Энох Арнольд Беннетт: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Ағылшын жазушысы (1867–1931)

Энох Арнольд Беннетт (27 мамыр 1867 – 27 наурыз 1931) – ағылшын авторы, ең белгілісі – өнімді жазған романист. 1890-жылдар мен 1930-жылдар аралығында ол 34 роман, жеті әңгімелер жинағы, 13 пьеса (кейбіреулері басқа жазушылармен бірлесіп жазылған) және миллионнан астам сөзден тұратын күнделікті жазулар толықтырды. Ол 100-ден астам газет пен журналға мақалалар мен әңгімелер жазды, Бірінші дүниежүзілік соғыста Ақпарат министрлігінде жұмыс істеді және қысқа уақытқа басқарды, ал 1920-жылдары кино үшін жазды. Оның кітаптары көптеп сатылып, сол кездегі ең табысты британдық автор болды. Беннетт Стаффордшир гончарлық өнерлерінің Ха́нли қаласында қарапайым, бірақ өркендеп келе жатқан отбасында дүниеге келді, оның әкесі, заңгер, оның да заңгер болуын қалаған. Беннетт 21 жасында Лондонның тағы бір заң фирмасына кеңсе қызметкері ретінде ауысудан бұрын әкесі үшін жұмыс істеді. 1900 жылы толық уақытты автор болғанға дейін ол әйелдер журналының редакторының көмекшісі, содан кейін редакторы болды. Француз мәдениетіне, әсіресе француз әдебиетіне әрдайым құрмет көрсеткен ол 1903 жылы Парижге көшіп барды; ондағы бос атмосфера оның ұялшақтығын жеңуге көмектесті, әсіресе әйелдермен қарым-қатынаста. Ол Францияда он жыл тұрып, 1907 жылы француз әйеліне үйленді. 1912 жылы ол Англияға оралды. 1921 жылы әйелінен ажырасып, өмірінің соңғы жылдарын ағылшын актрисасымен өткізді. Ол 1931 жылы Францияда тазартылмаған су ішкеннен кейін, ішек қабынуынан қайтыс болды. Беннетттің көптеген романдары мен әңгімелері Стаффордшир гончарлық өнерлерінің қияли нұсқасында, ол Бес қала деп атаған жерде өрбиді. Ол әдебиеттің қарапайым адамдарға қолжетімді болуы керек деп сенді және әдеби топтар мен элиталарды жек көреді. Оның кітаптары кең аудиторияға танылып, көп сатылды. Осы себепті және реализмге берілгендігі үшін, модернистік мектептің жазушылары мен жақтастары, әсіресе Вирджиния Вульф, оны кемсітті, ал оның өлімінен кейін оның шығармалары ұмытылды. Өмірінде оның журналистік «өзіне көмектесу» кітаптары көп сатылды, сонымен қатар ол драматург болды; ол романдармен салыстырғанда театр сахнасында жақсы жетістікке жете алмады, бірақ «Кезеңдер» (1912) және «Ұлы саяхат» (1913) пьесаларымен екі маңызды жетістікке қол жеткізді. Маргарет Дрэбблдің (1974), Джон Кэридің (1992) және басқалардың зерттеулері Беннетттің шығармаларын қайта қарауға мүмкіндік берді. Оның ең үздік романдары, соның ішінде «Бес қаладағы Анна» (1902), «Ескі әйелдердің әңгімесі» (1908), «Клейхангер» (1910) және «Райсман қадамдары» (1923) қазір маңызды туындылар ретінде танылды.

Enoch Arnold Bennett (27 May 1867 – 27 March 1931) was an English author, best known as a novelist who wrote prolifically. Between the 1890s and the 1930s he completed 34 novels, seven volumes of short stories, 13 plays (some in collaboration with other writers), and a daily journal totalling more than a million words. He wrote articles and stories for more than 100 newspapers and periodicals, worked in and briefly ran the Ministry of Information in the First World War, and wrote for the cinema in the 1920s. Sales of his books were substantial and he was the most financially successful British author of his day. Born into a modest but upwardly mobile family in Hanley, in the Staffordshire Potteries, Bennett was intended by his father, a solicitor, to follow him into the legal profession. Bennett worked for his father, before moving to another law firm in London as a clerk, aged 21. He became assistant editor and then editor of a women's magazine, before becoming a full time author in 1900. Always a devotee of French culture in general and French literature in particular, he moved to Paris in 1903; there the relaxed milieu helped him overcome his intense shyness, particularly with women. He spent ten years in France, marrying a Frenchwoman in 1907. In 1912 he moved back to England. He and his wife separated in 1921 and he spent the last years of his life with a new partner, an English actress. He died in 1931 of typhoid fever, having unwisely drunk tap water in France. Many of Bennett's novels and short stories are set in a fictionalised version of the Staffordshire Potteries, which he called The Five Towns. He strongly believed that literature should be accessible to ordinary people, and he deplored literary cliques and élites. His books appealed to a wide public and sold in large numbers. For this reason, and for his adherence to realism, writers and supporters of the modernist school, notably Virginia Woolf, belittled him, and his fiction became neglected after his death. During his lifetime his journalistic "self help" books sold in substantial numbers, and he was also a playwright; he did less well in the theatre than with novels, but achieved two considerable successes with Milestones (1912) and The Great Adventure (1913). Studies by Margaret Drabble (1974), John Carey (1992) and others have led to a re evaluation of Bennett's work. His finest novels, including Anna of the Five Towns (1902), The Old Wives' Tale (1908), Clayhanger (1910) and Riceyman Steps (1923), are now widely recognised as major works.

Алғашқы жылдар

Арнольд Беннетт 1867 жылғы 27 мамырда Стаффордширдің Ханли қаласында дүниеге келді, қазір ол Стоук-он-Трент қаласының бір бөлігі, бірақ сол кезде жеке қала болған. Ол үш ұл мен үш қыздың үлкен баласы еді. Олар бірге әдебиет әлемін зерттеді. Беннеттке әсер еткен және оған ұқсаған жазушылардың арасында Джордж Мур, Эмиль Зола, Оноре де Бальзак, Гай де Мопассан, Густав Флауберт және Иван Тургенев болды. Ол өзінің шығармашылық жолын жалғастырып, 1893 жылы «The Artist’s Model» әңгімесі үшін Tit Bits журналынан жиырма гинея сыйлық алды; тағы бір қысқа әңгімесі «Үйге хат» «Сары кітапқа» сәтті ұсынылып, 1895 жылы Генри Джеймс және басқа да танымал жазушылардың туындыларымен бірге жарияланды. 1894 жылы Беннетт заң фирмасынан кетіп, «Woman» журналының редакторының көмекшісі болды. Жылдық жалақысы 150 фунт стерлингті құрады, бұл кеңсе қызметкері ретінде алған табысынан 50 фунт стерлингке кем болды, бірақ бұл лауазым оған алғашқы романын жазуға көбірек уақыт берді. Журнал үшін ол «Барбара» және «Сесил» сияқты әйел есімдерімен жазды. Оның өмірбаяуын жазған Маргарет Дрэбблдің айтуынша:

Журналдың ресми емес кеңсе атмосферасы Беннеттке қолайлы болды, себебі ол оны жандағы әйелдермен қарым-қатынасқа мүмкіндік берді, соның арқасында ол жас қыздармен көбірек тіл табыса бастады. Ол романын жазуды жалғастырып, қысқа әңгімелер мен мақалалар жазды. Ол өзінің әдеби талантына қарапайым қарады: ол достарына: «Тек өнер тұрғысынан қарағанда орташадан артық нәрсе жасай алатыныма менде ішкі сенім жоқ, тіпті өте орташа», - деп жазды, бірақ ол «көңілмен оқылатын және көшедегі адам достарына: «Сен «Не?» деп сұрайтын нәрселерді жасай аламын», - деп ойлады. Ол «Hearth and Home» сияқты танымал журналдарға немесе «The Academy» сияқты жоғары деңгейлі журналдарға жазуға қуанышты болды. Оның тұңғыш романы «A Man from the North» 1896 жылы аяқталды және екі жылдан кейін Джон Лейн баспасынан жарық көрді, оның редакторы Джон Бьюкен оны жариялауға ұсынды. Ол Джозеф Конрадтан мақтау хат алды және жақсы пікірлерге ие болды, бірақ Беннетт кітаптан түскен пайдасы оны теру құнынан азырақ болды. 1896 жылы Беннетт «Woman» журналының редакторы болып тағайындалды; сол кезде ол толық уақытты жазушы мамандығын көздеді, бірақ төрт жыл бойы редакторлық қызметін атқарды.

Тәуелсіз жұмысшы; Париж

1900 жылы Беннетт «Woman» журналындағы қызметінен кетіп, Лондоннан Бедфордширдегі Хоклифф ауылының жанында Тринити-Холл фермасында үй салып, тек өзі үшін ғана емес, ата-анасы мен кіші әпкесі үшін де шаңырақ құрды. «Бес қаланың Аннасы» романын 1901 жылы аяқтады; ол келесі жылы, сондай-ақ оның жалғасы «Гранд Вавилон қонақ үйі» де жарық көрді. Жоғары қоғамдағы қылмыс туралы керемет әңгіме 50 000 данаға қатты мұқабамен басылып, дер кезінде төрт тілге аударылды. Осы кезде ол өзінің қабілеттеріне жеткілікті сенімді болды, тіпті досына былай деді: 1902 жылдың қаңтар айында Енох Беннетт есінен жаңылып, қайтыс болды. Оның әйелі Бёрслемге қайта оралуды шешті, ал Беннеттің әпкесі көп ұзамай тұрмысқа шықты. Асырауы жоқ Беннетт – әрқашан француз мәдениетінің жақтасы болған. Биографтар оның мұндай қадам жасауының нақты себептерін болжады. Дрэбблдің пікірінше, «әлде ол бір түрлі бостандыққа үміттене берген шығар. Ол отыз бес жаста, үйленбеген еді», ал биограф Реджинальд Паундтың айтуынша, бұл «оның әлемдік адам ретінде мансабын бастауы» болды. Париждің 9-шы округі Беннеттің келесі бес жыл бойы тұратын жеріне айналды, алдымен Пигаль алаңына жақын Кале көшесінде, содан кейін одан да сәнді Аумле көшесінде. Париждегі өмір Беннетке әйелдермен ұялуын жеңуге көмектесті. Париждегі алғашқы айларындағы күнделіктерінде «С» немесе «Чичи» деп таныстырылған жас әйел туралы жазылған, ол хор қызы болған; күнделіктер – немесе кем дегенде, оның қайтысынан кейін басылған мұқият іріктелген үзінділер. Ол жиі тамақтанатын мейрамханада 1903 жылы болған шағын оқиға Беннетке, әдетте оның шедеврі саналатын роман үшін идеяның тұқымын берді. Бір күні бір ескі, жаман әйел келіп, қысым жасады; сұлу жас официант оған күлді, және Беннеттің ойына әлгі ескі әйелдің де бір кезде сол официанттай жас және әдемі болғаны келді. Осыдан «Ескі әйелдердің әңгімесі» романының сюжеті өркендеді. Ол бұл романды 1907 жылға дейін жаза бастады, оған дейін он роман жазды, кейбіреулері, биографы Кеннет Янгтың пікірінше, «көңіл көтермейтін». Өмірі бойы Беннетт өзінің ең жақсы романдарымен бірге, биографтары мен басқалар «жеңіл туындылар» деп атаған кітаптарды да жазды.

In 1900 Bennett resigned his post at Woman, and left London to set up house at Trinity Hall Farm, near the village of Hockliffe in Bedfordshire, where he made a home not only for himself but for his parents and younger sister. He completed Anna of the Five Towns in 1901; it was published the following year, as was its successor, The Grand Babylon Hotel. The latter, an extravagant story of crime in high society, sold 50,000 copies in hardback and was almost immediately translated into four languages. By this stage he was confident enough in his abilities to tell a friend:

In January 1902 Enoch Bennett died, after a decline into dementia. His widow chose to move back to Burslem, and Bennett's sister married shortly afterwards. With no dependants, Bennett − always a devotee of French culture Biographers have speculated on his precise reasons for doing so. Drabble suggests that perhaps "he was hoping for some kind of liberation. He was thirty five and unmarried"; in the view of the biographer Reginald Pound it was "to begin his career as a man of the world". The 9th arrondissement of Paris was Bennett's home for the next five years, first in the rue de Calais, near the Place Pigalle, and then the more upmarket rue d'Aumale. Life in Paris evidently helped Bennett overcome much of his remaining shyness with women. His journals for his early months in Paris mention a young woman identified as "C" or "Chichi", who was a chorus girl; the journals – or at least the cautiously selected extracts published since his death

In a restaurant where he dined frequently a trivial incident in 1903 gave Bennett the germ of an idea for the novel generally regarded as his masterpiece. A grotesque old woman came in and caused a fuss; the beautiful young waitress laughed at her, and Bennett was struck by the thought that the old woman had once been as young and lovely as the waitress. From this grew the story of two contrasting sisters in The Old Wives' Tale. He did not begin work on that novel until 1907, before which he wrote ten others, some "sadly undistinguished", in the view of his biographer Kenneth Young. Throughout his career, Bennett interspersed his best novels with some that his biographers and others have labelled pot boilers.

Омелет

Беннетт композитор Джоакино Россинимен, әнші Нелли Мелбамен және тағы басқа да танымал тұлғалармен бірге оның құрметіне аталған әйгілі тағамның құрметті иесі болып табылады. Арнольд Беннетт омлеті – бұл түтінделген минтай, қатты сыр (әдетте Чеддер) және қаймақ қосылған омлет. Оны шеф-аспаз Жан Батист Вирложо жасаған. Бұл британдық классика болып саналады; Маркус Уэринг, Делия Смит және Гордон Рамзи сияқты аспаздар оның рецептерін жариялаған, ал Савой Гриллдің мәзірінде оның бір түрі әлі де бар.