Кіріспе

Солтүстік Кипр Түрік Республикасының туы (Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bayrağı) – Солтүстік Кипр Түрік Республикасының мемлекеттік туы. Ол Түркия туының негізінде жасалған, бірақ түстері кері және жоғарғы және төменгі жағында екі қосымша көлденең қызыл жолақтары бар. Туды түрік кипрлігі суретші Эмин Чизенел салған. 1983 жылы бір жақты тәуелсіздік жариялаған және тек Түркия ғана мойындаған Солтүстік Кипр 1984 жылы осы туды қабылдады. Тудың мағынасы туралы ресми түсіндірме берілмеген, бірақ оны жұлдыз бен ай Түрік ұлтын, қызыл түс түрік кипрліктерінің қанын, ал жолақтар Түркияны (жоғарғы) және Солтүстік Кипрді (төменгі) көрсетеді деп түсінуге болады. Осы тудан бұрын Түркия туы қолданылған. Елдің туы заңмен ресми түрде белгіленген, және оның қайда және қашан көтерілуі керектігін, сондай-ақ туды қорлауға және өртеуге қатысты бірнеше заңдар бар. Туды жартылай көтеруге де болады, көбінесе Түркияның негізін қалаушы және бірінші президенті Мұстафа Кемаль Ататүкті еске алу мақсатында, сондай-ақ Премьер-министрдің тиісті бұйрығы болған жағдайда. Бұл заңдардың бір бөлігі Түркия туына да қолданылады, ол елде ресми мәртебеге ие. Кирения тауларындағы Беспармаклар тауының беткейінде Солтүстік Кипрдің үлкен туы, жұлдыз, ай және «Түрік болғаным үшін қандай бақыт!» деген жазу орналасқан.

Дизайн және символика

Солтүстік Кипрдің туы Солтүстік Кипр Түрік Республикасының Ту туралы заңының 2-бабында былай анықталған: "Түрік Солтүстік Кипр Республикасының туы заңда белгіленген шарттар бойынша ақ түс фонда қызыл жұлдыз және ай жалқызынан, сондай-ақ екі бойлық жолақтан тұрады". Тудың мағынасы туралы ресми мәлімдемелер жоқ. Бір түсіндірме бойынша, жұлдыз және ай жалқызы түрік ұлтын білдіреді, қызыл түс Кипрдегі қақтығыстарда қаза болған түрік кипрліктерінің қанын, ақ түс бейбітшілікті, жоғарғы жолақ Түркияны, ал төменгі жолақ Солтүстік Кипрді көрсетеді, ал жолақтардың көлденең орналасуы "Түрік Солтүстік Кипр Республикасы мәңгілікке дейін сақталатын болады" дегенді білдіреді. 2019 жылы туға қатысты жалған конспирологиялық теория пайда болды. Бұл теория Израиль туындағы екі көк жолақтың Нил және Евфрат өзендерін бейнелейтіні және Израильдің олардың арасындағы барлық жерді жаулап алуға ниеттенгені туралы айыптауларға негізделген.

Бұрынғы жалаушалар

Түрік Федеративтік Кипр мемлекеті 1975 жылдың 13 ақпанында құрылды және 1983 жылдың 15 қазанына дейін болды, сол кезде Солтүстік Кипр Түрік Республикасы құрылды. Түрік Федеративтік Кипр мемлекетінің конституциясында ту туралы ешқандай мәлімет жоқ. Түркия ғана мойындаған, жаңа құрылған Солтүстік Кипр Түрік Республикасы тәуелсіздігін жариялағаннан кейін 3 күн өткен соң, 1983 жылдың 18 қарашасында Солтүстік Кипрдің Министрлер кеңесі жаңа мемлекеттің туын талқылады. Кипр туын, солтүстік-батыс бұрышына (жоғарғы сол жағына) Түркия туын орналастыру туралы шешім қабылданды. Бірақ бұл үлгі ешқашан қолданылмады. "Flag Bulletin" журналында жарияланған мәліметке сәйкес, алғашқы төрт ай бойы Түркия туы Солтүстік Кипрдің ресми туы ретінде пайдаланылды.

Қазіргі жалауша

1983 жылғы 23 қарашада үкімет ел үшін жаңа туды ресми түрде іздестіріп, барлық азаматтардан, мекемелер мен қоймалардан 1983 жылғы 3 желтоқсанға дейін ту ұсынуларын сұрады. 1984 жылғы 7 наурызда Солтүстік Кипр Конституциясының №15 заңымен ресми түрде қабылданды және Солтүстік Кипрдің туы ретінде бекітілді. Солтүстік Кипрдің Ту заңы сол күні қабылданды.

Ұсынылған ұлттық жалау

Аннан жоспары – Біріккен Ұлттар Ұйымының Кипр Республикасын «Кипр Біріккен Республикасы» деген атаумен екі штаттан тұратын федерация ретінде қайта құру жөніндегі ұсынысы, мақсаты Кипр дауын реттеу болған. 2004 жылдың наурыз айының басында грек және түрік кипрліктерінен құралған комиссия федерация үшін үш ақ, көк, қызыл және қызғылт сары жолақтары бар испандық фес түріндегі байрақты таңдады. Федерациядағы Түрік Кипр штатының туы ретінде қазіргі Солтүстік Кипрдің туын пайдалану жоспарланған. Ақ түсті жолақтың (фимбриацияның) мағынасы ресми түрде жарияланбаған, бірақ оның екі қауым арасындағы бейбітшілікті білдіретіні жөнінде түсіндірулер бар.

Тізім

Ту қолданылған күні Сипаттамасы 1974–1984 Солтүстік Кипрдің де-факто туы. Түркияның 1984 жылғы 7 наурызға дейін басып кіру кезінде және одан кейін Түрік Федеративтік Кипр мемлекеті мен Солтүстік Кипр қолданған туы. Солтүстік Кипрдің туы Министрлер кеңесінің 1983 жылғы 18 қарашада таңдаған туы. Солтүстік Кипрдің ұсынылған туы Біріккен Кипр Республикасының ұсынылған туы. 1984 – қазіргі уақыт Солтүстік Кипрдің туы. Солтүстік Кипрдің Түрік Республикасының қазіргі туы.

Хаттама

Солтүстік Кипр Конституциясының 2-бабында елдің туы заңмен белгіленгендігі айтылған. Солтүстік Кипрдің Ту туралы заңының 3-бабына сәйкес, "Түрік Солтүстік Кипр Республикасының туы қауіпсіздік күштері орналасқан ғимараттарда, үкіметтік мекемелерде, мемлекеттік ұйымдар мен мекемелерде, шетелдегі халық өкілдерінің кеңселерiнде, сондай-ақ жеке және заңды тұлғаларға тиесілі кемелерде көрсетіледі және реглменттермен белгіленген тәртіп бойынша өздерінің көлік құралдарында туды орналастыруға уәкілетті адамдардың көлік құралдарында, ел ішінде де, ел сыртында да қолданылады". 2012 жылдың 14-20 қаңтары Солтүстік Кипрдің негізін қалаушы президенті Рауф Денкташ қаза болғандықтан, 2014 жылдың 15-16 мамыры Сома шахтасындағы апатқа байланысты, 2014 жылдың 22-24 шілдесі 2014 жылғы Израиль-Газа қақтығысынан, 2015 жылдың 11-13 қазаны 2015 жылғы Анкарадағы жарылыстарға байланысты, 2016 жылдың 29 шілдесі 2016 жылғы Ататүрк әуежайына жасалған шабуылға байланысты және 2016 жылдың 11 желтоқсаны 2016 жылғы желтоқсандағы Стамбулдағы жарылыстарға байланысты.

Түркияның туы қолданылуы

Солтүстік Кипрдің Ту заңының 5-бабында «Түрік туы Кипр түріктерінің ұлттық туы болып қала береді» делінген.

Сын

2010 жылы Еуропалық парламенттің грек-кипрлік депутаты Антигони Пападопулу ЕО Комиссиясына тау туына қатысты ресми жазбаша сауал жолдады. Шағымда тудың құрамындағы химиялық заттардың қоршаған ортаға зиян келтіретіні және түнде оны жарықтандыру үшін қолданылатын мыңдаған шамдардың энергияны ысыраптап жатыр деген мәселе көтерілді. Сонымен қатар, ту алғаш рет Грекияның Ұлттық күнінде, 2003 жылдың 28 қазанында жарықтандырылғанын, оны "көре алмаған күнделікті қастық" және "дос емес әрекет" деп сипаттап, Түркияға осы әрекеттері үшін санкция салуды талап етті. Комиссия экологиялық әсерін зерттеуге уәде берді, бірақ саяси мәселелерге қатысты пікір білдіруден бас тартты.