Кіріспе

Орта ғасырларда шәкір – рыцарьдың қалқан ұстаушысы немесе қару-жарақ тасушысы болған. Бұл терминнің қолданылуы уақыт өте келе өзгерді. Алғашқыда шәкір рыцарьдың шәкірттігін өтеген. Кейіннен ауыл басшысы немесе поместье иесі "эсквайр" деп аталды, ал одан кейін бұл термин жер иесі ақсүйектерге қолданылатын болды. Қазіргі американ тілінде "squire" атағы бейбіт судьяларға немесе осы сияқты жергілікті мәртебелі тұлғаларға беріледі. Squire – esquire сөзінің қысқартылған түрі, ол көне француз тіліндегі escuier (қазіргі француз тілінде écuyer) сөзінен, ал ол латын тіліндегі scutarius ("қалқан ұстаушы") сөзінен, орта ғасырлық немесе көне ағылшын тілінде scutifer сөзінен шыққан. Классикалық латын тілінде armiger ("жарақ ұстаушы") деген сөз қолданылған.

Әскерге дайындық кезеңіндегі ерлер

Орта ғасырларда "сері" сөзінің ең көп тараған анықтамасы осы кезеңге қатысты. Сері әдетте, рыцарь болуға дайындалып жатқан жас бала болатын. Бала 7 жасында паж, ал 14 жасында сері болады. Сері – паж болып қызмет еткеннен кейін рыцарь болудың екінші қадамы еді. Балалар рыцарьға көмекші ретінде қызмет ететін, жылқыға мінгізу сияқты қарапайым, бірақ маңызды жұмыстарды жасайтын, оның қару-жарақтары мен зәрлі киімдерін күтіп ұстайтын. Сері кейде шайқасқа барысқанда мырзасымен бірге рыцарьдің туын алып жүретін.

Әдебиетте

Жас Артур патша, "Артурдың өлімі" және "Бір кездегі және болашақ патша" сияқты әдеби туындыларда кездесетін "Тастағы қылыш" дәстүрлі әңгімесінде сэр Кейдің шақырушысы (жанындағы адам) болды. "Кентерберийлік әңгімелердегі" саяхатшы-әңгімешілердің бірі - ол қызмет ететін рыцардың ұлы. Мигель де Сервантестің "Дон Кихот" романында, шалақы Санчо Панза, жаңылысқан Донның шақырушысы (жанындағы адам) ретінде танылады. Элизабет Уинтроптың "Шатырдағы сарай" атты балалар кітабында, басты кейіпкер Уильям орта ғасырлардан қазіргі заманға көшіп келген сэр Саймонның шақырушысы (жанындағы адам) қызметін атқарады.

Жер иелері

Орта ғасырлардан бастап 20 ғасырдың басына дейін ағылшыл ауылдарында жер иелерінің бір негізгі отбасы болды, олар көп жерге иелік етіп, ең үлкен үйde тұрды, көбінесе әлеуметтік жағдайы төмен адамдар бұл үйді "үлкен үй" деп атады. Бұл отбасының басшысы көбінесе маневр иесі болып, "сквайр" деп аталды. Маневр иелері дәстүр бойынша эсквайр шеніне ие болды. Сквайрлар – әдетте гербі бар джентльмендер, көбінесе жоғары ақсүйектермен туыс болды. Сквайр әдетте ауылдық маневр үйінде тұрып, ауылды және оның тұрғындарын жалға алушы ретінде иеленген меншікке ие болды. Егер сквайр шіркеудің қамқорлық құқығына (адвокация) немесе кірісіне ие болса (яғни, "қамқор болса") ол көбінесе ректорды тағайындайтын, ал егер маневрде дүнниелік ректор немесе иесі болса, ол көбінесе сквайрдің өзі, викарий болатын. Мұндай лауазымдарды көбінесе сквайрдің кіші ұлы немесе жергілікті ақсүйек отбасының мүшесі атқарды. Кейбір сквайрлер өздері де шіркеудің қызметкері болып, "скварсон" деп аталды – "сквайр" және "парсон" сөздерінің қосындысы. Сквайр сонымен қатар бірқатар маңызды жергілікті міндеттерді атқарды, әсіресе бейбіт судья немесе парламент мүшесі қызметін. Сквайрлердің сол кездегі ықпалы соншалық болғандықтан, қазіргі тарихшылар "сквайрлік" терминін жасады. Саяси тұрғыдан алғанда, 19 ғасырда сквайрлер көбінесе торилер, ал ең ірі жер иелері вигтер болып табылды. Сквайр лауазымы дәстүрлі түрде маневр үйін иеленумен байланысты, ол өзі сквайрдің мәртебесін беретін. Ауылдық сквайрдің бүгінгі күні қаншалықты сақталғаны белгісіз, бірақ ол сақталған жерлерде рөл көбінесе жерге емес, тегі мен ұзақ отбасылық байланысқа негізделген, ал жер, маңызды болғанымен, соғыстан кейінгі мұраға алу салығының жоғары ставкалары мен үлкен елдік үйлерді ұстауға байланысты қымбаттықтарға байланысты бұрынғы жылдарға қарағанда әлдеқайда аз болуы мүмкін. Шотландияда эсквайр және джентльмен атаулары Лорд Лионның сотында техникалық тұрғыдан дұрыс қолданылса да, сквайрдің орнына "лэрд" атауы жиі қолданылады. Сонымен қатар, Шотландияда лэрдтар өздерінің аумақтық атауларын есімдеріне қосады, бұл дәстүр Еуропа құрлығында қалыптасқан (мысалы, Лохилдің Дональд Камерон). Аумақтық атау Англияда ерте заманнан бері қолданылмайды, жоғары ақсүйектерден басқа.

Әдебиетте

Кейінгі кездегі джентльмендік мәртебе ағылшын әдебиетінің көптеген туындыларында кездеседі, мысалы Роберт Луис Стивенсонның "Қазына аралы" романындағы Сквайр Трелоуни бейнесі арқылы. Уильям Мейкпис Такерей "Ванти-Фейр" романында сквайрды әдепсіз, білімсіз, нашар тәрбиеленген, өткен дәуірдің қалдығы ретінде бейнелейді. Дегенмен, ол олардың приход өміріне қаншалықты ықпал ететінін анық көрсетеді. Басқа мысалдарға Элизабет Гаскелдің "Жұбайлар мен қыздар" романындағы Сквайр Хэмли және Генри Филдингтің "Том Джонс" романындағы Сквайр Олворти (Ральф Алленнің прототипінде) жатады, ол өзі де сквайр және судья болған. Кормак Маккартидің "Қараңғы сыр" және Чарльз Ридтің 1856 жылғы "Ешқашан кеш емес" романында да көзге түсетін сквайрлер бар, онда сквайр өкілеттігін пошта және сот жүйесін зәулімдік үшін пайдаланады. Патрик О'Брайанның "Обри-Матурин" романдары сериясында Джек Обридің әкесі, генерал Обри, кейіннен Джектің өзі де классикалық сквайрлер болып табылады. Мэри Энн Эванс, әрі Джордж Элиот, "Сайлас Марнер" романында Сквайр Кэсс кейіпкерін енгізеді. Энтони Троллоптың 1858 жылы жарық көрген "Доктор Торн" романының басты кейіпкерлерінің бірі – сквайр Фрэнсис Ньюболд Грешем. Сэр Артур Конан Дойлдың әңгімелерінде Шерлок Холмс аталарының ауылдық сквайрлер болғаны айтылады.

Англия

Кейінгі орта ғасырлардағы ағылшын сарайының "патшалық эсквайрлары" рыцарлыққа дайындалып оқыған жастар емес еді. Керісінше, әсіресе III Эдуардтан VIII Генрихке дейінгі кезеңде, олар монархқа жас жағынан ұқсас, оның толық сеніміне ие адамдар болатын. XV ғасырдағы Үйдің қара кітабында – IV Эдуард үшін "Патшалық үйдің басқару және реттеуі" мақсатымен құрастырылған жарлықтар жинағында – патшаның тек төрт "Дене эсквайры" болды; олар патшалық үйдің ең жоғары лауазымды қызметшілері еді, патша тұлғасына кез келген уақытта қол жеткізе алатын. Олар патшаның жеке кеңсесінің аға қызметкерлері және патшаның "жақындары" (яғни, оның ең жақын, күнделікті серіктері) болды. Олар патшаның алдында қару ұстауға міндетті болған жалғыз қызметшілер еді (рұқсат етілген емес, міндетті түрде), олардың міндеттерінің бірі – патша тұлғасына төнетін кез келген тікелей қауіп болған жағдайда "соңғы шара" ретінде дене күзетшісі болу еді. Соғыс уақытында, патшаның өзі "қарулы" болғанда, олар оның жанында шайқасқа түсер еді. Олар патшаның жас қызметшілерін және жеке кеңседегі басқа төмен дәрежелі қызметшілерді қадағалап, оның киімшесі ретінде қызмет етіп, ол шашын қырқып, жуынғанда немесе моншаға түскенде күзетте тұратын. Ол тамақ ішкенде біреуі оның креслосының артында тұратын. Сквайрлар оны ойын-сауыққа қатыстырушы еді, тіпті ойын нәтижелеріне тікелей қатысып, ставкалар жасады (VII Генрихтің есеп кітаптарында жеңілістер мен жеңістер тіркелген, әр бетіне корольдің қолы қойылған, Кьюдегі Ұлттық мұрағатта сақталған), сондай-ақ түрлі құпия хабарламаларды жеткізді. IV Эдуард және III Ричард әрқайсысы тек төрт эсквайр тағайындады. VII Генрих 1485 жылғы 22 тамыздағы Босворт шайқасында жеңіске жеткеннен кейін бірнеше күн ішінде өзінің төрт жақын "біздің соңғы жер аударуымыздың серіктерін" тағайындады, ал 1509 жылы билігінің соңына дейін тағы бес эсквайр тағайындады. Оның ұлы VIII Генрих әкесінің дене эсквайрларын сақтап, әкесінің басқа аға шенеуніктерін жұмыстан босатып, тіпті кейбіреулерін (мысалы, Ричард Эмпсон мен Эдмунд Дадлиді) өлім жазасына кесті, бірақ ол осы таңдамалы топтың санын едәуір арттырды, патшалық үйдің қалған бөлігін кеңейткендей. Бұл лауазымның құндылығы патшаға жақын болу мүмкіндігінде еді. Кем дегенде екі белгілі орта ғасырлық азамат сол кезде рыцарлық атақтан бас тартқан, "Дене эсквайры" болу әлдеқайда үлкен құрмет екенін мәлімдеген. Орта ғасырдан кейінгі әлемде эсквайр атағы жоғары дәрежелі жер иеленушілердің барлық еркектеріне тиесілі болды; эсквайр әлеуметтік жағынан мырзадан жоғары, бірақ рыцарьдан төмен тұрды. Қазіргі заманда бұл термин жиі қолданылады (тек ресми жазбаларда ғана), жоғары атағы жоқ барлық адамдарға. Ол әдетте қысқартылған түрінде, номиналды түрде қолданылады: "Джон Смит, Эск.", мысалы.

Бейресми термин ретінде

Кейде ерлер, әсіресе Лондон мен оның айналасында, басқа еркекке қарата «мырза» деген сөзді қолданады. Бұл термин тарихи түрде әлеуметтік жағдайы жоғарырақ саналатын (гувнор сияқты) адамға айтылатын. Бірақ қазіргі қолданыста ол көбінесе ирониялық түрде, достар арасындағы қызық көңіл үшін қолданылады, себебі ол өте көне сөз болып саналады. Әр түрлі әлеуметтік топтағы адамдар арасындағы бұл сөзді Монти Пайтонның комедиялық скетчтерінде жиі ести аласыз, мысалы: «Сізге не қызмет ете аламын, мырза?»

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та бұл стиль көбінесе заңгерлер арасында кездеседі, бұл ағылшын дәстүрінен алынған, онда барлық адвокаттар "эсквайр" атанысына ие болған. (Солиситорлар тек "Мырза" атанысына ғана құқылы болды.) АҚШ-та бұрын "сквир" атағы, мысалы, Сквир Джонс сияқты бейбіт судьяға берілген. Сондай-ақ, "Оны судьяның алдына алып барды" мысалындағыдай, бейбіт судьяны білдіру үшін де қолданылған. Заңгерлермен байланыс, ескі кездегідей, егер "сквирлер" жекпе-жекке келісімге келсе, оның орнына дауды татуластырудан пайда болған секілді.