Журналистердің құпия ақпаратты қорғау құқығы

Кіріспе

Журналистерді құқықтық қорғау

"Қалқан заңы" – журналистердің құпиясын қорғауға арналған заңнама. Бұл құпия журналистерге жаңалықтарды жинау және тарату процесінде алынған ақпаратты және/немесе ақпарат көздерін жария етуден бас тарту құқығын береді. Қазіргі уақытта АҚШ федералды үкіметі ұлттық "қалқан заңын" қабылдаған жоқ, бірақ 50 штаттың көпшілігі журналистерді қорғайтын "қалқан заңдары" немесе басқа да шараларға ие. Көбінесе "қалқан заңы" термині бір штаттың азаматын басқа штаттың заңсыз деп санайтын қызметтер көрсеткені үшін, әсіресе аборт жасауға қолданылатын дәрі-дәрмектер ұсынғаны үшін қудалаудан қорғайтын заңдарға қолданылады.

Анықтама

Қалқан заңы – журналистерді мемлекеттік сотта құпия ақпаратты немесе көздерін жариялауға мәжбүрлеуден қорғайтын заң. Федералдық қалқан заңы жоқ, ал штаттардың қалқан заңдары қолданыс аяғы бойынша әртүрлі. Бірақ, жалпы алғанда, қалқан заңының мақсаты: "журналисті өз көзін ашуға мәжбүрлеуге болмайды". Осылайша, қалқан заңы журналиске арнайы құқық береді, оған сәйкес журналисті сотқа шақыру немесе басқа да сот шешімі арқылы жаңалықтардағы ақпарат және/немесе осы ақпараттың көзі туралы куәлік беруге мәжбүрлеуге болмайды. Көптеген қалқан заңдары жаңалықтарды тарату барысында дереккөз немесе ақпарат жарияланған жағдайда да журналисті қорғайды, яғни дереккөз немесе ақпарат құпия болсын болмасын. Әділеттік жүйесіне байланысты бұл құқық толық немесе шектеулі болуы мүмкін, сондай-ақ ол жаңалықтарды жинау және тарату процесіне қатысатын басқа тұлғаларға да, мысалы, редакторға немесе баспагерге де қолданылуы мүмкін. Дегенмен, қалқан заңдары абсолютті қорғанышқа кепілдік бермейді.

Шығу тегі

Журналистерге сотқа шақыру және құпия ақпаратты жариялауға мәжбүрлеу мәселесі 1972 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының «Бранцбургке қарсы Хейз» ісімен туындады. Пол Бранцбург Луисвиллдегі (Кентукки штаты) «Курьер журналының» тілшісі болды және гашиш есірткісі туралы мақала жазды. Мақала жазу барысында ол осы есірткіні жасаған және қолданған екі жергілікті азаматпен байланысқа түсті. Олардың әрекеті заңсыз болғандықтан, Бранцбург олардың есімдерін жарияламауға уәде берді. Мақала жарияланғаннан кейін Бранцбургті жергілікті үкімді сот шақырып, оның дереккөздерін ашуға бұйырды. Бранцбург бас тартты және өзін қорғау үшін Конституцияның бірінші түзетуінен – баспасөз бостандығы туралы ережелерді келтірді. Жоғарғы Сот 5-4 дауыспен баспасөздің сотта құпия ақпаратты жариялаудан қорғауға конституциялық құқығы жоқ деп шешті. Алайда, сот үкіметтің ізделінетін ақпарат пен мемлекеттік маңызы зор мүдделер арасындағы байланысты нақты дәлелдеуі керектігін мойындады. Бұл шешім журналистік құқықтар үшін прецедент болмаса да, журналистерге сотқа шақыру қағаздарын беру үшін қатаң талаптар жиынтығын белгіледі. Бұл шешімнің ауқымы шектеулі болды, құпия ақпаратты жариялаудан журналистік құқықтарға қатысты нақты федералды прецедент құрған жоқ, сондықтан жылдар бойы соттар оны әртүрлі интерпретациялады және түрлі жағдайларда сілтеме жасады. Мысалы, үшінші апелляциялық округ соты «Бранцбург» шешімінен бірінші түзетуге сәйкес келетін шартты құқықты алды. «Райлиге қарсы Честер қаласы» ісінде сот журналистің дереккөздерін жариялаудан қорғау құқығын, егер тарап дәлелдердің көпшілігімен ақпаратты басқа жерден алуға тырысқанын, ізделінетін ақпаратқа тек журналист пен оның дереккөзі арқылы ғана қол жеткізілетінін және ізделінетін ақпарат іс үшін маңызды екенін дәлелдесе, жоңдауға болатынын мәлімдеді. 612 F.2d 708 (3-ші округ, 1979).

The issue of whether or not journalists can be subpoenaed and forced to reveal confidential information arose in 1972 with the United States Supreme Court case Branzburg v. Hayes. Paul Branzburg was a reporter for The Courier Journal in Louisville, Kentucky and wrote an article about the drug hashish. In creating the article, he came in contact with two local citizens who had created and used the drug. Because their activity was illegal, Branzburg promised the two individuals that he would not reveal their identities. After the article was published, Branzburg was subpoenaed by a local grand jury and ordered to reveal the identity of his sources. Branzburg refused and cited the provisions for freedom of the press from the First Amendment of the Constitution, in his defense. The Supreme Court decided in a five to four decision that the press did not have a Constitutional right of protection from revealing confidential information in court. The court acknowledged, however, that the government must "convincingly show a substantial relation between the information sought and a subject of overriding and compelling state interest." While this ruling did not set a precedent for journalistic rights in court, it did define a more stringent set of requirements for when a journalist could be subpoenaed in court. This ruling was limited in nature, did not set a clear federal precedent regarding journalistic privileges from revealing confidential information, and thus has been interpreted and cited differently by courts over the years. The Third Circuit Court of Appeals, for instance, has gleaned a qualified First Amendment privilege from the Branzburg decision. In Riley v. City of Chester, the Court held that a reporter's right to protect his sources from disclosure could be overcome by a party who, by a preponderance of the evidence, demonstrated that he has made an effort to obtain the information elsewhere, that the only access to the information sought is through the journalist and his or her source, and that the information sought is crucial to the case. 612 F.2d 708 (3rd Cir. 1979).

Мемлекеттік заңдар

Мемлекеттер журналистің құпиялылығын қорғауға қатысты әртүрлі көзқарас білдіреді. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, 49 штат және Колумбия округі қандай да бір қорғаныс нысаны ұсынады. 40 штат (Колумбия округімен қоса) қорғау заңдарын қабылдаған. Бұл заңдар штаттан штатқа өзгешеліктерді қамтиды. Кейбір қорғаулар азаматтық, бірақ қылмыстық іс жүргізуге қолданылмайды. Басқа заңдар журналистерді құпия дереккөздерді ашудан қорғайды, бірақ басқа ақпаратты емес. Көптеген штаттар конституциялық аргументтерге негізделген журналистерді қорғауды қамтамасыз ететін сот прецеденттерін де құрды. Тек Вайоминг штатында ғана журналистің құпиялылығын қорғау үшін заңдар мен сот прецеденттері жоқ. Соңғы жылдары АҚШ Конгресінде федералдық қорғаныш заңдары туралы заң жобалары ұсынылды; алайда, бұл заң жобаларының ешқайсысы Сенатта қабылданбады. Федералдық қорғаныш заңын қабылдауға бағытталған соңғы күш-жігерге басты қарсылық – құпия ақпараттың ағып кетуіне қатысты алаңдаушылық, әсіресе мұндай ақпараттың қазіргі заманғы әлеуетін ескере отырып, Интернетте дәстүрлі емес алушылар, мысалы, WikiLeaks сияқты тұлғалардың "журналистер" деп мәлімдеуі мүмкін екендігі болды. Кейде баспасөз өзінің дереккөздеріне қарсы емес, мысалы, дереккөз жасырын қалуды қаласа, журналист оны жариялауды қалайды. Мұндай жағдай Cohen v. Cowles Media Co. (1991) ісінде болды. Жоғарғы Сот хабарлаушымен келісім жасалса, құпиялылық құқығы бар екенін растады. Алайда, дереккөздерді ашу мәселесі одан да күрделі, өйткені Коэн және Бранцбург шешімдері журналисттің сот арқылы дереккөздің атын ашуға шақыруына және бұл үшін дереккөздің заңға сәйкес талап қоюына мүмкіндік береді. Қазіргі заңдар мен құпия көздер туралы мақалаларды жариялаудың ықтимал салдарларын болжаудың күмәнді аймақтары баспасөзді өте осал жағдайға түсіреді. Кейбір штаттардағы қолданыстағы қорғаныш заңдары баспасөзге белгілі бір артықшылық береді. Алайда, федералды заң репортерлік артықшылықты көп жағдайда танымайтындықтан, баспасөздің мұңайғанын түсінуге болады. Журналист қорғаныш заңдарынан бас тартуы мүмкін, бұл туралы Нью-Джерсидің Жоғарғы соты Майкл Г. Венеция ісі бойынша шешім шығарды. Бұл істе Нью-Джерси газеті талапкер туралы жала жабу мақаласын жариялады. Мақалада бұл мәлімдемелер мақалада аты аталған дереккөзбен байланыстырылды; алайда, дереккөз кейіннен жала жабу мәлімдемелерін жасағанын жоққа шығарды. Айыпталушы газетке, журналистке және жала жабушы мәлімдемелердің көзіне қарсы жала жабу туралы сотқа шағым түсірді. Арыз беруші газет тілшісінен мақала туралы сұрағанда, тілші және оның газеті Нью-Джерсидің қорғаныш заңына сәйкес қорғаныс талап етті. Алайда, тілшінің мақалаға қатысты антпен мәлімдеме бергені анықталды және ең бастысы, мәлімдеменің болжамды көзі және осы көздің дәл не айтқаны жергілікті округтік прокуратураға хабарланды. Тілші сондай-ақ өзінің көзі туралы және оның айтқандары туралы жергілікті муниципалитет адвокатымен сөйлесті. Венеция соты Нью-Джерсиде АҚШ-тағы ең қорғаныш заңдары бар екенін, бірақ журналист ақпарат жинау процесінен тыс жерде өз дереккөздері мен ақпараты туралы сөйлесе, бұл артықшылықтан бас тартатынын бір ауыздан шешті, Венециядағы тілші де солай істеді. Венеция соты былай деді: "Артықшылық иеленушісіне қалаған уақытта қалқанның артында тұрып, бір адамға бір нәрсені ашып, содан кейін сол ақпаратты басқа адамға қайталаудан қалқанның қорғанышын іздеуге рұқсат етілмейді. Журналист бұл артықшылықпен "көрмеу" ойынын ойнай алмайды". Осылайша, Венеция соты тілшінің талапкердің куәлік беру туралы өтінішіне мойынсұнуын бұйырды. Венеция ісі өте маңызды, өйткені бұл Нью-Джерсидің қазіргі қорғаныш заңына сәйкес журналисттің артықшылықтан бас тартқаны анықталған алғашқы оқиға және ол "жаңалықтар жинау қызметі" дегеніміз не, және, осылайша, қандай қызметтер заң бойынша қорғауға жатады деген мәселені зерттейді. Қазіргі уақытта соттар дәстүрлі емес БАҚ-қа, әсіресе блогтар мен интернет-жарияланымдарға қорғаныш заңдарын қолданудың стандарттарын анықтау үшін күресуде. Obsidian Finance Group, LLC v. Cox ісінде Орегон округінің АҚШ округтік соты репортер ретінде біліктілік алу үшін кәсібилік стандартына сай болуы керек деп тапты, оның ішінде дәстүрлі баспасөз немесе теледидар бұқаралық ақпарат құралдарымен байланысты болуы немесе журналистика дәрежесін алуы керек. Кейінгі пікірде бұл талап емес, мысал екені анықталды; блогерлер де талапқа сай болуы мүмкін, ал Кокс ісі бойынша медиа мәртебесінен бас тарту негізінен айыпталушының айтарлықтай ақыға айыптауды алып тастауды ұсынғанынан туындаған. Керісінше, The Mortgage Specialists, Inc. v. Implode Explode Heavy Industries, Inc. ісінде Нью-Гэмпширдің Жоғарғы соты блогтар мен веб-сайт кураторларына қолданылатын медианың көптеген анықтамасын қабылдады, "баспасөз бостандығы – газеттер мен журналдармен ғана шектелмейтін негізгі жеке құқық" екенін қайталады. 2013 жылдың шілдесінде Ақ үй ақпарат ағыны заңы деп аталатын федералдық медиа қорғаныш заңын қабылдауға ұмтылды, бұл заң сенаторлар Чарльз Шумер мен Линдсей Грэмнің авторлық құқығында болды. Заң бойынша, журналистерге берілетін қорғаныстың көлемі азаматтық іс, қарапайым қылмыстық іс немесе ұлттық қауіпсіздік ісіне байланысты өзгеретін болды. Ең көп қорғау азаматтық істерге берілетін еді, онда журналистерге куәлік беруге немесе олардың байланыс ақпаратын алуға мәжбүрлеуге тырысатын тараптар ақпаратқа қажеттіліктерінің қоғамның жаңалықтар жинауға деген мүддесінен басым екенін көрсетуі керек еді. Қарапайым қылмыстық істерде де осылай болар еді, бірақ тілшінің ақпарат ағынының қоғамдық мүддесі құқық қорғау органдарының қажеттіліктерінен басым екенін "нақты және сенімді" стандартпен көрсетуі керек еді. Классификацияланған ақпаратты ашуға қатысты істерде үкіметке көбірек басымдық берілер еді. Соттар прокурорлар террорлық шабуылды немесе ұлттық қауіпсіздікке зиян келтіруі мүмкін нәрсенің алдын алуға көмектесетін ақпаратты іздесе, теңгерімді сынақ арқылы сотқа шақыруды жоюға болмайтын еді. Заңда үкімет телефон операторынан қоңырау тіркелгісін іздеген кезде жаңалықтар ұйымына алдын ала хабарлау қағидасы қарастырылған, бұл оған сотта шақыруға қарсы күресуге мүмкіндік береді. Бірақ заңда сондай-ақ, егер сот мұндай хабарлау тергеудің тұтастығына қауіп төндіретінін анықтаса, 45-90 күндік кешігуге рұқсат беру қарастырылған. Заңда журналистердің ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін жағдайларда сотқа шақырылуына рұқсат беруші ереже де болды.

States differ on their approach to protecting reporter's privilege. as of 2018, 49 states and the District of Columbia offer some form of protections Forty states (plus D. C.) have passed shield laws. These laws vary from state to state. Some protections apply to civil but not to criminal proceedings. Other laws protect journalists from revealing confidential sources, but not other information. Many states have also established court precedents which provide protection to journalists, usually based on constitutional arguments. Only Wyoming lacks both legislation and judicial precedent to protect reporter's privilege. In recent years, there have been bills for federal shield laws in the United States Congress; however, none of these bills have passed the Senate. A primary objection to recent efforts to pass a federal shield law has been concern about leaks of classified information, particularly given the modern potential of such leaks to be published globally on the Internet by non traditional recipients, such as WikiLeaks, who might claim to be "journalists" under an unqualified shield law. Sometimes, the press is not even immune from its sources, such as when the source wishes to remain anonymous and the journalist wishes to disclose it. Such was the case in Cohen v. Cowles Media Co. (1991). The Supreme Court upheld that a source may have a right to confidentiality if an agreement was made with the reporter. Unfortunately, the bigger issue of source disclosure gets even more confusing, since the Cohen and Branzburg decisions could allow for the possibility of a journalist being subpoenaed by a court to disclose the name of a source, and being sued by a source under promissory estoppel laws for that disclosure. The current laws of the land, and the gray areas of forecasting potential consequences of publishing a story with confidential sources places the press in a very precarious situation. The current shield laws in some states give the press somewhat of an upper hand. However, since federal law does not recognize reportorial privilege in most cases, it is understandable how the press might feel muzzled. The shield law privilege may also be waived by a reporter, as the New Jersey Supreme Court recently found in the case of In re Michael G. Venezia. In that case, a New Jersey newspaper published an article containing defamatory statements about the plaintiff. The article attributed the statements to a source who was identified by name in the article; the source later denied making the defamatory statements. The plaintiff filed a defamation lawsuit against the newspaper, the reporter and the alleged source of the defamatory statements. When the plaintiff sought to question the newspaper reporter about the article, the reporter and his newspaper refused, claiming protection under New Jersey's shield law. It was discovered, however, that the reporter had already given a statement under oath concerning the article—and, most important, the alleged source of the statement and exactly what that source said—to a local county prosecutor's office. The reporter also talked about his source and what the source said with a local municipal attorney. The Venezia court unanimously held that, while New Jersey has arguably the most protective shield law in the United States, a reporter waives the privilege when he talks about his sources and information outside of the newsgathering process, as did the reporter in Venezia. The Venezia court stated: "The privilege holder is not permitted to step from behind the shield as he pleases, sallying forth one moment to make a disclosure to one person and then to seek the shield's protection from having to repeat the same disclosure to another person. A reporter cannot play peek a boo with the privilege." Thus, the Venezia court ordered that the reporter must submit to the plaintiff's deposition request. Venezia is highly significant because it marks the first time that a reporter has ever been found to have waived the privilege under New Jersey's current shield law, and because it explores the issue of what is or is not a "newsgathering activity," and, thus, what activities are subject to protection under the law. Currently, courts are struggling to define the standards for when shield laws should apply to non traditional media outlets, particularly in the context of blogs and Internet publishing. In Obsidian Finance Group, LLC v. Cox, the United States District Court for the District of Oregon found that to qualify as a reporter, a standard of professionalism must be met, including but not limited to being associated with a traditional news print or television media outlet or obtaining a journalism degree. A subsequent opinion in the same case clarified that these were examples and not requirements; bloggers could qualify, and the denial of media status in the Cox case appears to have been largely motivated by the defendant reportedly offering to remove accusations for a substantial fee. Conversely, in The Mortgage Specialists, Inc. v. Implode Explode Heavy Industries, Inc. the New Hampshire Supreme Court adopted a much broader definition of media that applies to blogs and website curators, reiterating that "freedom of the press is a fundamental personal right which is not confined to newspapers and periodicals." In July 2013 the White House was pushing for a federal media shield law named the Free Flow of Information Act authored by U. S. Senators Charles Schumer and Lindsey Graham. Under the bill, the scope of protection for reporters would vary according to whether it was a civil case, an ordinary criminal case or a national security case. The greatest protection would be given to civil cases, in which litigants seeking to force reporters to testify or trying to obtain their calling information would be required to show why their need for the information outweighed the public's interest in unfettered news gathering. Ordinary criminal cases would work in a similar fashion, except the burden would be on the reporter seeking to quash the subpoena to show by a "clear and convincing" standard that the public interest in the free flow of information should prevail over the needs of law enforcement. Cases involving the disclosure of classified information would be more heavily tilted toward the government. Judges could not quash a subpoena through a balancing test if prosecutors presented facts showing that the information sought might help prevent a terrorist attack or other acts likely to harm national security. The legislation would create a presumption that when the government is seeking calling records from a telephone carrier, the news organization would be notified ahead of time, allowing it to fight the subpoena in court. But the bill would also allow the government to seek a 45 to 90 day delay in notification if a court determines that such notice would threaten the integrity of the investigation. The legislation would also include an exception where journalists could be subpoenaed if it means national security is at risk.

Қатысушы мәселелер

Соңғы жылдары журналистердің федералдық қорғаныш заңдарын қабылдауға бағытталған күш-жігері күшейді, бұл Валери Пламе ісінен кейін болды. Осы істе Пламе атын ашқан журналистерден олардың дереккөздерін атау талап етілді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің журналисі Джудит Миллер 2005 жылы аталған іске қатысты тергеуде дереккөзді жасырудан бас тартқандықтан 85 күнге түрмеге қамалды. Сонымен қатар, журналистерді ұлттық қауіпсіздік заңдарынан босату мәселесі де қарастырылып жатыр.