Кіріспе
Перулік түксіз иті, перулік виринго, перулік инка орхидеясы, жалаңаш ит немесе чиму иті – түксіз иттердің бірнеше тұқымының бірі. Перулік түксіз итті "перос Чинос" деп те атаған, бұл сөз тікелей "қытай иттері" деп аударылады, бірақ "үй иттері" деген мағынаны білдіреді деп есептелген, себебі "China" – кечуа (жергілікті перуандық) тілінде "әйел" деген сөз. Бұл тұқым түрлі өлшемдерде және шоколадты қоңыр, піл сұры, мыс түстерінде кездеседі. Олар жоғары температураға сезімтал және жүннің болмауына байланысты арнайы күтімді қажет етеді, оның ішінде күннен және суықтан қорғау да соған жатады. Тарихи тұрғыдан алғанда, олар Инка империясымен байланысты және Перудің мәдени мұрасының бір бөлігі ретінде ресми түрде танылған.
The Peruvian Hairless Dog, Peruvian viringo, Peruvian Inca Orchid, naked dog, or Chimú dog is one of several breeds of hairless dog. Peruvian Hairless dogs were also called “perros Chinos” which translates directly to chinese dogs but was thought to have the meaning of “house dogs” instead, as ”China” is a Quechua (indigenous peruvian) word for woman. The breed comes in a variety of sizes and colors, including chocolate brown, elephant grey, and copper. They are sensitive to extreme temperatures and require special care due to their lack of fur, including protection from the sun and cold. Historically, they have been associated with the Inca Empire and are officially recognized as part of Peru's cultural heritage.
Тарих
Перудің түксіз иті көбінесе инка иті деп есептеледі, себебі ол Инка империясы кезінде күтілген (испандар оларды империядағы алты түрлі ит тұқымының бірі деп жіктеген), сонымен қатар Перудің солтүстік жағалау аймағындағы инкадан бұрынғы мәдениеттерде де үй жануары ретінде ұсталған. Чиму, Моче және Викус мәдениеттерінен табылған қыштан жасалған түксіз иттер жақсы белгілі. Перулік түксіз иттердің суреттері шамамен 750 жылға қарай Моче керамикалық ыдыстарында пайда болады және кейінірек Анд керамикалық дәстүрлерінде жалғасады. Перудің түксіз иттері қазір Перудің символы және оның ұлттық мұрасының бір бөлігі болып табылады, олар өнер мен әдебиетте дәріптеледі. Халықаралық кинологиялық федерация (FCI) бұл тұқымды мойындап, ресми тұқым стандартын қабылдады. Осыған дейін АҚШ-та бірқатар әуесқойлар Перудің түксіз итінің тағы бір түрін – Перу инкасының орхидеясын шығарды. Перу инкасының орхидеясы AKC (Американдық кинологиялық клуб) тарапынан мойындалған, ал барлық мойындалған иттер 20 ғасырдың басында Перудан әкелінген 13 иттің ұрпақтары болып табылады. Соңғы жылдары UKC (Біріккен Кіші Иттер Клубы) да бұл тұқымды мойындады.
ДНК дәлелі
2018 жылы жасуша ядросының ДНК-сын талдау көрсетті, иттер адамдардан кейін 4500 жыл өткен соң Сібірден Солтүстік Америкаға келген, содан кейін 9000 жыл бойы оқшауланған, ал еуропалықтармен байланысқа түскеннен кейін бұл иттер жойылып, еуразиялық иттермен алмастырылған. Бұл байланысқа дейінгі иттерде қазір жоғалып кеткен ерекше генетикалық іздер болған.