Кіріспе

Бронза дәуірінің камералы қабірінің түрі

Клава кайрны – Шотландиядағы Инвернестің шығысында орналасқан Клаваның Балнуарандағы үш кайрн тобының атымен аталған, Бронза дәуірінің дөңгелек камералы қабірінің бір түрі. Инвернесс маңындағы аймақта осы типтегі шамамен 50 кайрн бар. Олар екі кіші түріне бөлінеді: біреуі әдетте кіреберіспен қысқа дәліз арқылы байланыстырылған, бір жерлеу камерасы бар және тас үйіндісімен жабылған. Мұндай қабірлердің кіреберісі қысқы күн тоқырауына қарай оңтүстік-батысқа бағытталған. Екінші кіші түріндегі сақина тәрізді үйінді сырттан кіруге арналған ешқандай ресми жолы жоқ, ашық алаңды қамтиды. Екі кіші түрде де қабірдің барлық бөлігін тас шеңбер қоршап тұрады және үйіндінің айналасында жиектас орналасқан. Тұрған тастардың биіктігі әртүрлі: ең биіктері кіреберістің шетін (оңтүстік-батысқа бағытталған) құрайды, ал ең аласалары оның тікелей қарсы тұрған бөлігінде орналасқан. Клава типтес қабірлерде әлі де жерлеу қалдықтары табылғанда, әрқайсысында бір немесе екі дене болған сияқты. Екінші кіші түрге қол жетімділіктің болмауы, бұл қабірлерге қайта оралу немесе болашақтағы жерлеулерді қосу ниеті болмағанын көрсетеді, бұл неолиттік үйінділердегідей емес.

Клаваның Балнуараны

Клаваның Балнуаранында солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бір сызықта орналасқан үш қола дәуірінен қалған оба бар. Екі шеттегі обалар – дәліздік обаның бір түрі. Орталық оба – сақиналы обаның түрі, және ерекшелігі – платформадан бастап үш тік тасқа қарай сәулелер сияқты тастан жасалған жолдар немесе жолақтар бар. Обалар құрылысқа салынғанға дейін кесілген тостаған және сақина белгілері бар тастарды қамтиды. Керб тастары өлшемі мен түсі бойынша жіктеліп таңдалған, сондықтан оңтүстік-батысқа қарай ірі және қызыл, ал солтүстік-шығысқа қарай кішкентай және ақ болады. Бұл элементтердің бәрі бір ретте жасалған сияқты және кездейсоқ қосымшалардан гөрі күрделі жоспарланғандығын көрсетеді. Профессор Александр Том Клава обаларының солтүстік Балнуаранындағы сақинаны өлшеп, талдады. Ол сақинаның жұмыртқа тәрізді келгенін анықтады, және орталық үшбұрышқа шеңберлер мен эллипстердің күрделі геометриясы сызылуы мүмкін, өлшемдері «мегалиттік аула» деп аталатын толық еселіктерге жақын. Геометриясы қабылданса да, мегалиттік ауланың дәлдігі күмәнді.