Кіріспе

Жапондық дәстүрлі қару Кусаригама — аяғында ауыр темір салмағы (фундо) бар металл тізбек (кусари) арқылы бекітілген камадан (жапондық орақ немесе қиық) тұратын дәстүрлі жапондық қару. Кусаригаманың Муромачи дәуірінде пайда болғаны айтылады. Кусаригаманы қолдану өнері кусаригамадзюцу деп аталады.

Тарих

Зерттеуші Нава Юмио кусаригаманың, аттың арқандарын кесу үшін қолданылатын орақа ұқсас құрал – джингаманың негізінде жасалғанына сендіреді. Джингама қару ретінде де қолданылуы мүмкін, ал Наваның сөзіне қарағанда, бұл құрал 2=конпи (3=конпи) – салмақты ұшы мен пайдаланушының білегіне оралған тізбекпен біріктірілген болуы мүмкін. Адамдар екі қолмен қаруланып, аттарын қылмыскерлерден қорғайтын. Тағы бір теория бойынша, кусаригама тобигучиге (:ja:鳶口) негізделген, ол "қалың сабы мен қысқа пышақ тәрізді жүзі бар балтаның бір түрі". Кусаригаманың жаппай шайқаста қару ретінде қолданылғанына ешқандай дәлел жоқ. Ұзын тізбекті иілту одақтастарға қауіпті болуы мүмкін, ал броняға қарсы тиімсіз. Бұл қару, қарсылас қылышпен шабуыл жасағанда ең тиімді, ал найза, нагината немесе бо сияқты ұзын қаруларға қарсы онша пайдалы емес. 12 ғасырдан бастап Токугава сёгунатының кезіне дейін көптеген жауынгерлер осы қаруды қолдануға маманданған. Олардың бірі – Ямада Шинрюкан, ол көптеген қылышбаздарды жеңген адам. Оны Араки Матаэмон бамбук тоғайына қамап, өлтірген. Ямада бамбук тоғайында кусаригама тізбегін айналдыруға жеткілікті орын таппады. Бұл қаруды ниндзялар да қолданған. Кусаригама сонымен қатар "бос уақыты бар жауынгерлердің ойыншығы және жергілікті фестивальдерде ерекше нәрсе жасағысы келген ауылдық шәкірттерді тарту құралы" ретінде де пайдаланылған. Кенджитсу, джиуджитсу және нагинатадзюцу мектептері кусаригамадзюцуды – кусаригаманы қолдану өнерін үйреткен. Бұл өнер камадзюцу, кусаридзюцу және фундзюцу аспектілерін біріктірген. Камадзюцу – кама (орақ), кусаридзюцу – тізбек, ал фундзюцу – салмақ. Кусари фундо – тізбек пен темір салмақтың үйлесімі. Эллис Амдурдың "Ескі мектеп: Жапондық жекпе-жек дәстүрлері туралы эсселер" кітабында кусаригаманың пайда болуы туралы миф қайта айтылады. Әңгімеде күрішті орып алу үшін орақ қолданған шаруаға самурай шабуыл жасайды. Шаруа тізбекпен бекітілген орағымен шайқасшыны жеңіп алады. Амдурдың пікірінше, қарсыласты тізбекпен тұзаққа түсіру тиімді емес, ал шаруаның орағы қолайсыз қару. Ол сондай-ақ, кусаригаманы шаруалар қолданғандығына немесе оның шаруа құралынан шыққандығына ешқандай дәлел жоқ екенін айтады.

Пайдалану әдістері

Қарумен шабуыл жасау әдетте салмақты тізбекті үлкен шеңберде басыңнан айналдырып, содан кейін оны қарсыластың найзасын, қылышын немесе басқа қаруын орап алуға немесе олардың қол-аяқтарын қозғалтпай тоқтатуға бағытталған. Бұл кусаригамды қолданушыға жылдам алға ұмтылып, орақпен соққы беруге мүмкіндік береді. Кусаригаманың үш түрі бар. Бірінші түрінің орақ пішіндес қаруы бар, оның сабының соңына тізбек бекітілген. Бірінші түрді қолдану риу (мектеп) -ға байланысты, қаруды бір қолмен ұстаса, тізбегі мен салмағын екінші қолмен ұстап, қарсыласына соғады. Қарудың салмағының қозғалысын қаншалықты анық көруге болады, соған қарай "оны бұрып немесе тоқтатуға болады". Кусаригамамен бір рет соққы беру әдетте қарсыластың шабуылын тоқтатуға жеткіліксіз, сондықтан екінші шабуыл жасау үшін салмақты қайтадан "керуге" тура келеді. Кусаригаманың екінші түрі - "жалаңның түбіне бекітілген" тізбек, ол бірінші түрге қарағанда әлдеқайда қуатты. Екінші түр қаруды ұстаушыға жылдам шабуылдар жасауға мүмкіндік береді және қару бұрылған жағдайда да оны пайдалануды жалғастыруға болады. Екінші түрді қолдану үшін бір қол жеткілікті, ал екінші қолыңызды басқа да айқас түрлеріне пайдалануға болады. Үшінші түрінің "қақпағы тік бұрышта орналасқан, ал қол қалқаны қақпақтың бір жағына бекітілген". Тізбек қарудың негізіне бекітіледі және оны екі қолмен басқарады, бұл бірінші түрдегі кусаригамаға ұқсас. 1980 жылдары "Black Belt" журналында Окинава кусаригамасын қолдануды үйрететін Тадаси Ямашитаның кітабы жарияланды.

Заңдық

Ирландия Республикасында кусаригама заңсыз шабуылдық қару ретінде қарастырылады. Ирландияның 1990 жылғы "Оқ жарақтары және шабуылдық қарулар туралы" заңы кусаригама және оған ұқсас басқа да қаруларды жасауға, импорттауға немесе сатуға тыйым салады. Мұндай әрекеттер жеті жылға дейін түрме жазасына алып келуі мүмкін.