Кіріспе
Кодтық атауы 1944 жылғы 6 маусымдағы D күні Солтүстік Франциядағы десанттық аймақтардың бірі үшін берілген. Екінші дүниежүзілік соғыстың басып кіруі. Алтын, көбінесе Алтын жағажай деп аталады, 1944 жылғы 6 маусымда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия басып алған Францияға одақтастардың шабуылындағы бес аймақтың бірі үшін берілген кодтық атау. Бес аймақтың орталық бөлігі – Алтын, батысында Порт-ан-Бессин және шығысында Вер-сюр-Мердегі Ла-Ривьер аралығында орналасқан. Аймақтың батыс жағындағы тік жарлар десанттық операцияны "Жиг" және "Кинг" деп аталған секторлардағы Ле-Хамель мен Ла-Ривьер арасындағы тегіс бөлікте жүргізуге мәжбүр етті. Алтынды басып алу міндеті Британ армиясына жүктелді, теңіз көлігі, миналарды жою және Корольдік теңіз күштері, сондай-ақ голланд, поляк және басқа одақтас теңіз күштерінің бөлімдерімен теңізден бомбалау күштерімен қамтамасыз етілді. Алтындағы мақсаттар – жағажайды бақылауға алу, батысқа қарай Ароманшты басып алу және Омахадағы американдық күштермен байланыс орнату, Баеу және Порт-ан-Бессиндегі шағын порты басып алу, сондай-ақ шығысқа қарай Джунодағы канадалық күштермен байланыс орнату. Алтынға шабуыл жасаған күштер неміс 352-ші және 716-шы жаяу әскер дивизияларының бөлімдерімен кездесті. Нормандия жағалауындағы бекіністерді күшейту 1943 жылдың қазан айынан бастап генерал-фельдмаршал Эрвин Роммельдің басшылығымен жүргізілді. Алтын жағажайындағы D күні 05:30-да теңізден бомбалау басталды, ал 07:25-те десанттық операция басталды. Күшті жел десанттық кемелер үшін жағдайды қиындатты, ал амфибиялық DD танктері жоспарланғандай емес, жағаға жақын немесе тікелей жағажайға жіберілді. Лонг-сюр-Мер батареясындағы төрт зеңбіректердің үшеуі крейсерлердің тікелей оқтарынан зақымданып, 06:20-да тоқтатылды. Төртінші зеңбірек түстен кейін үзіліспен атуын жалғастырды, ал оның гарнизоны 7 маусымда жасырынды. Әуе шабуылы Ле-Хамель бекінісіне тимеді, оның жағажай бойындағы жауынгерлік отты қамтамасыз ету үшін шығысқа қараған және теңіз жағынан қалың бетон қабырғасы бар еді. Оның 75 мм-лік зеңбірегі 16:00-ге дейін зиян келтіруді жалғастырды, содан кейін бронетранспорттық Корольдік инженерлер (AVRE) танк артқы кіреберіске үлкен жарық бомбасын атты. Ла-Ривьердегі 88 мм-лік зеңбірегі бар екінші бекініс 07:30-да танкпен бейтараптандырылды. Осы уақытта жаяу әскер жағалаудағы қамалды үйлерді тазалап, ішкі аймақтағы нысаналарға қарай жылжи бастады. No. 47 (Royal Marine) командасының британдық коммандостары Порт-ан-Бессинге шабуыл жасап, 7 маусымда Порт-ан-Бессин шайқасында басып алды. Батыс жақта 1-ші батальон, Гэмпшир полкі Ароманшты (болашақтағы Мулбери портының бірі) басып алды, ал шығыс жақта 69-шы жаяу әскер бригадасы Джунодағы канадалық күштермен байланыс орнатты. Компания сержанты Стэнли Холлис Мон Флюри батареясындағы екі бекініске шабуыл жасағаны үшін D күні берілген жалғыз Виктория кресімен марапатталды. Неміс 352-ші жаяу әскер дивизиясының қарсылығына байланысты Баеу келесі күні ғана басып алынды. Алтын жағажайындағы британдық шығындар 1000-1100 адамға бағаланады. Неміс шығындары белгісіз.
the World War II invasion
Gold, commonly known as Gold Beach, was the code name for one of the five areas of the Allied invasion of German occupied France in the Normandy landings on 6 June 1944, during the Second World War. Gold, the central of the five areas, was located between Port en Bessin on the west and the Lieu dit La Rivière in Ver sur Mer on the east. High cliffs at the western end of the zone meant that the landings took place on the flat section between Le Hamel and La Rivière, in the sectors code named Jig and King. Taking Gold was to be the responsibility of the British Army, with sea transport, mine sweeping, and a naval bombardment force provided by the Royal Navy as well as elements from the Dutch, Polish and other Allied navies. The objectives at Gold were to secure a beachhead, move west to capture Arromanches and establish contact with the American forces at Omaha, capture Bayeux and the small port at Port en Bessin, and to link up with the Canadian forces at Juno to the east. Forces attacking Gold faced elements of the German 352nd Infantry Division and German 716th Infantry Division. About 2,000 men were stationed in the immediate area. Improvements to fortifications along the Normandy coast had been undertaken under the leadership of Generalfeldmarschall Erwin Rommel beginning in October 1943. On D Day at Gold, naval bombardment got underway at 05:30, and amphibious landings commenced at 07:25. High winds made conditions difficult for the landing craft, and the amphibious DD tanks were released close to shore or directly on the beach instead of further out as planned. Three of the four guns in a large emplacement at the Longues sur Mer battery were disabled by direct hits from the cruisers and at 06:20. The fourth gun resumed firing intermittently in the afternoon, and its garrison surrendered on 7 June. Aerial attacks had failed to hit the Le Hamel strongpoint, which had its embrasure facing east to provide enfilade fire along the beach and had a thick concrete wall on the seaward side. Its 75 mm gun continued to do damage until 16:00, when an Armoured Vehicle Royal Engineers (AVRE) tank fired a large petard bomb into its rear entrance. A second casemated emplacement at La Rivière containing an 88 mm gun was neutralised by a tank at 07:30. Meanwhile, infantry began clearing the heavily fortified houses along the shore and advanced on targets further inland. The British Commandos of No. 47 (Royal Marine) Commando advanced on Port en Bessin and captured it on 7 June in the Battle of Port en Bessin. On the western flank, the 1st Battalion, Hampshire Regiment captured Arromanches (future site of one of the artificial Mulberry harbours), and 69th Infantry Brigade on the eastern flank made contact with the Canadian forces at Juno. Company Sergeant Major Stanley Hollis received the only Victoria Cross awarded on D Day for his actions while attacking two pillboxes at the Mont Fleury battery. Due to stiff resistance from the German 352nd Infantry Division, Bayeux was not captured until the next day. British casualties at Gold are estimated at 1,000–1,100. German casualties are unknown.
" Оверлорд " операциясы
1941 жылы маусымда Германия Кеңес Одағына басып кіргеннен кейін Кеңес Одағының басшысы Иосиф Сталин Батыс Еуропада екінші фронт ашуға ұсыныс жасады. Келесі жылы континенттік Еуропаға теңіз арқылы шабуыл жасау туралы шешім 1943 жылдың мамырында Вашингтонда өткен «Тридент» конференциясында қабылданды. Одақтастар бастапқыда шабуылды 1944 жылдың 1 мамырында бастауды жоспарлаған, ал жоспардың нұсқасы 1943 жылдың тамызында Квебек конференциясында бекітілді. Генерал Дуайт Д. Эйзенхауэр Жоғарғы Бас Штабтың Одақтас Экспедициялық Күштерінің (SHAEF) бас қолбасшысы болып тағайындалды. Генерал Бернард Монтгомери 21-ші армия тобының қолбасшысы болып тағайындалды, бұл топқа шабуылға қатысқан барлық құрлық әскерлері кірді. 1943 жылдың 31 желтоқсанында Эйзенхауэр мен Монтгомери үш дивизия және әуе десант дивизиясының үштен екі бөлігінің десанттауын көздейтін жоспармен танысты. Екі генерал бірден алғашқы шабуылдың масштабын бес дивизияға дейін кеңейтуді талап етті, үш дивизияның әуе десант түсіруімен, кең фронтта операция жүргізуге мүмкіндік беру үшін. Бұл өзгеріс шабуылдың фронтын 40 шақырымнан 80 шақырымға дейін ұлғайтты. Бұл адамдар мен жабдықты жылдам түсіруге, немістердің жауап беруін қиындатуға және Шербур портын басып алуды жеделдетуге мүмкіндік беретін еді. Кеңейтілген операция үшін қосымша десанттық кемелер мен әскер тасымалдау ұшақтарын алу немесе өндіру қажеттілігі шабуылды маусымға дейін ықпалдастыруға мәжбүр етті. Американдықтар Юта және Омахада десанттауға тиіс болды, олар Котентин түбегін бөліп, Шербур портын басып алуға бағытталды. Британдықтар «Сворд» және «Голд» учаскелерінде, ал канадтықтар «Джуно» учаскесінде Каенді басып алып, Каеннің оңтүстік-шығысына қарай Камон-л’Эвентеден бастап американдықтардың қанатын қорғау үшін фронт құруға, сондай-ақ Каенге жақын әуежайларды құруға тиіс болды. Каенді және оның айналасын басып алу Фалаз қаласын басып алу үшін оңтүстікке шабуыл жасауға қолайлы плацдарм болар еді. Қауіпсіз плацдарм құрылып, алғашқы үш аптада Аванш-Фалаз желісінің солтүстігіндегі барлық аумақты ұстауға тырысатын еді. Одақтас армиялары содан кейін солға бұрылып, Сена өзеніне қарай жылжуға тиіс болды. Монтгомери тоқсан күндік шайқасты көздеді, ол барлық күштер Сенаға жеткенде аяқталар еді.
Достасқан жоспар
Бастапқыда Нормандия жағалауындағы он жеті сектор ықтимал шабуыл орындары ретінде таңдалды және әрқайсысына сол кездегі әліпбилік кодтардың бірінен алынған шартты атау берілді. Жағалау Омаханың батысындағы Эйблден бастап, шабуыл аймағының шығыс жағындағы Роджерге дейін бөлінді. Ютаға жоспарланған шабуыл кеңейтілгенде тағы сегіз сектор қосылды. Әр сектор жасыл, қызыл және ақ түстермен белгіленген жағажайларға бөлінді. «Алтын» деген атау нақты жағажайды емес, қону аймағын білдірді. Ол батысында Порт-ан-Бессинмен, шығысында Ла-Ривьермен шектелді және шабуылдан кейін салынатын жасанды Мулберри портының бірі – Ароманш осы аймақта орналасқан. Аймақтың батыс жағындағы тік жарлар қонуды Хамель мен Ла-Ривьер арасындағы тегіс жағажайда, «Джиг» және «Кинг» кодты атауларымен белгіленген секторларда жүргізуді талап етті. Жағажайдың артындағы аймақ батпақты, ашық жер және бокаж (шегелер мен бөгеттермен қоршалған кішкентай егістіктер) жатқан. Жолдар Аснельс және Вер-сюр-Мер арқылы оңтүстікке қарай бағытталды. Оңтүстік-шығыстағы жер бедері Мёвендегі биікке дейін көтерілді, онда D күні 726-шы полктің пулеметтік ұялары орналасқан. Одақтас әуе күштері (AEAF) 1944 жылдың сәуірінен бастап шабуылға дейін 3200-ден астам фоторазведка ұшуларын жүргізді. Жағалаудың суреттері өте төмен биіктіктен түсірілді, бұл жаулап алушыларға жер бедерін, жағажайдағы кедергілерді және бункерлер мен қару орналасулары сияқты қорғаныс құрылымдарын көрсетуге мүмкіндік берді. Ішкі аймақтар, көпірлер, әскерлердің орналасқан жерлері және ғимараттар да, көбінесе бірнеше бұрыштардан суретке түсірілді, одақтастарға мүмкіндігінше көп ақпарат беру үшін. Бірлескен операциялардың пилоттық топтары құпия түрде порттың егжей-тегжейлі карталарын, тереңдік өлшемдерін дайындады. «Голдта» су астындағы барлаушылар Аснельс пен Ла-Ривьер арасындағы жағалаудың жұмсақ екенін және танктердің салмағын көтере алмайтынын анықтады. Бұл мәселені шешу үшін 12 бронетранспорттық инженерлік машина (AVRE) жұмсақ бетке матрас орамасын жайып, бобиналармен жабдықталды. Содан кейін материал сол жерде қалдырылып, қалыпты танктерге арналған жол жасалды. «Голд» британдық XXX корпусының генерал-лейтенант Джерард Бакналлға берілді, ал 50-ші (Нортумбрия) жаяу әскер дивизиясы – генерал-майор Дуглас Грэмнің басшылығымен – шабуылдық дивизия ретінде тағайындалды. 50-ші дивизия Францияда, Солтүстік Африкада және Сицилияда соғысқан тәжірибелі дивизия болды. Әскерлер амфибиялық қонулар бойынша кеңінен оқытылды, соның ішінде 1944 жылдың мамырында Хейлинг аралында өткен «Фабиус» жаттығуы. Су астындағы жағажай кедергілерін жоюға жауапты жарылыс жасаушылар Ұлыбританиядағы бассейндерде оқытылды. Брифтингтер ойдан шығарылған жер атаулары бар егжей-тегжейлі карталарды пайдаланып жүргізілді, және көптеген әскерлер Нормандияға жолға шыққанға дейін қайда бара жатқанын білмеді. Амфибиялық қонуға кең ауқымды әуе және теңізден бомбалау шаралары ілесіп келуі керек еді, осы міндетті орындау үшін 18 кемеден – негізінен крейсерлер мен эсминецтерден – тұратын «Бомбалау күші K» жұмыстың барысын қамтамасыз ететін. 8-ші бронетанкті бригаданың шабуылдық танктері 07:20-де, ал жаяу әскерлері 07:25-те келуге тиіс болды. 231-ші жаяу әскер бригадасы «Джигке», ал 69-шы жаяу әскер бригадасы «Кингке» қонуға тағайындалды. 231-ші бригада батысқа қарай Ароманш қаласын басып алып, Омахадағы американдық күштерімен байланыс орнатуға, ал 69-шы бригада шығысқа қарай жылжып, Джунодағы канадалық күштерімен байланыс орнатуға тиіс болды. 47-ші Корольдік теңіз коммандосы «Голдқа» қонуға, ішкі аймаққа еніп, Порт-ан-Бессин портын құрлықтан басып алуға тағайындалды. «Джигке» екінші толқынмен келген 56-шы жаяу әскер бригадасы Бае және жақын маңдағы биіктікті басып алып, Каен мен Бае арасындағы N13 тас жолын кесіп, немістердің күшін жеткізуін қиындатуға тиіс болды. «Кингке» екінші толқынмен келген 151-ші жаяу әскер бригадасы Каен жолын және теміржолын басып алумен, Ауре және Сейль өзендері арасындағы биік жерлерде бекіністер құрумен айналысты. Құрғақ жерге қонуға қатысқан басқа күштердің қатарында артиллерия полктері, байланыс корпусы және инженерлік бөлімшелер болды.
Германия қорғанысы
1943 жылдың соңында Гитлер фельдмаршал Эрвин Роммельді 1944 жылы күтілетін одақтастардың шабуылына дайындықпен байланысты Атлантика қабырғасының жағалау қорғанысын күшейтуге тағайындады. Роммель Нормандия жағалауы шабуылға түсу үшін ықтимал нүкте болуы мүмкін деп есептеді, сондықтан ол сол жағалау бойында ауқымды қорғаныс құрылыстарын жүргізуді бұйырды. Голд аймағында, Ле-Хамель мен Ла-Ривьер арасында, әрқайсысы 50 адамға арналған жеті қорғаныс бекінісі салынды. Екі ірі бетонды нығайтылған жағалау артиллериялық позициясы (Мон-Флеридегі төрт 122 мм-лік зеңбіректер және төрт 150 мм-лік зеңбіректермен жабдықталған Лонг-сюр-Мер батареясы) D күніне дейін толық аяқталмады. Роммель жағажайға ағаш қазықтар, металл үш аяқтар, миналар және ірі танққа қарсы кедергілер орнатуды бұйырды, олар жағалауға жақындауды тежеп, танктардың қозғалысын қиындатуға арналған. Одақтастардың жаяу әскерінің жағажайда аз уақыт өткізуін күтіп, жоғары толқын кезінде қонуға дайындығын ескере отырып, ол осы кедергілердің көп бөлігін жоғары толқын белгісінде орналастыруға бұйырды. Тікенек сымдардың торы, тұзақтар және жер бетіндегі өсімдіктердің алынуы жаяу әскер үшін жақындауды қауіпті етті. Гитлер Роммельге жаңадан құрылған «B» армия тобының басшылығын тапсырды, оған 7-ші армия, 15-ші армия және Нидерландыны күзеткен күштер кірді. Бұл топтың резервіне 2-ші, 21-ші және 116-шы танк дивизиялары кірді. Одақтастардың әуедегі басымдығын ескере отырып, Роммель шабуыл басталғаннан кейін резервтерді орналастыру қиын немесе мүмкін емес екенін түсінді, сондықтан ол қорғанысты жағалау бойында шоғырландыруға шешім қабылдады. 1942 жылдың наурыз айынан бері осы аймақта орналасқан 716-шы жаяу әскер дивизиясының құрамында бар болғаны 6000 адамы болды. Бұл бөлімге күш қосылды, сондай-ақ кейбір ересек сарбаздар жас сарбаздармен алмастырылды. Оған бірнеше батальон «Осттруппен» (шығыс сарбаздары), тұтқынға алынған кеңес әскерлерінен жасақталған қосымша күштер де қосылды. 352-ші жаяу әскер дивизиясы, шамамен 12000 сарбаздан тұратын толық құрамды бөлім, 15 наурызда Роммельдің бұйрығымен аймаққа жеткізілді және екі қосымша полкпен күшейтілді. Ароманш пен Аснельс арасындағы жағалау аймағында екі жаяу әскер дивизиясынан құралған шамамен 2000 сарбаз орналастырылды.
Құмға түсіру
Нормандияны бомбалау түн ортасында басталды, 2200-ден астам британдық және американдық бомбалаушылар жағалау бойындағы және ішкі аймақтағы нысаналарға шабуыл жасады. Gold жағажайында К бомбалаушы күштері 05:30-да теңіз шабуылын бастады, сол кезде жаяу әскердің алғашқы толқындары жағажайға жеткізілуі үшін десанттық шабуыл кемелеріне (LCA) түсе бастады. Неміс қорғаныс позициялары орташа және ауыр бомбалаушылармен, сондай-ақ десанттық кемелердегі өздігінен жүретін артиллериямен шабуылға алынды. Мон Флери батареясында және Лонгюста нәтижелер жақсы болды, онда 07:00-де Ajax және Argonaut төрт пушканың үшеуін істен шығарды. Төртінші пушка күндіздің екінші жартысында сирек атып, келесі күні гарнизон басылып берді. Екі мықты бетондап салынған қару орналасқан жер (King-ке қарап тұрған La Rivière-дегі 88 мм-лік және Jig-ке қарап тұрған Le Hamel-дегі 75 мм-лік пушка) бетонмен күшті нығайтылғандықтан, әсіресе теңіз жағынан, тек жеңіл зақымдалды. Бұл позицияларда жағажайға кең ауқымды тікелей от атуға мүмкіндік беретін амбразуралар болды. Жақын маңдағы тағы төрт неміс бекінісі де аз зақымдалды және күні бойы жеке-жеке шабуылға ұшырауға тура келді.
Патшалық сектор
H сағаты Голд учаскесіндегі қонуға 07:25-ке белгіленді (су тасқынының айырмашылығына байланысты американдық қонулардан 50 минут кешіккен). Кингке алғашқы шабуыл жасағандар 69-шы бригаданың 5-ші Шығыс Йоркшир және 6-шы Грин Ховард полктері болды, оларға 4/7-ші драгун гвардиясының амфибиялық ДД танктері көмектесті. 7-ші Грин Ховард полкі 08:20-да қонды. Бастапқы жоспар бойынша 38 ДД танктері десанттық танк кемелерінен (LCT) іске қосылуы тиіс болған. Теңіздің күшті толқуына байланысты, танктерді тікелей жағаға жүгіруге шешім қабылдады. Жаяу әскер, инженерлер және ДД танктері шамамен бір уақытта келді. Жағаға түскен бөлімшелер дереу Ла Ривьердегі 88 мм-лік казематтық зеңбіректен атысқа түсті, соның салдарынан жаяу әскер теңіздік қабырғаның артына жасырынуға мәжбүр болды. Вестминстер драгундарының мина іздегіш танктері зеңбіректің ішкі бөлігіне тікелей заряд берген кезде зеңбірек жойылды. 5-ші Шығыс Йоркшир полкі, бірнеше танктердің қолдауымен, таңның қалған бөлігін Ла Ривьердің мықты бекітілген үйлерін тазалауға жұмсады, нәтижесінде 90 адам, оның ішінде алты офицер қаза тапты. Бірінші толқында AVRE, мина іздегіштер және брондалған бульдозерлер сияқты арнайы техника келді. Жағадан жол ашу қиын болды, себебі танктер лайға батып қалды немесе миналарға түсті. Бір мина іздегіш танк соңында Мон Флери батареясы мен Вер-сюр-Мерге жағадан жол ашты. Бұл бағытты Грин Ховард полкі мен 4/7-ші драгун гвардиясының танктері пайдаланды, олар Мон Флери батареясындағы қалған қарсылықты жойды. B ротасы Мёвен қырқасындағы окоптар мен пулемет ұяларына шабуыл жасады, ал C ротасы Крепонға жасалған шабуылды қолдау үшін Вер-сюр-Мердің батысына жылжыды, онда Байо мен Канға қарай маңызды жолдар салынған. 7-ші Грин Ховард полкі Вер-сюр-Мердегі зеңбірек батареясына шабуыл жасап, 50 тұтқынға алды. Түсті сержант-майоры Стэнли Холлис Д күні жасаған ерлігі үшін жалғыз Виктория кресімен марапатталды. Мон Флери батареясына бара жатқанда, Холлис қақпаны тексеріп тұрғанда пулеметтен атысқа түсті, содан кейін Sten мылтығымен кіреберіске оқ атты және шатырдан граната лақтырып, көптеген жау әскерін өлтірді. Ол жақын маңдағы окоптан жау әскерін тазартты, содан кейін екінші қақпадағы жау әскері бас иді. Кейінірек күні, Крепон маңындағы фермадағы артиллериялық позицияны жоюға тырысқанда ол үш адамның өмірін сақтап қалды. 56-шы жаяу әскер бригадасының 11:00-де Жиг учаскесіне қонуы жоспарланған, бірақ Ле-Хамельдегі зеңбірек батареясы әлі де жұмыс істеп тұрғандықтан, олар Кингке қайта бағытталды. Олар Байоға қарай жол тартты. 151-ші бригада да сол уақытта келді және қатты қарсылыққа тап болғаннан кейін, Байо мен Кан арасындағы жол мен теміржолды бақылау мақсатына жетті. 56-шы бригада баяу жылжыды және Байодан шалқары қашықтықта түнге орналасуға мәжбүр болды. 69-шы бригада шығыс жақтан қорғады және түнде Джунодағы канадтық күштермен байланыс орнатты.
Жігіт секторы
Джигте жаяу әскердің бірінші толқыны (231-ші жаяу әскер бригадасының 1-ші Дорсетшир және 1-ші Хэмпшир) 07:25-те келді және дереу Ле-Хамельдегі 75 мм-лік казематтан отқа түсті. Навигациялық қателіктер мен күшті ағысқа байланысты екі топ та жоспарланған қону нүктелерінен шығысқа қарай жағалауға шықты. Қонуға дейін келуге тиіс ДД танктері мен Корольдік теңіз флотының «Кентавр» танктері, жағдайдың нашар болуына байланысты 08:00-ге дейін келмеді. Көптеген танктер жағажайда батты немесе жаудың отына түсті. Жағалаудағы кедергілер мен миналар күткеннен бұрын жойылмады, соның салдарынан бірнеше десанттық кемелер зақымданып, су көтерілісі тез болды. 1-ші Хэмпширдің екі ротасы Ле-Хамельдегі нығайтылған бекініске өте жақын жерге қонды және жағалаудан шығу үшін жау гарнизондарымен күресуге мәжбүр болды. Ле-Хамельді жан-жақтан айналып өтуге тырысу қиын болды, себебі айналасында пулеметтер, миналар және тікенді сымдар орналасқан. 1-ші Хэмпширдің бөлімдері Аснельс ауылының шығыс жағындағы WN 36 неміс нығайтылған бекінісін басып алды. Батысқа бұрылып, Ле-Хамельдегі негізгі мақсатына қарай жағажай бойымен жылжу кезінде, олар қатты отқа түсіп, шабуылды тоқтатуға мәжбүр болды. Комбриг лейтенант-полковник Нельсон Смит жараланғаннан кейін, майор Уоррен әскерлердің айналып өтіп, бекініске арт жағынан шабуыл жасауы керек деп шешті, бұл процеске бірнеше сағат кетті. 15:00 шамасында 82-ші шабуыл жасағының AVRE танктері келгеннен кейін әскерлер сәттілікке қол жеткізе бастады. Танк санаторияға екі жарықшақ тастады, онда қорғаушылардың көп бөлігі орналасқан. Неміс сарбаздары Ле-Хамель мен Аснельс қалаларындағы нығайтылған үйлерге қашып, үй-үйден соғыс жүргізілді. Көптегені қарсылық көрсетпеді. 75 мм-лік зеңбірек 16:00-де үнсіз қалды, AVRE танк казематтың артқы кіреберісіне үлкен жарықшақ зарядын атқанда. C/A ротасы, 1-ші Хэмпшир және AVRE танктері батысқа қарай жағажай бойымен жылжып, Ла-Фонтен-Сент-Комдегі WN 38 нығайтылған бекінісін талқандап, 20 тұтқынға алды. Одан әрі батысқа қарай D ротасы Арроманш радиолокациялық станциясындағы WN 39 нығайтылған бекінісін басып алып, тағы 30 қорғаушыны тұтқынға алды. 2-ші Девон полкі 08:15-те келді, жағажай әлі де қатты отқа түсіп жатқанда. Бір рота Ле-Хамельге шабуыл жасауға көмектесу үшін қалды, ал қалғандары Баеге баратын жолдың бойындағы Райс ауылын басып алуға көшті. Райс шамамен 16:30-да басып алынды. 1-ші Дорсеттер Ла-Кабан-де-Дуан жағалауындағы неміс позициясына шабуыл жасады және ішкі аумаққа қарай батысқа қарай Ароманштің оңтүстігіндегі биікке қарай жылды. Олар Ле-Було мен Пуиц-д'Эродедегі жау позицияларын тазалап, таңертеңгі уақытта мақсатты жеріне жетті. 1-ші Хэмпширдің бөлімдерімен бірігіп, жағалаудағы теңіз күштерінен жанама отпен қорғалған олар түстен кейін Ароманшті басып алды.
47-ші команда
47-ші Корольдік теңіз командасына Омаха шекарасындағы Порт-ан-Бессин шағын портын басып алу міндеті жүктелді. Бұл порт Арроманштан батысқа қарай 7 миль (11 км), ал Джигке түскен жерден 8 миль (13 км) қашықтықта орналасқан. Командир, подполковник К. Ф. Филлипс, жағалық жағынан жақсы қорғалғандықтан, оңтүстіктен шабуыл жасауды жөн көрді. 420 адамнан тұратын күш құрамына 63 адамнан тұратын бес топ, миномет және пулемет тобы, төрт танкіден тұратын көлік тобы және штаб тобы кірді. Жоспар бойынша, 09:25-те Голд жағалауына түсіп, Ла-Розиерде жиналып, Порт-ан-Бессиннің оңтүстігіндегі (72 нүктесі) биікке елді жер арқылы өту және шамамен 13:00-де жетіп алу көзделді. Олар теңіздегі қолдау кемелерінен жанама от сұрап, содан кейін қалаға басып кіруге кірісуі керек еді. Ауа райы нашар болғандықтан және жаудың атысы астында коммандостар 09:50-де Жигке, жоспарланған орнынан шығысқа қарай, түсуге кірісті. Бес LCА жағажайдағы кедергілерге немесе жаудың атысына тап болып батып, 76 адам қаза тапты. Майор П. М. Доннелл Филипстің және бірліктен бөлініп кеткен басқаларының 14:00-де Мевен-Ле-Карфур жолы бойында топқа қосылғанша уақытша басшылықты өз қолына алды. Коммандостар 72-нүктеге бара жатқанда, Ла-Розиерде болған шайқастарды қоса алғанда, бірнеше ұрыста қосымша шығынға ұшырады. Олар 22:30-ға дейін сол жерге жетпеді, шабуыл жасау үшін тым кеш болды, сондықтан түнге дайындалды. Қала мен порт 1944 жылдың 7-8 маусымында Порт-ан-Бессин шайқасында басып алынды.
Германияның жауабы
Париждегі Люфтваффе метеорологиялық орталығы екі апта бойы дауылды ауа райы болатынын болжағандықтан, кейбір Вермахт командирлері Ренн қаласындағы әскери оқу-жаттығуларына қатысу үшін майданнан кетіп, көптеген сарбаздарға демалыс берілді. D күні Роммель Германияда әйелінің туған күнін тойлап, Гитлермен кездесіп, көбірек танктар алуға тырысты. Одақтастардың әуе десанттарынан кейін 352-ші және 716-шы дивизиялар жоғары сақшылыққа алынды, ол Юта және Сворд аймақтарының артында түн ортасынан кейін орын алды. Байо маңындағы дивизиялық резервте болған 2700 сарбаздан тұратын «Кампфгруппе Майер» Юта аймағының артындағы парашют десанттарын зерттеу үшін жіберілді. Маркс таң атқанда және басып кірудің масштабы анықталғанда оларды қайтарды. Бір батальонға Омахадағы неміс күштерін нығайтуға бұйрық берілді. Қалғандарына Байодан шығысқа қарай 12 км жердегі Вильер-ле-Секте күшейткіш күштермен кездесіп, қарсы шабуыл жасауға бұйрық берілді. Одақтас әуе күштерінің атысынан зардап шеккен колонна түстен кейін келді, сол кезде оларды 69-шы бригаданың бөлімдері қарсы алды. Британдықтар осыдан кейінгі шайқаста төрт танкты жоғалтты, бірақ «Кампфгруппе» жартылай дерлік жойылды. Маркс қаза тапты, ал оның неміс жағалауындағы бекіністерінің егжей-тегжейлі карталары британдықтардың қолына тиді. Одақтастардың әуедегі басымдығы немістерге резервтерін жеткізуді қиындататынын ескере отырып, Роммель олардың ең жақсы мүмкіндігі жағалауда басып кіруді тоқтату деп сенді. Басып кірудің масштабы жағалау қорғаныстары жеңілгеннен және әскерлер шашырағаннан кейін, ішкі аймақтарды қорғау немесе қарсы шабуылдар жасау қиын болды. 22:33-те Крайс 352-ші дивизияға Байодан солтүстікке қарай қорғаныс шебін құруға бұйрық берді, бірақ бұл мүмкін болмады, өйткені аумақтың көп бөлігі британдықтардың бақылауында болды және барлық қорғаныс бөлімдері ауыр шығынға ұшырады. D күні Люфтваффе тек шағын рөл атқарды. Голд аймағында күн бату кезінде келген бірнеше шағын бомбалаушылар тобы Ле-Хамельде одақтастардың зардап шегуіне және Вер-сюр-Мер маңындағы жолдың зақымдануына себеп болды. 7 маусымда сағат 06:00-де Голд жағалауынан жақын орналасқан операциялар орталығы бомбалаудан зардап шекті, бірақ кеме өз позициясында қала алды. Жауапты бөлімше II./Kampfgeschwader 40 (KG 40 – бомбалаушылық қанат) болды деп саналады. Fliegerführer Atlantik (Атлант әуе күштерінің бас штабы) басшылығымен Бордо-Мериньяқта орналасқан. 1944 жылдың 6/7 маусым күндері кешке Henschel Hs 293 кемеге қарсы басқарылатын зымырандарымен жабдықталған 26 Heinkel He 177 ауыр бомбалаушылары Нормандия аймағындағы кемелерге, соның ішінде Голд аймағына шабуыл жасады. II./KG 40 шабуыл кезінде түрлі себептерден 13 ұшағын жоғалтты. 1-ші СС танк дивизиясы «Лейбштандарте СС Адольф Гитлер» ОКВ резервінен түн ортасынан бұрын босатылып, Байо мен Орна арасында қарсы шабуыл жасауға бұйрық берілді, сонымен қатар 12-ші СС танк дивизиясы «Гитлерюгенд» және «Панцер Лехр» дивизияларымен күшейтілді; бронетранспорттық дивизиялар 8 маусымда келе бастады.
Талдау
Неміс қарсыласының шашыраңқы ошақтары жағажай аумағының бойында сақталды және британдықтар D күнінің мақсаттарына шамамен 6 км жетпей тоқтатылды. Бае қаласы, 50-ші дивизияның D күніне арналған басты мақсаты, 7 маусымда басып алынды. D күнінің соңына қарай 50-ші дивизия 700-ге жуық сарбазды жоғалтты. Голд операцияларына қатысқан барлық бөлімдердің жалпы шығыны 1000–1100 адамды құрады, оның ішінде 350-і қаза тапты. Неміс әскерінің жоғалтулары белгісіз; кем дегенде 1000 әскер тұтқынға алынды.
Алтын 6 маусымнан кейін
D күні аяқталғанда Голд жағалауына 24 970 адам, 2100 көлік және жабдықтар жеткізілді. Келесі түсірулер 34 LCT кемесінің жоғалуы және нашар ауа райы салдарынан баяулады. 24-ші лансерлер мен 61-ші барлау полкі, Виллер-Бокажға қарайғы шабуылды бастауға көмектесу үшін D күні жағаға шығуға тиіс болған, бірақ 7 маусымға дейін жағаға шыға алмады. 2004 жылы Треу 7-ші бронедивизия мен 49-шы (Батыс атты әскер) жаяу әскер дивизиясы XXX корпусының екінші дивизиялары болғанын жазды. 22-ші бронетанкті бригада (7-ші бронедивизияның бронетехникалық бөлімі) 6 маусым кешінде түсуге жоспарланған, бірақ келесі күні ғана түсе алды. Дивизияның басым бөлігі 9-10 маусым аралығында, ал кейбір бөлімдері кейінірек түсті. 49-шы дивизия 12 маусымда жағаға шықты. Мулбери портының алғашқы бөліктері D+1 күні арна арқылы жеткізілді және маусымның ортасына қарай тауар түсіру үшін пайдаланыла бастады. Бірі Ароманш қаласында британдық күштер, екіншісі Омахада американдық күштер салған. 19 маусымдағы қатты дауыл Омаха портын қиратты. Ароманш порты жөнделіп, келесі он ай бойы күніне максималды көлемде тауар түсіруге қолданылды. Тамыз айының соңына дейін Нормандияға жеткізілген британдық жабдықтардың 35% Мулбери порты арқылы, ал 15% Порт-ан-Бессин және Курсюр-сюр-Мердегі шағын порттар арқылы жеткізілді. Шебур порты 16 шілдеде миналар мен кедергілерден тазартылғанға дейін көптеген жүктер жағажай арқылы тасымалданды. Мулбери портының ең маңызды қызметі – жағажай арқылы тасымалдау мүмкін болмаған ауыр техниканы түсіру болды. Жасанды толқын қорғағыштар (Гусберри) 17-23 маусымдағы дауыл кезінде жүздеген кемелерді қорғады және Джуно мен Свордтағы тауар түсіретін кемелерге баспана берді. Порт-ан-Бессинде ағын сумен қоректенетін "Томбола" деп аталатын мұнай құбырлары арқылы мұнай қоймасы құрылды. Осы әдіс арқылы тамыз айының соңына дейін бензиннің (оның жартысы Екінші армия үшін) жеткізілді, сол кезде Плутон операциясында салынған су асты құбырлары дайын болды.
The 7th Armoured Division and the 49th (West Riding) Infantry Division were the follow up divisions of XXX Corps. The 22nd Armoured Brigade (the armoured component of the 7th Armoured Division) was scheduled to land during the evening of 6 June, but it was unable to land until the next day. The bulk of the division landed from 9 to 10 June, with some elements landing later. The 49th Division came ashore on 12 June. The first components of the Mulberry harbours were brought across the Channel on D+1 and the structures were in use for unloading by mid June. One was constructed at Arromanches by British forces, the other at Omaha by American forces. A severe storm on 19 June destroyed the Omaha harbour. The Arromanches harbour was repaired and remained in use for the next ten months, with a maximum capacity of of stores per day. Of the British supplies landed in Normandy by the end of August, 35% arrived via the Mulberry harbour and 15% came in via the small harbours at Port en Bessin and Courseulles sur Mer. Most shipments were brought in over the beaches until the port of Cherbourg was cleared of mines and obstructions on 16 July. The most important use of the Mulberry harbour was the unloading of heavy machinery that could not be brought across the beaches. Artificial breakwaters (Gooseberries) sheltered hundreds of ships during the storm of 17–23 June, and provided shelter for craft unloading stores at Juno and Sword. A joint Anglo American oil depot was constructed at Port en Bessin, fed via buoyed pipes known as "Tombola" from oil tankers moored offshore. Using this method, of petrol (half for the Second Army) was delivered by the end of August, by which time the underwater pipelines constructed in Operation Pluto were ready.
Кейінгі операциялар
Каен аймағында 21-ші танк дивизиясы, 12-ші СС танк дивизиясы «Гитлерюгенд» және басқа бөлімшелермен болған шайқастар көп ұзамай тоқтап қалды. «Перх» операциясы (7–14 маусым) Каенді басып алуға сәтті болмады, ал британдықтар Тилли-сюр-Сюльге қайта шегінуге мәжбүр болды. 17–23 маусымдағы дауылдардың салдарынан кешігуге ұшырағаннан кейін, 26 маусымда «Эпсом» операциясы басталды, бұл VIII корпустың Каенді оңтүстік-батыстан айналып шабуылдап, Одонның оңтүстігінде плацдарм құруға жасаған әрекеті болды. Операция Каенді басып алуға жетпесе де, немістер көптеген танктарын жоғалтты және барлық қолда бар танк бөлімшелерін операцияға жұмылдырды. 7 шілде күні түнінде Каенге ауыр бомба шабуылы жасалды, ал 8–9 шілдеде «Шарнвуд» операциясы барысында Орна өзенінің солтүстігі басып алынды. 18–21 шілдедегі «Атлантика» және «Гудвуд» операциялары Каеннің қалған бөлігін және оңтүстіктегі биік жерлерді басып алды, бірақ сол кезде қала дерлік қирады.
Туризм
Нормандия жағалауы туристердің танымал бағыты болып табылады. Longues sur Mer батареясы жақсы сақталған, ал оның бақылау бункерінде келушілер орталығы орналасқан. Ле-Хамель мен Ла-Ривьердегі артиллериялық орналасқан жерлер әлі де бар, бірақ көптеген басқа батареялар мен қорғаныс позициялары уақыт өте келе тозығына ұшырады. Байо қаласында Нормандия шайқасының естелік мұражайы мен Ұлттар Достастығының соғыс қабірлері комиссиясының зираты орналасқан. Ла Камб неміс әскери зираты да Байоға жақын жерде. Ароманш қаласында Мулберри портының көптеген бөліктері сақталған және мұражай оның құрылысы мен пайдалануын зерттейді. Радар стансасында келушілер орталығы мен театр орналасқан.