Кіріспе

Өзінің немесе басқалардың атынан құдайға немесе көктегі әулиеге дұға ету, 2005 жылғы фильм.

Араласу немесе араласу дұғасы – басқалардың атынан құдайға дұға ету немесе көктегі әулиеден өз атынан немесе басқалар үшін дұға етуді сұрау. Апостол Пауыл Тімотеге барлық адамдар үшін дұға ету керектігін ескерткен.

Ертедегі шіркеуде

Исаның өлімінен кейін де ертедегі христиандар басқалар үшін арашалық дұға етуді жалғастырды. Антиохиялық Игнатий христиандарды басқалар үшін, әсіресе докетистер немесе басқа еретикалық сенімдерді ұстанушылар үшін дұға етуді жалғастыруға шақырды. Смирна шіркеулеріне жазған хатында Игнатий христиандарды басқа адамдар үшін дұға етуге шақырады: «Сендер олар үшін Құдайға дұға етулерің керек, мүмкін болса, олар тәубеге келуі үшін, бірақ бұл өте қиын болады. Дегенмен, біздің нағыз өміріміз Иса Мәсіх, және Ол мұны іске асыруға күшті». Игнатийдің барлық хаттарында арашалық дұға сөзі он тоғыз рет кездеседі, ал Игнатий «өзі үшін (сегіз рет), Сириядағы христиан қауымы үшін (жеті рет), қудалаушылар, еретиктер және жалпы барлық адамдар үшін (әрқайсысы бір рет)» дұға етуді сұрайды. Әйгілі Игнатий және басқа шіркеу әкелері, мысалы, апостол Пауыл, арашалық дұғаға ерекше мән берді және осы амалды Исаның өзінің үйретулеріне негіздеді, ол басқалар үшін, әсіресе жаулар үшін дұға етуді талап етті.

Вэрдегі Сент-Эдмунд колледжінің Лайонель Суэйннің айтуынша, апостол Пауыл арашалық дұғаны сенім мен дұға өмірінің ең маңызды аспектілерінің бірі деп санады, себебі басқалар үшін дұға ету оның еңбектерінде жиі кездесетін тақырып. Дұға Пауыл үшін Құдайдың күшін мойындаудың жолы болды. Арашалық дұға сондай-ақ апостолға «Атаның құтқарушы махаббатымен бөлісу» мүмкіндігін береді. Пауыл дұғаның дұға ететін адамды да, дұға етілген адамды да өзгертетініне және Құдаймен байланысты нығайтатынына сенді. Бұл жазылу қабілеті, басқа харизмалармен бірге, Лиондық Ириней «Ерестіктерге қарсы» еңбегінде нағыз христиан болу белгісі ретінде айтылған.

Қасиеттілер

Қасиеттілердің арашалық етуі – Шығыс православие, Шығыс православие және Рим-католик шіркеулері, сондай-ақ кейбір лютерандық және англикандық шіркеулер (әсіресе, евангелистік-католик немесе англо-католик бағытындағылар) ұстанатын діни ілім. Ол қасиеттілерден басқалар үшін арашалық тілеуге (немесе дұға етуге) рұхсат етеді. Қасиеттілерден арашалық сұрау туралы ілім христиандық жазбаларда 3-ші ғасырдан бастап кездеседі, мысалы Ориген мен Александриялық Климент еңбектерінде.

Өлгендер

Ертедегі христиандар бір-бірі үшін ғана емес, қайтыс болғандар үшін де дұға ететін. Мәсіхшілердің біздің заманымыздың үшінші ғасырына дейін өлгендер үшін дұға етуді бастағанына нақты дәлел жоқ. Г. Ф. Гамильтон шіркеудің өлген христиандар үшін дұға етуінің ең алғашқы мысалы Серапион Тмуистің (350 ж.) дұға кітабында кездесетінін айтады. Олар сенбі күнгі қалыпты құлшылықта емес, апта ішінде өлгендерді еске алуға арналған арнайы шаралар өткізетін. Өлгендерді еске алу мен олар үшін дұға ету арасында айқын шекара салынды, және христиандар тек сенімді болған күйде қайтыс болғандар үшін ғана дұға ететін. Клименттің бірінші хатында (б.з. 95 жылы) негізінен тірілерді қорғауға арналған дұға бар, бірақ ол өлгендерді де қамтиды. Керісінше, "Аристидтің қорғауында" христиан емес адамдар үшін қайғырылса, адалдар үшін қуаныш білдірілген.

Теологиялық көзқарас

Католик теологы Патриция А. Салливан "Теологиялық зерттеулер" журналында жариялаған мақаласында, қасиеттілерді осылай дәріптеу Құдайды кемсіртуге алып келуі мүмкін екенін ескертеді. Әйгілі Сент-Августин, біз Құдайды нұсқау беру үшін емес, өз ынтақтығымызды Құдайдың ынтақтығымен үйлестіру үшін дұға етеміз деген еді. Салливан, "араласу", "медиация", "біркелкі шешім", "келісім" сияқты "араласудың" сөздік мағыналарынан сақтандырады, олардың бәрі де бізге жауалы немесе жақын емес Құдаймен іс жүргізіп жатқандай сезім тудырады, оны қажеттісін алу үшін манипуляциялау қажет. Жаңа өсиеттегі "араласу" сөзінің түпкі мағынасы осылай емес. Салливан былай деді:
Қасиеттіден біз үшін дұға етуін сұрағанда, тереңде болып жатқан нәрсе – біз құтқарылғандардың толық қамтитын қауымына тығылу, Мәсіхтің жеңісінің және біздің үмітіміздің қасиетті нышандары арқылы Құдайға жақындасу. Қасиеттілер әрқашан Құдайдың қалағанын қалайды, біз оны дұға ететін болсақ та болмасақ та, бізге артық пайдалы. Олар Құдайдың сүйіспеншілігі мен қамқорлығына мәңгілік мақтау айтады, біз де оларға қосылып, оларға емес, олармен бірге дұға етеміз. Біздің тілектеріміздің құндылығы – бізді сүйетін Құдайға сеніммен бет бұру, осы арқылы Құдайдың жұмысы бізде және біз арқылы басқаларда тиімдірек болуына мүмкіндік беру. Құдайдан одан да жақсылық жасауын сұрау – дінсіздік. Қасиеттіге дұға арқылы "біз барлық құтқарылғандардың толық қамтитын қауымына сеніммен тығыламыз", онда "әркімнің бәріне жауапкершілігі бар". Олар – "қасиеттіліктің шығармашылық үлгілері".

Ислам діні

Тарихи түрде, араласу немесе шаفاعәт (арабша: s̲h̲afāʿa) идеясы исламдық ой-пікірде өте маңызды рөл атқарғанмен, қазіргі таңда барлық мұсылмандар оны бірдей қабылдамайды. Құранда айтылғандай, "күнәкарлар" (әл-мужримин, 74:41) Қиямет күні ешқандай шаفاعәттен пайда көре алмайды. Шафағаттың тиімділігін жоққа шығаратын басқа да аяттар бар: 32:4 және 39:44. Тағы да біреулер Алланың ғана араласушы екенін айтады (6:51, 6:70; 32:4; 39:44). Дегенмен, "Құранда періштелердің сенушілер үшін дұға етуі және Пайғамбардың жаңылысқан, бірақ тәубе еткен мұсылмандар үшін дұға етуі туралы айтылады". Бұдан әрі, шаفاعәт исламның ортодоксалды доктринасына, яғни "негізгі сеніміне" айналды.