Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гуманист, ақын, математик
Humanist, Poet, Mathematician
Жак Пельтье дю Манс, сондай-ақ Пельтье деп те жазылады (Iacobus Peletarius Cenomani, 25 шілде 1517 – 17 шілде 1582) – француз қайта өрлеу дәуірінің гуманисті, ақыны және математигі.
Jacques Pelletier du Mans, also spelled Peletier (Iacobus Peletarius Cenomani, 25 July 1517 – 17 July 1582) was a humanist, poet and mathematician of the French Renaissance.
Өмір
Ле-Ман қаласында буржуазиялық отбасында дүниеге келген ол Париждегі Наварр колледжінде оқыды, онда оның ағасы Жан математика және философия профессоры болды. Кейін ол заң және медицинаны оқыды, Маргарита де Наварраның әдеби ортасына жиі барып тұрды және 1541 жылдан 1543 жылға дейін Рене дю Беллдің хатшысы қызметін атқарды. 1541 жылы ол Горацийдің «Поэзия өнері» («Ars Poetica») шығармасының француз тіліндегі алғашқы аудармасын жариялады, сонымен қатар осы кезеңде көптеген ғылыми және математикалық трактаттарды жарыққа шығарды. 1547 жылы Англияның VIII Генрихі үшін сөгіс айту рәсімін жасады және өзінің алғашқы өлеңдерін («Œuvres poétiques») жариялады, оған Гомердің «Одиссеясының» алғашқы екі әнінен және Вергилийдің «Георгика» атты алғашқы кітабынан аудармалар, он екі Петрарка сонеті, үш Гораций одасы және Марциал сияқты эпиграмма кірді; бұл поэзия жинағына Жоахим Дю Беллей мен Пьер де Ронсардың алғаш рет жарияланған өлеңдері де енді (Ронсар Жак Пельтьеді өзінің революциялық заманауи ақындар тізіміне қосты). Содан кейін ол Теодор де Безе, Жан Мартин, Дени Саваж айналасындағы гуманистік ортаға жиі бара бастады. Ренессанс дәуірінде француз тілі латын тіліндегі француз сөздерін үлгі етіп алу арқылы көптеген сәйкессіздіктерге толы болды (орта француз тіліне қараңыз). Пельтье 1550 жылы шығарған «Француз тілінде орфография мен айтылу туралы диалог» («Dialogue de l'ortografe e prononciation françoese») атты трактатында француз орфографиясын реформалауға тырысты, жаңа типографиялық белгілерді қолдана отырып, фонетикалық негіздегі орфографияны жақтады. Ол бұл қағиданы өзінің барлық жарияланған еңбектерінде сақтап келді. Ол өзінің есімін бір «l» әрпімен жазды: Пельтье. Пельтье Байе колледжінің директоры болды, содан кейін көп жыл Бордо, Пуатье, Пьемонт (онда ол Маршал де Брисак ұлының тәрбиешісі болған болуы мүмкін) және Лион қалаларында өмір сүрді (онда ол Морис Скев, Луиза Лабе, Оливье де Магни және Понт де Тиар сияқты ақындар мен гуманистермен танысты). 1555 жылы ол поэтикалық композиция бойынша нұсқаулық – «Француз поэзия өнері» («Art poétique français»), король Генрих II мен император Карл V-тен бейбітшілік тілеген латын тіліндегі сөз және «Махаббаттың махаббаты» («L'Amour des amours») атты поэзия жинағын жариялады (жинақ сонеттер циклынан және метеориттер, планеталар мен аспан денелерін сипаттайтын энциклопедиялық өлеңдер сериясынан тұрды), бұл жинақ Гвийом дю Бартас пен Жан Антуан де Байф сияқты ақындарға әсер етті. Оның соңғы жылдары Савойя, Германия, Швейцария, мүмкін Италия және Францияның әртүрлі аймақтарына саяхат жасап, алгебра, геометрия және математика, сондай-ақ медицина салаларында латын тілінде көптеген еңбектер жариялады (оның ішінде Галеннің тұжырымдамаларын жоққа шығару және оба ауруы туралы еңбек кірді). 1572 жылы ол Бордодағы Аквитания колледжінің директоры болып тағайындалды, бірақ бұл лауазымнан шаршап, отставкаға кетті. Осы кезеңде ол Мишель де Монтень және Пьер де Брахпен дос болды. 1579 жылы Парижге оралып, Ле-Ман колледжінің директоры болып тағайындалды. Оның соңғы поэзия жинағы – «Мадақтар» («Louanges») 1581 жылы жарық көрді. Пельтье 1582 жылдың шілде немесе тамыз айларында Парижде қайтыс болды.
Born in Le Mans into a bourgeois family, he studied at the Collège de Navarre in Paris, where his brother Jean was a professor of mathematics and philosophy. He subsequently studied law and medicine, frequented the literary circle around Marguerite de Navarre and from 1541 to 1543 he was secretary to René du Bellay. In 1541 he published the first French translation of Horace's Ars Poetica and during this period he also published numerous scientific and mathematical treatises. In 1547 he produced a funeral oration for Henry VIII of England and published his first poems (Œuvres poétiques), which included translations from the first two cantos of Homer's Odyssey and the first book of Virgil's Georgics, twelve Petrarchian sonnets, three Horacian odes and a Martial like epigram; this poetry collection also included the first published poems of Joachim Du Bellay and Pierre de Ronsard (Ronsard would include Jacques Pelletier into his list of revolutionary contemporary poets La Pléiade). He then began to frequent a humanist circle around Théodore de Bèze, Jean Martin, Denis Sauvage. In the Renaissance, the French language had acquired many inconsistencies in spelling through attempts to model French words on their Latin roots (see Middle French). Pelletier tried to reform French spelling in his 1550 treatise Dialogue de l'ortografe e prononciation françoese ("Dialogue on French spelling and pronunciation"), advocating a phonetic based spelling using new typographic signs which he would continue to use in all his published works. In this system, he consistently spells his name with one "l": Peletier. Pelletier was principal of the Collège de Bayeux and subsequently spent many years in Bordeaux, Poitiers, Piedmont (where he may have been the tutor of the son of Maréchal de Brissac), and Lyon (where he frequented the poets and humanists Maurice Scève, Louise Labé, Olivier de Magny and Pontus de Tyard). In 1555 he published a manual of poetic composition, Art poétique français, a Latin oration calling for peace from King Heney II and Emperor Charles V, and a new collection of poetry, L'Amour des amours (consisting of a sonnet cycle and a series of encyclopedic poems describing meteors, planets and the heavens), which would influence that poets Guillaume du Bartas and Jean Antoine de Baïf. His last years were spent in travels to the Savoy, Germany, Switzerland, possibly Italy and various regions in France and in publishing numerous works in Latin on algebra, geometry and mathematics and medicine (including a refutation of Galen and a work on the plague). In 1572, he was briefly director of the College of Aquitaine in Bordeaux, but, bored by the position, he resigned. During this period, he was friends with Michel de Montaigne and Pierre de Brach. In 1579, he returned to Paris and was named director of the College of Le Mans. A final collection of poetry Louanges was published in 1581. Pelletier died in Paris in July or August 1582.
Үлкен сандарға жаңа атау беру ережесі
Француз математигі Николя Чуке (1484) үлкен сандардың атаулары үшін бастапқы жүйесін сақтай отырып, Жак Пельтье бұрын Будей қолданған 1012 үшін миллиардты ұсынды. 17 ғасырдың соңында миллиард 109-ға дейін төмендетілді. Бұл конвенция ұзын масштабтағы елдерде кеңінен қолданылады. Чуке-Пельтье жүйесі (ұзын масштаб) Негіз 10 Систематика Чуке Пельтье SI Префиксі 10 0 Миллион 0Бірлік Бірлік Префиксі жоқ 10 3 Миллион 0,5 Мың Мың Кило (к) 10 6 Миллион 1Миллион Миллион Мега (М) 10 9 Миллион 1,5 Мың миллион Миллиард Гига (G) 10 12 Миллион 2Биллион Биллион Тера (Т) 10 15 Миллион 2,5 Мың миллиард Биллиард Пета (P) 10 18 Миллион 3Триллион Триллион Экса (E) 10 21 Миллион 3,5 Мың триллион Триллиард Зетта (Z) 10 24 Миллион 4Квадриллион Квадриллион Йотта (Y)
While maintaining the original system of the French mathematician Nicolas Chuquet (1484) for the names of large numbers, Jacques Pelletier promoted milliard for 1012 which had been used earlier by Budaeus. In the late 17th century, milliard was subsequently reduced to 109. This convention is used widely in long scale countries. The Chuquet Pelletier system (long scale) Base 10 Systematics Chuquet Peletier SI Prefix 10 0 Million 0UnitUnitNo prefix 10 3 Million 0.5 Thousand Thousand Kilo (k) 10 6 Million 1MillionMillionMega (M) 10 9 Million 1.5 Thousand million Milliard Giga (G) 10 12 Million 2BillionBillionTera (T) 10 15 Million 2.5 Thousand billion Billiard Peta (P) 10 18 Million 3TrillionTrillionExa (E) 10 21 Million 3.5 Thousand trillion Trilliard Zetta (Z) 10 24 Million 4QuadrillionQuadrillionYotta (Y)