Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Паразиттік шаян тәрізділердің салдарынан туындайтын тері ауруының түрі.
Type of skin disease caused by parasitic mites
Mange ('/m//eɪ//n//dʒ/') – паразиттік шаян тәрізділердің салдарынан туындайтын тері ауруының бір түрі. Шаян тәрізділердің әртүрлі түрлері өсімдіктерге, құстарға және бауырымен жорғалаушыларға да жұғады, сондықтан "mange" немесе "талған" термині, инфекция салдарынан тері мен жүннің нашарлауын білдіреді, көбінесе адам емес сүтқоректілердің шаян тәрізділермен қоздырылатын патологиялық ауруларына қолданылады. Осылайша, mange үй жануарларында (мысықтар мен иттерде), мал шаруашылығында (мысалы, қойдың қышылы), және жабайы сүтқоректілерде (мысалы, түлкілер, койоттар, пумалар және уомбаттарда) кездесетін шаян тәрізділермен байланысты тері ауруларын қамтиды. Жабайы аюларда шаян тәрізділердің салдарынан туындаған ауыр жағдайлар байқалған. Шаян тәрізділер акаридтер (Acarina) классының арахнидтер субкласына жататындықтан, шаян тәрізділермен қоздырылатын ауруды акариаз деп те атайды. Паразиттік шаян тәрізділер сүтқоректілердің терісіне немесе шаш түбіршіктеріне еніп, олардың түріне байланысты тіршілік етеді. Sarcoptes spp. теріге қазба салады, ал Demodex spp. түбіршіктерде тіршілік етеді. Адамдарда бұл екі түрлі шаян тәрізділермен қоздырылатын инфекция, жүнді сүтқоректілерде "mange" деп аталатын болса, тиісінше, қышыл және демодикоз деп аталады.
Mange ('/m//eɪ//n//dʒ/) is a type of skin disease caused by parasitic mites. Because various species of mites also infect plants, birds and reptiles, the term "mange", or colloquially "the mange", suggesting poor condition of the skin and fur due to the infection, is sometimes reserved for pathological mite infestation of nonhuman mammals. Thus, mange includes mite associated skin disease in domestic mammals (cats and dogs), in livestock (such as sheep scab), and in wild mammals (for example, foxes, coyotes, cougars and wombats). Severe mange caused by mites has been observed in wild bears. Since mites belong to the arachnid subclass Acari (also called Acarina), another term for mite infestation is acariasis. Parasitic mites that cause mange in mammals embed themselves in either skin or hair follicles in the animal, depending upon their genus. Sarcoptes spp. burrow into skin, while Demodex spp. live in follicles. In humans, these two types of mite infections, which would be known as "mange" in furry mammals, are instead known respectively as scabies and demodicosis.
Демодектикалық шаян
Демодикоз немесе қызыл тері шаншығы деп те аталатын демодектикалық шаншық, Demodex spp-ге сезімталдық пен олардың шамадан тыс көбеюінен туындайды. Демодектикалық шаншықтың екі түрі бар: локалданған және жалпыланған. Локалданған түрі төрт немесе одан аз дақты қамтиды. Demodex зооноздық емес және түрлер арасында берілмейді. Әр жануар түрінің өзіне тән Demodex түрі болады. Мысалы, иттер Demodex canis-қа, ал мысықтар Demodex cati-ға бейім. Адамдарда да демодектикалық инфекцияның бір түрі кездеседі, бірақ көбінесе симптомдар байқалмайды. Demodex folliculorum туралы көріңіз.
Also called demodicosis or red mange, demodectic mange is caused by a sensitivity to and overpopulation of Demodex spp. The two types of demodectic mange are localized and generalized. Localized consists of four spots or less. Demodex is not zoonotic and is not transferable across species. Each host species has its own species of Demodex. For example, dogs are hosts to Demodex canis and cats are hosts to Demodex cati. A type of demodectic infection in humans is known, but is less commonly symptomatic. See Demodex folliculorum.
Саркоптық шаян
Саркоптық шашақ, сондай-ақ иттің қышымасы деп те аталады, – Sarcoptes scabiei var. canis қызыл тері кенесінің өте жұқпалы жұқпасы. Иттің саркоптик кенесі мысықтарға, шошқаларға, жылқыларға, қойларға және басқа да түрлерге жұғады. Адамдарда осыған ұқсас, жақын туысқан түрдің тудырған қазған құрт инфекциясы – қышыма (кейде "жеті жылдық қышыма" деп те айтады). Қазған құрттар саркоптидтер тұқымдасына жатады. Олар теріге еніп, оны қазып, кенесінің нәжісіне аллергиялық реакциядан қатты қышыну мен тез жұқтыратын қабықша пайда етеді. Шаш түліп, қабықшалар көбінесе ең алдымен шынтақтар мен құлақтарда пайда болады. Иттің қызып-қысып, шабуынан тері зақымдануы мүмкін. Екіншілік тері инфекциясы да жиі кездеседі. Созылмалы саркоптық шашақпен ауыратын иттер көбінесе нашар күйде болады, ал жануарлар мен адамдарда аштықтан немесе басқа аурулардан туындаған иммундық жүйе әлсіреуі осы шашақтың қалың қабықшалы түріне айналуына себеп болады, онда кенелердің саны сау жануарларға қарағанда әлдеқайда көп болады.
Sarcoptic mange, also known as canine scabies, is a highly contagious infestation of Sarcoptes scabiei var. canis, a burrowing mite. The canine sarcoptic mite can also infest cats, pigs, horses, sheep, and various other species. The human analog of burrowing mite infection, due to a closely related species, is called scabies (the "seven year itch"). Burrowing mites are in the family Sarcoptidae. They dig into and through the skin, causing intense itching from an allergic reaction to the mite's feces, and crusting that can quickly become infected. Hair loss and crusting frequently appear first on elbows and ears. Skin damage can occur from the dog's intense scratching and biting. Secondary skin infection is also common. Dogs with chronic sarcoptic mange are often in poor condition, and in both animals and humans, immune suppression from starvation or any other disease causes this type of mange to develop into a highly crusted form in which the burden of mites is far higher than in healthy specimens.
Диагностика
Ветеринарлар әдетте диагнозды әртүрлі аймақтардан алынған тері қабығы арқылы қояды, олар микроскоп астында кенелерді анықтау үшін қаралады. Саркопт кенелері салыстырмалы түрде аз болуы мүмкін және иттер өзін қышқылағанда оларды жойып жіберуі мүмкін болғандықтан, оларды табу қиын болуы мүмкін. Осының салдарынан саркоптикалық тері ауруының диагнозы көбінесе кенелердің болуын нақты растаудың орнына симптомдарға негізделеді. Иттің тері ауруына шалдыққандығын анықтаудың оңай тәсілі – "педальдік құлақ рефлексі" деп аталатын белгіні байқау, яғни тексеруші құлақты ұстап, ақырындап қышқанда ит артқы аяғының біреуін қышқылағандай қимылдатады; себебі кенелер дерлік барлық жағдайларда құлақтың шетінде көбейеді, бұл әдіс 95%-дан астам жағдайларда нәтижелі. Бұл тері ауруының барлық белгілері байқалғанда, бірақ микроскоппен ешқандай кене табылмайтын жағдайларда көмектеседі. Бұл тест құлақ кенелері бар жануарларда да оң нәтиже береді, себебі құлақ арнасының инфекциясы басқа, бірақ туысқан кенелерден туындайды (емдеу көбінесе бірдей). Кейбір елдерде диагноз қою үшін қолданылатын серологиялық тест пайдалы болуы мүмкін.
Veterinarians usually attempt diagnosis with skin scrapings from multiple areas, which are then examined under a microscope for mites. Sarcoptes mites, because they may be present in relatively low numbers, and because they are often removed by dogs chewing at themselves, may be difficult to demonstrate. As a result, diagnosis in sarcoptic mange is often based on symptoms rather than actual confirmation of the presence of mites. A common and simple way of determining if a dog has mange is if it displays what is called a "pedal pinna reflex", which is when the dog moves one of its hind legs in a scratching motion as the ear is being manipulated and scratched gently by the examiner; because the mites proliferate on the ear margins in nearly all cases at some point, this method works over 95% of the time. It is helpful in cases where all symptoms of mange are present but no mites are observed with a microscope. The test is also positive in animals with ear mites, an ear canal infection caused by a different but closely related mite (treatment is often the same). In some countries, an available serologic test may be useful in diagnosis.
Емдеу
Кейде ауру иттерді басқа иттерден және олардың төсек-орындарынан оқшаулайды, ал олар орналасқан жерлерді мұқият тазалау қажет. Диагностикаланған жағдаймен байланыста болған басқа иттерді бағалау және емдеу керек. Иттердегі қабыршақтануды емдеуде бірқатар паразиттік емдеулер пайдалы. Күкіртті әк (кальций полисульфидтерінің қоспасы) апта сайын немесе екі апта сайын жуып тазарту тиімді (өсімдіктерге фунгицид ретінде қолданылатын концентрат түрін жануарлар терісіне қолдану үшін 1:16 немесе 1:32 мөлшерінде сұйыту керек). Селамектин бірнеше елде иттерді емдеу үшін ветеринариялық рецепт бойынша лицензияланған; оны айына бір рет теріге тікелей доза ретінде қолданады (дәрі жуылмайды). Оған ұқсас және ескі препарат – ивермектин де тиімді және оны ауыз арқылы аптасына екі-төрт рет немесе екі тері сыпыру нәтижесі теріс болғанға дейін қолдануға болады. Ауызбен івермектинді пайдалану кейбір колли тәрізді етек иттеріне қауіпсіз емес, себебі оның миға кіруіне жол беру арқылы оның уыттылығын арттыратын MDR1 (P гликопротеин) гомозиготтақ мутациялары болуы мүмкін. Ивермектин инъекциялары да тиімді, оларды апта сайын немесе екі апта сайын бірден төрт дозаға дейін береді, бірақ MDR1 иттеріне бірдей шектеулер қолданылады. Ауру жұқтырған мысықтарды фипронил және милбемицин оксимімен емдеуге болады. Жергілікті 0,01% майдағы ивермектин (Acarexx) адамдарда және көптеген жануарлар түрлерінде барлық мите инфекцияларында (әсіресе құлақ мите инфекцияларында жануарлар емделген жерді жалап алмайтын) тиімді екені айтылды және ол соншалықты нашар сіңіріледі, сондықтан бұл жерлерде жүйелік уыттылық аз болады. Алайда, жергілікті ивермектин иттерде қолдануға рұқсат беру үшін жеткілікті түрде тексерілген жоқ және теориялық тұрғыдан жануарлар емделген жерді жалап алатын аймақтарда қауіптілігі әлдеқайда жоғары. Теріге (оқымалық түрде) селамектинді қолдануда ивермектин сияқты теориялық проблемалар бар, бірақ оны барлық иттерге қолдануға рұқсат етілді, егер жануарды алғашқы айлық емдеуден кейін сегіз сағат бойы бақылауға алса. Жергілікті перметрин иттерде де, адамдарда да тиімді, бірақ мысықтар үшін улы. Афоксоланер (афоксоланерді құрайтын 2,27 массалық% - ға тең жеуге болатын таблетканы ауызға қабылдау) иттерде саркоптиялық және демодектикалық шашаққа қарсы тиімді екені дәлелденді. Австралияда жабайы жануарларды күтушілер еркін жүретін вамбаттарды моксидектинмен жергілікті емдеуді қолданады, өйткені бұл аз қауіп төндіреді. Саркоптиялық шашақ ауруы жұқтырған жануарлармен ұзақ уақыт байланыста болған адамдарға жұғады және адамдағы шашақтан киіммен жабылған тері беттерінде таралуымен ерекшеленеді. Адамдағы саркоптиялық инфекцияны емдеу үшін, қараңыз: шашақ. Адамдағы демодектикалық инфекция үшін, ол қалың түкті жануарларда (мысалы, иттерде) болғандай ауыр емес, Demodex folliculorum қараңыз.
Affected dogs are sometimes isolated from other dogs and their bedding, and places they have occupied must be thoroughly cleaned. Other dogs in contact with a diagnosed case should be evaluated and treated. A number of parasitical treatments are useful in treating canine scabies. Sulfurated lime (a mixture of calcium polysulfides) rinses applied weekly or biweekly are effective (the concentrated form for use on plants as a fungicide must be diluted 1:16 or 1:32 for use on animal skin). Selamectin is licensed for treatment in dogs by veterinary prescription in several countries; it is applied as a dose directly to the skin, once per month (the drug does not wash off). A related and older drug ivermectin is also effective and can be given by mouth for two to four weekly treatments or until two negative skin scrapings are achieved. Oral ivermectin is not safe to use on some collie like herding dogs, however, due to possible homozygous MDR1 (P glycoprotein) mutations that increase its toxicity by allowing it into the brain. Ivermectin injections are also effective and given either weekly or every two weeks in one to four doses, although the same MDR1 dog restrictions apply. Affected cats can be treated with fipronil and milbemycin oxime. Topical 0.01% ivermectin in oil (Acarexx) has been reported to be effective in humans, and all mite infections in many types of animals (especially in ear mite infections where the animal cannot lick the treated area), and is so poorly absorbed that systemic toxicity is less likely in these sites. Nevertheless, topical ivermectin has not been well enough tested to be approved for this use in dogs, and is theoretically much more dangerous in zones where the animal can potentially lick the treated area. Selamectin applied to the skin (topically) has some of the same theoretical problems in collies and MDR1 dogs as ivermectin, but it has nevertheless been approved for use for all dogs provided that the animal can be observed for eight hours after the first monthly treatment. Topical permethrin is also effective in both dogs and humans, but is toxic to cats. Afoxolaner (oral treatment with a chewable tablet containing afoxolaner 2.27% w/w) has been shown to be efficient against both sarcoptic and demodectic mange in dogs. Free ranging wombats are commonly treated topically with moxidectin by wildlife carers in Australia, because it poses a low risk. Sarcoptic mange is transmissible to humans who come into prolonged contact with infested animals, and is distinguished from human scabies by its distribution on skin surfaces covered by clothing. For treatment of sarcoptic infection in humans, see scabies. For demodetic infection in humans, which is not as severe as it is in animals with thicker coats (such as dogs), see Demodex folliculorum.