Кіріспе
Апория (апория) – философияда қыңырлық немесе күмәнділік күйі. Риторикада бұл күмәнділік білдіру, риторикалық мақсаттар үшін жасалып, көбінесе көрінеу болады.
In philosophy, an aporia ([[wikt:ἀπορία) is a conundrum or state of puzzlement. In rhetoric, it is a declaration of doubt, made for rhetorical purpose and often feigned.
Философия
Философияда афория – философиялық жұмбақ немесе зерттеуде шешілмейтін тұйықталу, көбінесе бірдей ықтимал, бірақ үйлесімсіз алғышарттардың нәтижесінде туындайтын, яғни парадокс. Ол сондай-ақ, осындай жұмбаққа немесе тұйықталуға байланысты қыңырлыққа түсу немесе жол табудың қиындығын да білдіреді. Афория түсінігі негізінен грек философиясында кездеседі, бірақ ол постструктуралистік философияда, мысалы Жак Деррида мен Люс Иригарейдің жазбаларында, сондай-ақ талдамалық философияда зерттеу құралы ретінде де қолданылады. Платонның ерте диалогтары көбінесе оның «апоретикалық» (грекше: ἀπορητικός) диалогтары деп аталады, себебі олар көбінесе афориямен аяқталады. Мұндай диалогта Сократ өзінің әріптесінен ұғымның мәні немесе анықтамасы туралы сұрақ қояды, мысалы, мінез-құлық немесе батылдық. Сократ эленктикалық сынақ арқылы әріптесіне оның жауабы қанағаттандырмас екенін көрсетеді. Бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін, әріптес зерттелген ұғымға қатысты афорияда екенін мойындайды, яғни оның не екенін білмейтінін түйіндейді. Платонның «Мено» (84a-c) еңбегінде Сократ афорияға түсірудің тазарту әсерін сипаттайды: ол тек білмейтін нәрсені білетінін ойлаған адамды көрсетеді және оны зерттеуге құштар етеді. Аристотельдің «Метафизикасында» афория оның зерттеу әдісінде маңызды рөл атқарады. Априорлық принциптерден басталатын рационалистік зерттеуден немесе таза беттен басталатын эмпирикалық зерттеуден айырмашылығы, ол «Метафизиканы» әртүрлі афорияларды қарастыру арқылы бастайды, әсіресе оның алдыңғыларын таңғалдырған нәрселерге сүйене отырып: «біз іздеген ғылымға қатысты [яғни метафизика], біз алдымен қыңырлыққа түсуіміз керек нәрселерді қарастыру қажет» (995a24). «Метафизиканың» Бета кітабы – жұмыстың қалған бөлігін қамтитын афориялардың тізімі. Пиррондықтарда афория қасақана түрде атраксияны тудыру үшін қолданылады. Қазіргі заманғы академиялық зерттеулер терминнің философиялық дискурстардағы қолданылуын одан әрі сипаттайды. Николас Решердің «Апоретика: Үйлесімсіздікке қарсы рационалды пікір алу» (2009) еңбегінде афорияның немесе «апорияның» интеллектуалды өңделуі мен шешілу әдістері қарастырылады. Алғы сөздерінде Решер бұл жұмысты «ақпараттық жүктемемен (кейде «танымдық диссонанс» деп аталатын) күресу үшін апоретикалық процедураны синтездеу және жүйелеу» әрекеті ретінде анықтайды (ix). Мәтіннің пайдалылығы осыдан тұрады: ол ұғымның нақты (бірақ мамандандырылған) анықтамасын береді: «бізге үйлесімсіздік қаупі төнген кез келген танымдық жағдай» (1). Решер өзінің апория туралы арнайы зерттеуін «жеке-жеке ықтимал, бірақ жиынтығында үйлесімсіз тезистер тобы» ретінде сипаттайды және оны келесі силогизммен немесе «мәлімдемелер жиынымен» көрсетеді: Осы силогизмнің афориясы немесе «апориясы» осы фактіде жатыр, мәлімдемелер жеке-жеке ойлануға болатын болса да, олардың жиынтығы тұрақсыз немесе мүмкін емес (яғни олар парадокс құрайды). Решердің зерттеуі афория ұғымына ғылыми зерттеулердің жалғасуын көрсетеді, сонымен қатар ғалымдардың сөзді аударуға және оның қазіргі мағынасын сипаттауға жасаған тырыстары жалғасып жатқанын көрсетеді.
The aporia, or "apory" of this syllogism lies in the fact that, while each of these assertions is individually conceivable, together they are inconsistent or impossible (i. e. they constitute a paradox). Rescher's study is indicative of the continuing presence of scholarly examinations of the concept of aporia and, furthermore, of the continuing attempts of scholars to translate the word, to describe its modern meaning.
Риторика
Апория – сөйлеушінің өз позициясы туралы күмән білдіруі, көбінесе әдейі жасалған, немесе аудиториядан сөйлеушінің қалай істеу керектігін риторикалық түрде сұрауымен сипатталатын риторикалық тәсіл. Апорияның мақсаты қарсыластың сенбеушілігін тудыру болуы мүмкін. Апорияны дубитация деп те атайды. Мысалы: