Платонның «Теэтет» диалогы: Білім туралы зерттеу

Кіріспе

Платонның білім табиғаты туралы сократиялық диалогы "Театет" (/θ//iː//ɪ/'/t//iː//t//ə//s/; Θεαίτητος Theaítētos, лат. Theaetetus) – б.з.д. 4 ғасырдың ортасында Платон жазған, білім табиғатын зерттейтін философиялық еңбек. Ол эпистемологияның негізін қалаушы туындылардың бірі саналады. Платонның көптеген еңбектері сияқты, "Театет" та диалог түрінде жазылған, онда Сократ пен жас математик Театет және оның ұстазы Киринелік Теодор қатысады. Диалогта Сократ пен Театет эпистема, яғни білімнің анықтамасын табуға тырысады және білімнің үш анықтамасын талқылайды: білім – тек қабылдау, білім – нақты үкім, және соңында білім – нақты үкіммен бірге түсіндіру. Бұл анықтамалардың әрқайсысы жеткіліксіз болып табылады, себебі диалог Сократтың дінсіздік айыбымен сотқа шақырылуына байланысты аяқталады. Платонның білім туралы теориясының маңызды еңбектерінің бірі ретінде "Театет" б.з.д. 3 ғасырдағы скептиктер мектебінен бастап, 6 ғасырдағы неоплатонизмге дейін платонизмге әсер етті. Бұл еңбек сонымен қатар, Эдмунд Геттиерге тигізген әсері арқасында қазіргі заманда да зор назар аударуда. Геттиер осы еңбекте баяндалған Платонның білім туралы теориясын зерттеген мақаласында, білімнің қалыптасқан анықтамаларын – "негізделген нақты сенімді" сынға түсірді.

Күні мен орны

"Театет" Платонның жазылған уақытына қатысты мәліметтер беретін сирек туындыларының бірі болып табылады: Диалог Евклид Мегаралық пен оның досы Терпсионның жараланған Театеттің Коринф шайқасынан отанына қайтып келе жатқанын көрген қысқаша көрінісімен басталады, сол шайқаста алған жараларынан көз жұмған болуы мүмкін. Евклид досына Сократ пен Театет арасындағы әңгіменің жазбасы бар екенін айтады, бұл Театет әлі жас болған кезде болған. Содан кейін Евклидтің құлы осы әңгімені екеуіне оқып береді. Коринфтегі шайқастың нақты уақыты ғалымдар арасында пікірталас тудырды: көбінесе бұл шайқас б.з.д. 369 жылы болған деп есептеледі, онда Театет он жылдыққа жуық жаста болған болар еді, бірақ соңғы кезде Дебра Найлс сияқты ғалымдар диалогтағы шайқас б.з.д. 391 жылы болған Коринфтегі басқа шайқас екенін айтады, онда Театет жиырмадан астам жаста болған. Ішкі ерекшеліктері бойынша, бұл диалог Платонның "алғашқы" әңгімелеріне, мысалы, "Эвтифрон" немесе "Крито" сияқты, ұқсас саналады, себебі Платонның Сократы өзінің пікірлерін білдірмей, "Театетте" білімнің мәнін талқылайды және әңгіме толыққанды жауапсыз аporиямен аяқталады. Дегенмен, ол "кейінгі" күрделі философиялық әңгімелерге де ұқсас, мысалы, "Парменид", "Федрус" және "Софист" және "Мемлекеттік басшы" әңгімелері, олар оқиғаның жалғасы ретінде қызмет етеді.

Диалогтың кейіпкерлері

Мегариялық Евклид – Мегариялық философия мектебінің негізін қалаушы, Сократтың шәкірті және Платонның замандасы. Терпсион – Евклидтің досы, оның өзі туралы мәліметтер тек осы диалогта ғана кездеседі, бірақ кейінірек Плутарх пен циниктер хаттарында сақталған, осы диалог негізінде жазылған болуы мүмкін аңыздар бар. Сократ – Платонның әйгілі ұстазы, б.з.д. 399 жылы Афина халқы тарапынан өлім жазасына кесілген. Диалог Сократтың Архонт патшасының сарайына сотқа бару алдында өтеді, онда Сократ шамамен 70 жастағы қарт адам болып бейнеленеді. Теодор – грек математигі, Солтүстік Африка жағалауындағы, қазіргі Ливияда орналасқан, Сидра шығанағының шығыс бөлігіндегі өркендеген Киринея қаласынан шыққан. Теодор өлшемсіз шамалар теориясын зерттеген, ал Диоген Лаэрцийдің сөзіне сүйенсек, Платонға математиканы үйреткен деседі, бірақ бұл мәлімдеменің тарихи дұрыстығын растау мүмкін емес. Теитет – Афиналық грек математигі, Евклидтің «Элементтер» кітабының X кітабында квадрат түбірлер арқылы иррационалды ұзындықтарды өлшеу әдісін жасаған және бес дұрыс көпбұрыш бар екенін дәлелдеген. Диалогта айтылғандай, ол мұрнының және көздерінің пішінімен Сократқа ұқсаған. Ол диалогтың сюжеттік желісіндегі Коринф шайқасынан кейін жарақаты мен дизентериядан көз жұмған. Сократ, Театет және Теодор келесі күні «Софист» еңбегінде Евклид кітабындағы әңгіменің жалғасы ретінде қайтадан пайда болады, онда оларға есімдері аталмаған Элеаттық білімді де және Сократ есімді ұл да қосылады.

Контурлық

Диалогтың оқиғасы күрес мектебінде өтеді. Сократ Теодордан геометриямен айналысатын, үміттендіретін шәкірттері бар-жоғын сұрайды. Теодор олардың бар екенін, бірақ баланы артық мақтағысы келмейтінін, себебі оған құмар екендігіне күдік тудырудан қауіптенетінін айтады. Ол Теотет атты жігіт жас Сократқа ұқсайды, сырт келбеті жай, мұрны қисық, көздері ілгері шығыңқы екенін айтады. Екі қарт Теотеттің денесін маймен сүртіп жатқанын көреді, ал Теодор оның ақылды, денесі күшті, мұрасын қорғаншылар ысырап еткен жетім екенін еске салады. Сократ Теотеттің өзі білмейтін нәрсені білу арқылы пайда тапқанын және болашақта осы тақырыпқа жақсырақ дайындала алатынын мәлімдейді. Әңгіме Сократтың қылмыстық айыптау бойынша сотқа баруға тиіс екенін хабарлауымен аяқталады. Сократ Теотетке білімнің мәнін анықтай алмайтынын және оның қарапайым формуласын іздеп жүргенін айтады. Теотет сұраққа қалай жауап беру керектігін білмейтінін мойындайды, ал Сократ оған көмектесу үшін келгенін түсіндіреді. Сократ өзінің жолын анасы – акушердің кәсібінен алғанын айтады. Ол балаларды дүниеге әкелгендей, Сократ жас жігітте жаңа ой туып, оны жетілдіру қиын болғанда сезе алады. Сократ өзінің философиялық еңбегін акушерлік (майетика) деп санайды. Бұл әдіс, кейін Сократ әдісі деп аталды, сұрақтар мен жауаптар арқылы білімді ашудан тұрады.

Протагордың білім теориясы

Сократ білімнің қабылдау екендігі туралы ой, тілі жағынан болмаса, Протагордың "Адам – барлық нәрсенің өлшемі" деген атақты максимімен бірдей болуы керек деп санайды. Сократ екі идеяны біріктіруге тырысады және Гомердің Гераклиттік өзгеріс теориясының командасының капитаны екенін айтады. Сократ, ақылға сыймас қателіктердің толық нұсқаулығын ойдан таса болған Теэтетқа түсіндіреді. Сократ балаға кейін ол (Сократ) бір дюйм жоғалтпай кішірейеді дейді, себебі Теэтет оған қатысты өседі, бала бас айнып қалғанын шағымдайды. Көп цитаталанған сөзінде Сократ "таңғажайып сезім (тауамазейн) философқа тән" деп қуана айтады. Ол жігітке сабырлы болуға және оның сұрақтарына төзімділік танытуға кеңес береді, сонда оның жасырын сенімдері күн жарығына шығады. Сократ олардың осы уақытқа дейін келіскендерін қорытындылағанда, білімнің сезімдік қабылдау екендігі мәселелі болады, себебі Сократ "бірдей жел соққанда, біреуіміз суық сезінеміз, ал екіншіміз сезінбейміз?" деген сұрақ қояды. Соның салдарынан ол желге қарсылық ретінде Гераклиттік өзгеріс идеясын енгізеді. Гераклиттің ілімі "ешнәрсе өзінде бір нәрсе емес, барлығы дамып келеді" екенін көрсетеді. Осылайша, заттардың нақты мағынасы жоқ, олар өз мағынасын басқа заттарға қатысты айырмашылықтан алады, желге қарсылық Теэтеттің "Білім – сезімдік қабылдау" деген пікіріне енгізілуі мүмкін. Соның нәтижесінде олар осы пікірдің рас екендігін зерттеуді жалғастыра алады. Гераклиттік өзгеріс ілімі Протагор ілімінен ерекше екенін атап өту маңызды. Протагорлық – шындықтың радикалды салыстырмалылығы, ал Гераклиттік – шындықтың радикалды салыстырмалылығы. Бұл Теэтеттің пікірін Протагор тұрғысынан түсіндіруге қолдау білдіретін теория болып табылады, осылайша олар осы тұжырымның дұрыстығын толық зерттей алады. Сократ Протагордың қайтыс болғаны және оның идеясын өзі сияқты адамдарға қарсы қорғай алмайтыны өкінішті екенін мойындайды. Ол екеуінің "жетімді аяқ астына таптап отырғанын" айтады, бірақ айыптау күшінде қалады. Протагор қайтыс болғандықтан, Сократ өзін софистің орнына қойып, оған өз идеясын қорғауға көмектесуге тырысады. Сократ егер Протагор әлі тірі болса, оның өзін қорғау үшін айтары көп болар еді және олар қазір "жетім баласына" жамандық жасап отырғанын мойындайды. Өлі софистің аузына сөз салып, Сократ Протагор өзінің максимімен барлық нәрселер қозғалыста екенін және қандай жағдай болса да, байқаушы үшін, жеке адам немесе мемлекет болсын, солай екенін айтады. Сөйлеуінің соңында Сократ Теодорға Протагор өзінің идеяларын қорғауды әлдеқайда жақсы орындайтын болар еді деп мойындайды. Теодор Сократқа ол әзіл-қалжың жасап жатыр, бұл іске балалық күшпен келгенін айтады. Теодор Протагордың шәкірті екенін айтпаса да, оның досы болғанын айтады. Сократ Теодорды Протагорды күшпен қорғауға шақырады, өйткені ол баланың қорқыныштығын (Теэтеттің) Протагор іліміне қарсы дәлелдеуде пайдаланғанын көрсеткісі келмейді. Сократ, әр адамды өзінің даналығының өлшемі етіп, Протагорды бұрмаламағанына мүлдем сенімді емес, Теодорды Протагордың кез-келген ізбасары (оның ішінде өзі де) ешкімнің басқа біреудің қателігін ойламайтынын айтады ма деген сұраққа баса назар аударады. Теодор Сократтың дәлелдеріне қарсы ештеңе істей алмайтынын дәлелдейді. Ол Протагор оған қарсы шыққандардың дұрыс екеніне келіседі. Протагораны толық эпистемологиялық релятивист етіп, әр адамның жеке қабылдаулары оның шындығы және шындығын білдіретін жағдайда, Сократ та, Теодор да Протагораны абсурдтық ұстанымды ұстаған ретінде бейнелейді. Сократ философтардың неге жалпы адамзатқа бейқам және ақымақ болып көрінетінін түсіндіреді. Сократ философтардың мазаққа ұшырағанын түсіндіреді, өйткені олар көпшілікті қызықтыратын нәрселерді ойламайды: олар көршілерінің үйіндегі жанжалды, Гераклге дейінгі ата-бабаларының ізін табуды және т.б. Ал философ болса, әдемілік пен білім сияқты "жоғарырақ" нәрселерге көңіл бөледі. Бұл жерде Сократ өз төсегін жайып, тамақ пісіре алмайтын (175e) ой-санасы бос интеллектуалды классикалық суреттейді. Сократ бұл сөйлеуге үлкен екіге бөліп, өмір сүрудің екі түрі бар екенін айтады: құдайлық бақытты өмір, әділ философтар өмір сүргендей немесе көпшілік өмір сүргендей құдайсыз, бақытсыз өмір. Сократ бұл оның білімді анықтау жөніндегі бастапқы жобасын басумен қауіп төндіретін бұрмалау екенін мойындайды. Теодор, ескі геометр, Сократқа бұндай нәрселерді одан да оңай түсінетінін айтады. Сократ өзгеріс адамдары, мысалы Гомер мен Гераклиттің сөйлесуі қиын екенін айтады, себебі оларды нақтылай алмайсыз. Олардан сұрақ қойсаңыз, олар сізге қанатын қағып, бір афоризмді лақтырады, ал сіз оны түсінуге тырысқанда, олар тағы біреуін лақтырады. Олар дискурста да, өз саналарында да ештеңені бекітпейді. Сократ сондай-ақ, "қозғалмайтын бүтін" туралы үйрететін қарсы мектептің де сөйлесуі қиын екенін айтады. Сократ өзінің жастығында осы идеяның авторы Парменидке кездескенін, бірақ оның тағы бір бұрмалауға баруын қаламайды.

Socrates thinks that the idea that knowledge is perception must be identical in meaning, if not in actual words, to Protagoras' famous maxim "Man is the measure of all things." Socrates wrestles to conflate the two ideas, and stirs in for good measure a claim about Homer being the captain of a team of Heraclitan flux theorists. Socrates dictates a complete textbook of logical fallacies to the bewildered Theaetetus. When Socrates tells the child that he (Socrates) will later be smaller without losing an inch because Theaetetus will have grown relative to him, the child complains of dizziness In an often quoted line, Socrates says with delight that "wonder (thaumazein) belongs to the philosopher". He admonishes the boy to be patient and bear with his questions, so that his hidden beliefs may be yanked out into the bright light of day. When Socrates sums up what they have agreed on so far, it becomes problematic that knowledge is sense perception, for Socrates raises the question that "When the same wind blows, one of us feels cold and the other not?" As a result, he introduces the idea of Heraclitean flux to act as a defense to the wind objection. Heracliteanism shows that "Nothing is in itself just one thing Everything is in a process of coming to be". Thus as there is no fixed meaning in things, but they draw their meaning in a referential difference to other things, the wind objection can be incorporated into Theaetetus's claim that "Knowledge is sense perception". As a result, they can then continue their inquiry as to the truth of this claim. It is important to note that the Heraclitean doctrine of Flux is not the same as the Protagorean doctrine. The Protagorean is radical truth relativism whereas the Heraclitean is radical reality relativism. It serves as a supporting theory to the Protagorean interpretation of Theaetetus's claim, in order that they might fully inquire as to the validity of this premise. Socrates admits that it is unfortunate that Protagoras is dead and cannot defend his idea against people such as himself. He says that the two of them are "trampling on his orphan" but the charge remains. Since Protagoras is dead, Socrates puts himself in the sophist's shoes and tries to do him the favor of defending his idea. Socrates concedes that if Protagoras were still alive, he would have more to say in his own defense, and that they are now essentially mistreating "his orphan child." Putting words in the dead sophist's mouth, Socrates declares that Protagoras asserts with his maxim that all things are in motion and whatever seems to be the case, is the case for the perceiver, whether the individual or the state. At the end of his speech, Socrates admits to Theodorus that Protagoras would have done a far better job of defending his own ideas. Theodorus tells Socrates that he must be kidding, that he has come to the task with boyish vigor. Theodorus does not claim to be a disciple of Protagoras, but states that he was a friend. Socrates invites Theodorus to put up a more vigorous defense of Protagoras, as he does not want it suggested that he has used the child's timidity (of Theaetetus) to aid him in his argument against the doctrine of Protagoras Socrates, not at all certain that he has not misrepresented Protagoras in making each man the measure of his own wisdom, presses Theodorus on the question of whether any follower of Protagoras (himself included) would contend that nobody thinks anyone else is wrong. Theodorus proves to be helpless against Socrates' arguments. He agrees that Protagoras concedes that those who disagree with him are correct. In making Protagoras a complete epistemological relativist, where every person's individual perceptions are his reality and his truth, both Socrates and Theodorus paint Protagoras as maintaining an absurd position. Socrates then proceeds to explain why philosophers seem clumsy and stupid to the common lot of humanity. Socrates explains that philosophers are open to mockery because they are not concerned about what interests most people: they could not care less about the scandals in their neighbor's house, the tracing of one's ancestry to Heracles, and so on. In contrast, the philosopher is concerned with things that are, such as beauty and knowledge, which are "truly higher up". It is here that Socrates draws the classic portrait of the absent minded intellectual who cannot make his bed or cook a meal (175e). Socrates adds a big bifurcation to this speech, saying that there are only two kinds of lives to be lived: a divinely happy one, lived by righteous philosophers or a godless, miserable one, such as most people live. Socrates admits this was a digression that threatens to drown his original project, which was to define knowledge. Theodorus, the old geometer, tells Socrates that he finds this sort of thing easier to follow than his earlier arguments. Socrates says that the men of flux, like Homer and Heraclitus, are really hard to talk to because you can't pin them down. When you ask them a question, he says, they pluck from their quiver a little aphorism to let fly at you, and as you try to figure that one out, they wing another one at you. They leave nothing settled either in discourse, or in their own minds. Socrates adds that the opposite school of thought, that teaches of the "immovable whole" is just as hard to talk to. Socrates says he met the father of the idea, Parmenides, when he was quite young, but does not want to get into another digression over it.

Білімнің анықтамасы

Сократ адам ақыл-ойының құс үйіріне теңеуін келтіреді. Сократ иелік ету мен қолданудың аражігін ажыратады; көбінесе біріншісі екіншісін білдіреді, алайда керісінше, құс сияқты бір нәрсе қолданыста болғанымен, онымен бірге болуы міндетті емес. Сократ адам ақыл-ойында білім іздегенде, қате нәрсені ұстап алуы мүмкін дейді. Он бірін он екіге шатыстыру – көгершін іздеп, кептерді ұстағанмен тең, дейді ол. Театет ойынға қосылып, суретті толықтыру үшін құстармен бірге ұшып жүрген білімсіздіктің бөліктерін көзге елестету қажет дейді. Егер осылай болса, онда нағыз білімді бейнелейтін құстар мен жалған білімді бейнелейтін құстарды қалай ажырата аламыз? Осы білімді бейнелейтін тағы басқа құстар бар ма? Сократ бұл сөздің абсурдты екенін түйіндейді де, құс туралы теңеуді жоққа шығарады. Құс қапағы туралы теңеуді жоққа шығарғаннан кейін, Сократ пен Театет білімді «нағыз ой-пікір» деп анықтауға оралады. Алайда Сократ заң соттарында заңгердің сөзіне көніп, шешім қабылдаған қазылардың мысалын келтіреді. Мұндай көну шындықты білумен тең емес, себебі бұл заңгерлердің қалаған нәрсесіне «сенімділік» тудырады. Театет заңгер қазылар алқасын шындыққа «сендіре» алады деп үміттенсе, Сократ олардың шындыққа сенгенімен, нағыз білімге ие болатынына қанағаттанбайды. Алайда Сократтың пікірінше, олар шындықты білмейтін болғандықтан, дұрыс шешім қабылдай алмайды. Осы қайшылықта Сократ нағыз ой-пікір мен білімнің екі түрлі нәрсе болуы керек деп шешеді. Театет білім мен нағыз ой-пікірді ажырата отырып, нағыз ой-пікірдің «есеппен (логос) білімге тең екендігі» туралы айтқандарын еске алады. Есепсіз нәрселер «білуге болмайтын», ал есеппен нәрселер «білуге болатын» болып табылады. Сократ түсінде алғашқы элементтер туралы сөйлескен адамдарды естігенін айтады. Бұл негізгі элементтерді тек атауға болады, оларды бар деп ойлауға болмайды, ол «өзі, немесе соны, әрқайсысы, жалғыз немесе осы» деген сөздермен мысалдар келтіреді. Олар басқа сөздерге қосылуы мүмкін, бірақ олар өздері тек атау ғана. Сократ бұл элементтер қосылғанда «кешен» пайда болады дейді. Бастапқы элементтер «жауапсыз және танылмайтын, бірақ түсінікті», ал кешендер «танымдық және көрініс табатын» және сондықтан «нағыз ой-пікірдің» нысаны болуы мүмкін. Ол түсін Театетпен келісіп, білім – «нағыз ой-пікірмен есеп беру» деген тұжырыммен аяқтайды. Алайда Сократ әріптерді зерттей отырып, кейбір қиындықтарды ашады. Ол өзінің есімінің алғашқы екі әріпін, S және O, алып, «Со» буынының білуге болатынын, ал жеке әріптердің білуге болмайтынын ойлайды. Театет бұл идеяны таңғаларлық деп санайды, сондықтан Сократ буынды білу үшін, алдымен әріптерді білу керек деп ойлайды. Сократ буынның әріптерден құралған «бірлік формасы» бола алатынын айтады. Осыны ескере отырып, Сократ «қосынды» мен «толық» бірдей ме деп қарастырады. Теэтет бастапқыда олар бірдей емес дейді, бірақ Сократ оны математика мен алты санын білдірудің әртүрлі тәсілдері арқылы өткізген кезде оның ойының бұзылуынан өзгерді. Сократ осыған келіскеннен кейін, Теотеттің жауаптарынан, буындар әріптерден ерекшеленеді және әріптерден тұрмайды деп қорытындылау үшін, буындар мен әріптер тақырыбына қайта оралады. Теитет бұл идеяның күлкілі екенін мойындайды. Сократ элементтер мен кешендер туралы сөйлеуге қайта оралып, олардың бір сыныпта екендігін, өйткені олардың ‘бөліктері жоқ және бір формада’ екенін айтады. Сократ бұл өзгерісті былай деп түйіндейді: егер біреу кешен танымал және айтуға болатын, ал элемент керісінше болса, «біз оны тыңдамағанымыз жақсы». Ол элементтер «көптегенде анық белгілі» деп ұсыну үшін жеке ноталарды (музыка элементтері деп танылады) ажырататын музыканттың мысалын келтіреді. Сократ есеп беруді ‘сөздер мен сөздік көріністер арқылы ойды дауыстап білдіру’ деп ұсынады. Алайда, ол егер бұл шындық болса, онда әркім «есеппен» ой-пікір білдіре алады деп ойлайды, өйткені олардың барлығы (естімейтіндер мен мылқаулардан басқа) өз пікірлерін білдіре алады. Сократ оны одан әрі зерттей отырып, өз ой-пікірін айта алатын адам тақырыптың негізгі элементтеріне сілтеме жасай білуі керек деп болжайды. Вагонды оның жеке бөліктерімен анықтаудың мысалын келтіре отырып, есеп «бұрынғы элемент бойынша элемент арқылы өтеді» дегенге келісіледі. Сократ Теотеттің жазуды үйренгенін және егер сіз есімнің жекелеген элементтерін (хаттарды) жоғалтсаңыз, бұл сіз оны білесіз дегенді білдірмейді деген ойын сұрайды. Бұл Сократтың «есеп беру» анықтамасының екіншісін аяқтайды – «элементтер арқылы толыққа жол».

Socrates compares the human mind to an aviary. Socrates draws the distinction between having and possessing; the former typically implies the latter, though on the other hand, one can possess something, such as a bird, without actually having it (with them at any moment). Socrates says that as a man goes hunting about in his mind for knowledge of something, he might grab hold of the wrong thing. He says that mistaking eleven for twelve is like going in for a pigeon and coming up with a dove, Theaetetus joins in the game, and says that to complete the picture, you need to envision pieces of ignorance flying around in there with the birds. But if this is the case, how would you be able to distinguish between the birds representing real knowledge and the ones representing false ones? Are there other birds that represent this type of knowledge? Socrates comes to the conclusion that this is absurd and therefore he discards the aviary analogy. After discarding the bird cage analogy, Socrates and Theaetetus return to the definition of knowledge as 'true judgement' This, Theaetetus argues, is true because it is 'free from mistakes.' However Socrates introduces an example of a jury in the law courts, being persuaded of an opinion by a lawyer. This persuasion is not the same as knowing the truth, as all is produced is 'conviction' in judging whatever the lawyers want. Although Theaetetus hopes it is possible the lawyer will be able to 'persuade' the jury of the truth, Socrates is unsatisfied as if they are justly persuaded, they will have true knowledge. However, in Socrates' belief, they cannot make a correct judgement as they would not have true knowledge. With this conflict, Socrates decides that true judgement and knowledge must be different things. After distinguishing between knowledge and true judgement, Theaetetus recalls being told that true judgement 'with an account (logos) equates to knowledge. Things without an account are 'unknowable', while things with an account are 'knowable'. Socrates responds by telling of a dream, in which he overheard people talking of primary elements. These primary elements can only be named, they cannot be thought of as existing or not he gives examples of words like 'itself, or that, each, alone or this.' While they can be added to other words, they by themselves are just a name. When these elements are added together, Socrates says that a 'complex' is formed. The primary elements are 'unaccountable and unknowable, but perceivable' while the complexes are 'knowable and expressible' and so can be objects of 'true judgement'. He concludes his dream by agreeing with Theaetetus that knowledge is 'true judgement with an account.' However, Socrates exposes some difficulties by examining letters. He takes the first two letters of his name, S and O to wonder if the syllable 'So' is knowable while the individual letters are not. Theaetetus finds the idea strange, so Socrates deduces that in order to know the syllable, the letters must be known first. Socrates proposes that the syllable can be a 'single form' produced from the letters. With this in mind, Socrates considers whether the 'sum' and the 'whole' are the same. Theaetetus initially says they are not, but changes his mind in confusion when Socrates leads him through maths and the different ways of expressing the number six. After agreeing this, Socrates returns to the subject of syllables and letters to conclude from Theaetetus' answers that syllables are different from letters and cannot contain letters. Theaetetus admits this idea is ridiculous. Socrates returns to talking about elements and complexes to propose that they are in the same class, as they have 'no parts and [are] a single form.' Socrates sums up this reversal by remarking that if anyone tries to tell them the complex is knowable and expressable while the element is the opposite, 'we had better not listen to him'. He cites the example of a musician distinguishing individual notes (conceded to be elements of music) to propose that elements are 'much more clearly known.' Socrates proposes an account to be 'making one's thought apparent vocally by means of words and verbal expressions.' However, he wonders if that is so, everyone will be able to make judgement 'with an account' as they can all (except for the deaf and dumb) vocalize and express opinions on matters. Socrates examines it further by suggesting that a man who can vocalize his judgement must be able to make reference to the primary elements of the subject. Giving an example of defining a wagon by its individual parts,, agreement is reached that an account is 'going through a thing element by element.' Socrates questions Theaetetus by drawing on his learning of how to write, and the idea that if you misplace individual elements (letters) of a name, that does not mean you have knowledge of it. This finishes Socrates' second definition of an account as 'the way to the whole through the elements'

Сократ ұсынатын үшінші анықтама – «сұраған нәрсеңізді басқа барлық нәрселерден ажырататын белгіні айта білу», мысалы, Күннің жарқырауы оны ерекшелейді. Алайда, бұл анықтама сәтсіз аяқталады, өйткені нысанның ерекшелігін білу үшін оны білу қажет. Осылайша, «білім не?» деген бастапқы сұраққа жауап беру өте қиын болады – «біліммен» үйлескен «нағыз ой-пікір», Сократтың мойындауынша, «ақылға сыймайды».

Сократ диалогты олардың екеуі жасағанның бәрі «бос сөздер» екенін жариялап аяқтайды және ол Мелеттің шақыруымен сотқа баруы керек екенін айтады.

Диалогтағы маңызды сілтемелер

Бұл диалогта Сократ Эпихармды "Комедияның ханзадасы" және Гомерді "Трагедияның ханзадасы" деп атайды, ал екеуін де "әр түрлі поэзияның ұлы шеберлері" дейді.

Геттидің проблемалары

ХХ ғасырда диалог және білімді "негізделген, шын сенім" ретінде анықтау Эдмунд Геттьер тарапынан зерттелді. Ол "Театет" және "Мено" еңбектерінде баяндалған Платонның эпистемологиясын қарастырды. Оның "Негізделген, шын сенім – білім бе?" (1963) атты жұмысында Геттьер проблемасы ұсынылды, бұл негізделген, шын сенімнің біліммен бірдей екендігі туралы түсінікке күдік тудыратын жағдайдың мысалы.

Стефаностың сандары

Платон еңбектеріне тәндей, сілтеме нөмірлері Анри Этьеннің (Стефан) 1572 жылғы басылымының беттеріне сәйкес келеді. Ал цитаталар Бенджамин Джоуетт басылымынан алынған, ол ақысыз қолжетімді және авторлық құқығы жоқ.