireland and at the Cape of Good Hope and spread to the fleet under Admiral Jervis off the coast of Spain. On HMS Defiance, a court martial took the evidence of the oaths of allegiance to the United Irishmen and eleven men were sentenced to hang for it. Both explanations have been the subject of extensive academic investigation. Political analyses often emphasize the radical discourse and conduct of the Nore mutineers as evidence of their ideological motivation. Recent attempts have been made to class these approaches under a heading of masculine identity, arguing that interpretations of what it meant to be a man for sailors marked the difference of motivation between the two mutinies.
Өнер саласында
Фредерик Марриаттың "Патшаның өз баласы" (1830) романындағы басты кейіпкердің әкесі Норе бүлігіне қатысқаны үшін дарға асылды. Герман Мелвиллдің "Билли Бадд" романы (1891, 1924 жылы жарық көрді) және Бенджамин Бриттеннің 1951 жылы жазған опері бүліктерден кейін бірден орын алады. Г. Е. Манваринг пен Бонами Добренің 1935 жылы Frank Cass & Co. баспасынан шыққан "The Floating Republic – 1797 жылы Спитхед пен Нордағы көтерілістер туралы есеп" кітабы осы көтерілістердің тарихын баяндайды. 1982 жылы BBC Radio 4 радиосының "Saturday Night Theatre" бағдарламасында осы кітап бойынша "The Floating Republic" атты драмалық қойылым көрсетілді. 1962 жылы түсірілген "H. M. S. Defiant" (АҚШ-та "Damn the Defiant!" деп шығарылған) және 1958 жылы Франк Тилслидің "Мұтиния" романы – бұл Спитхед бүлігіне негізделген, кеме экипажының бүлік көтеріп, оқиғаны құрайтын ойдан шығарылған әңгіме. Британдық романист Дадли Поуптың 1969 жылғы "Рамаж және фрибутерлер" романы лейтенант Рамажға Спитхедте тұрып, көтеріліс кезінде кемеге командалық тағайындалғанда басталады, ол команданы теңізге шығуға көндіріп, өзінің бұйрықтарын орындауы керек. "The Men They Couldn't Hang" ағылшын фолк-панк тобы 1988 жылы шыққан "The Colours" баладасында көтерілістің атылған көшбасшыларын еске алды. Уильям Кинсолвингтің 1996 жылғы "Мистер Кристиан" романында Флетчер Кристиан Оңтүстік теңіздерден оралып, Норе бүлігіне куә болады. Дьюи Ламбдиннің 2000 жылғы "Король капитаны" романының көп бөлігі басты кейіпкер Алан Левридің көзқарасымен Норе бүлігі кезінде өтеді. Джулиан Стоквиннің 2004 жылғы "Мұтиния" романы – Норе бүлігі туралы ойдан шығарылған оқиға.
The father of the protagonist in Frederick Marryat's The King's Own (1830) was hanged for his part in the Nore mutiny. Herman Melville's novel Billy Budd (1891, published 1924), and the 1951 opera based on it by Benjamin Britten, are set immediately after the mutinies. The Floating Republic – An account of the Mutinies at Spithead and The Nore in 1797, by G. E. Manwaring and Bonamy Dobrée published by Frank Cass & Co. 1935 is a history of these mutinies. In 1982, BBC Radio 4's Saturday Night Theatre broadcast a dramatised account of the book called The Floating Republic. The 1962 film H. M. S. Defiant (released in the U. S. as Damn the Defiant!) and the 1958 novel Mutiny by Frank Tilsley is a fictional account of a ship's crew undertaking a mutiny based on the Spithead mutiny, which is part of the plot. Ramage and the Freebooters (1969) by British novelist Dudley Pope begins when Lieutenant Ramage is given command of a ship anchored at Spithead during the mutiny, and must convince the crew to sail so that he may carry out his orders. The Men They Couldn't Hang, an English folk punk group, commemorated the executed leaders of the mutiny in the ballad "The Colours" (1988). In William Kinsolving's 1996 novel Mister Christian, Fletcher Christian returns from the South Seas and witnesses the Nore mutiny. Much of the Dewey Lambdin 2000 novel A King's Captain is set during the Nore Mutiny as seen by the protagonist, Alan Lewrie. Mutiny (2004) by Julian Stockwin is a fictional account of the Nore mutiny.