Кіріспе

Апостолдық кедейлік – XIII ғасырда Рим-католик шіркеуінде реформа талаптарына тікелей жауап ретінде құрылған, қайыршы ордендер деп аталатын діни ордендер қабылдаған христиан дінінің ұстанымы. Осы ордендер жер мен ақшаны жинақтамай, Лұқа Евангелиясындағы жетпіс шәкіртке берілген үстанымдарды (10:1-24) орындауға тырысып, әртүрлі деңгейде жетістікке жетті. Пап Паскаль II-нің 1111 жылғы императормен жасаған конкордаты, кардиналдар тарапынан жоққа шығарылған, Германияның дін қызметкерлері императорлық тәжге өздерінің феодалдық иеліктері мен әлеуметтік лауазымдарын беруі керек еді – бұл институралық дауды шешу жолы болды. Паскаль Григориандық папалардың соңғысы болды. Осы қағида шіркеудің байлығына қарсы тұрып, оның салдарынан туындаған жемқорлық туралы алаңдаушылықты күшейтті: шіркеу иерархиясы оны қабылдамаса да, 12, 13 және 14 ғасырлардағы наразы кедейлердің арасында қолдау тапты. 1323 жылы апостолдық кедейлік туралы ілім дінге қарсылық деп танылды, бірақ ол талқылаудың тақырыбы болып қала берді.

Елшілердің бауырластары

Солтүстік Италия, Испания және Францияда негізінен, Апостольдық бауырластар деп аталатын діни қозғалыс бұл идеяның жақтаушысы болды. Бауырластардың мүшелерін сипаттау үшін қолданылған "Апостольдық" сөзі, сондай-ақ ұқсас діни топтардың өкілдерін белгілеу үшін де пайдаланылды.

Құрмет көрсету

Апостолдық кедейлікті күшті қолдаған топтардың бірі – Humiliati, яғни "Кейірімділер" болды. Жүн саудагері құрған олар Италия мен Францияға тараған қауымдастарды құрды, олар өз мүлкін бөлісіп, отбасылық бірліктерде тұратын мияндар үшін қарапайым өмір салтын қағида етіп алды. Олар көбінесе миян қозғалысы болып қалып, шіркеу иерархиясы мен дін қызметкерлерінің билігін мойынламады. Осы және басқа да себептермен, кейіннен Католик шіркеуі оларды еретик деп жариялады. Әдетте, Ассиздік Францисктің францискандық орденін құруға осы қозғалыс түрткі болды деп есептеледі, ол Иса Мәсіхтің кедейлігін үлгі етіп алып, қарапайым өмір мен мысал арқылы оның уағыздарын таратуға, сонымен қатар Католик шіркеуінің сенімдеріне қатаң бағынуға тырысты. Әйгілі Доминик осыған ұқсас орден – Уағыздаушылар орденін, жақсырақ танымал Доминикан орденін құрды.

Вальденстер

1170 жылдары Вальдес немесе Питер Вальдо деген бай мата саудагері діни оянуға ұшырады, бұл оның әншінің Әулие Алексий туралы айтқан әңгімесінен туды деген болжам бар. Осы әңгімені естігеннен кейін Вальдес құтқарылудың ең дұрыс жолын білу үшін теолог ғалымға барды, ол оған Құдай сөзін орындау керектігін айтты, атап айтқанда Матай 19:21: «Егер толық жолды жүргің келсе, бар, бар мүлкіңді сат, кедейлерге бер». Вальдес отбасын қамтамасыз еткен соң, бар мүлкін сыйға беріп, апостолдардың кедейлігімен өмір сүрді. Ол Інжілді аудартып, ашық уағыздай бастады, көптеген ізбасарлар оның жолын ұстанды, олар да апостолдардың кедейлігімен өмір сүрді; осы ерлер мен әйелдер Вальденстер деп аталды. Уолтер Мап Вальденстердің білімсіздігіне және уағыздауға қабілетсіздігіне сын көзбен қарағанмен, олардың апостолдар сияқты кедейлікте өмір сүргенін мойындады, оларды «тұрақты үйлері жоқ, ештеңесі жоқ, барлық мүлкі ортақ, апостолдар сияқты жалаңаш, жалаңаш Мәсіхтің соңынан еріп жүрген» деп сипаттады.

Францискандар

Францискандар папа Григорий IX-тен материалдық қажеттіліктерін қамтамасыз ететін мүше еместерге ие болуға рұқсат алды, ал монахтар өздеріне ештеңе иеленбей, тек берілген нәрсені кедейлік сертіне сәйкес қолданар еді. Бастапқыда екі бағыт қалыптасты. Зеланти деп аталатын бір топ монахтар оқшауланған және қарапайым өмір сүріп, Киелі Франциск өсиетімен белгіленген кедейлікті қатаң сақтады. Ал екіншілері қалалардағы монастырларда тұрып, соларға қарасты шіркеулерге қажетті діни құралдарды жасап, кітаптарды қолдануды қажет ететін оқу мен уағыздауға берілді. Олар Францискандық ережелерді Папалардың ресми түсіндірмелеріне сәйкес сақтады. Григорий IX осы уақытқа дейін Франциск өсиеті монахтарды ар-ождан бойынша міндеттемейтінін айтқан еді. Рим Папасы Иннокентий IV францискандарға оларға берілген тауарларды сатып алу, сату және басқару үшін «прокураторларды» тағайындауға рұқсат берді. 1257 жылы генерал-министр болған Бонавентура екі бағытты татуластыруға тырысты және кейде Орденнің екінші негізін қалаушы деп аталады, оған ол алғашқы Бас Конституцияларын берді. Әлемдік дін қызметкерлерімен және университеттердегі оқытушылармен болған қақтығыстар сырттан кедейлікке қатысты екіжүзділік айыптауларына әкелді, сондай-ақ бұрын Зеланти деп аталған, бірақ кейін Руханилар деп аталған Орденнің мүшелері, себебі олардың апокалиптикалық жазушы Иоахим Фиоренің 1260 жылы басталатын Рух Заманымен байланысы бар еді. XIV ғасырдың басында Руханилар мен монастырлық францискандар арасындағы қақтығыс өршіп кетті. 13-ғасырда Иоахимист Петр Оливи басқарған Руханилар апостолдық кедейлік туралы түсінікті абыройсыз қылған және Папа Иоанн XXII-нің айыптауына әкелген экстремалды ұстанымдарды қабылдады. 1279 жылғы 14 тамыздағы *Exiit qui seminat* бұйрығында Папа Николай III Папа Григорий IX-тың бұрыннан қалыптасқан келісімін растады, оған сәйкес францискандарға берілген барлық мүлік Киелі Таққа тиесілі болды, ол монахтарға оны пайдалану құқығын ғана берді. Бұл бұйрықта «барлық нәрсенің жеке және ортақ иелігінен бас тарту, Құдай үшін, лайықты және қасиетті; Мәсіх те кемелділік жолын көрсетіп, сөзбен үйретті және үлгісімен растады, ал Шіркеудің алғашқы негізін қалаушылар оны бастапқы көзінен алып, оны өзінің ілімі мен өмірі арқылы кемелді өмір сүруге ұмтылатын адамдарға таратып берді» делінген. Папа Климент V-тің 1312 жылғы 20 қарашадағы *Exivi de Paradiso* бұйрығы екі топ арасында келісімге келуге мүмкіндік бермеді және Иса мен елшілердің ештеңесі болмағаны туралы түсінікті зерттеу үшін сарапшыларды тағайындады. Сарапшылар пікір келіспеді, бірақ көпшілігі бұл идеяны Шіркеудің меншікке ие болу құқығын жоққа шығарады деп айыптады. Иоанн XXII «Бауырларға берілген және жеген әр жұмыртқа мен нанның бөлігі Папаға тиесілі деп жорамалдау күлкілі» деп жариялап, францискандарға берілген барлық мүлік Киелі Таққа тиесілі болған және монахтарға оны пайдалану құқығын ғана берген келісімді тоқтатып, иелікті қабылдауға мәжбүр етті. Осылайша ол францискан монахтарының өмірін абсолютті кедейлікпен байланыстыратын ойдан шығарылған құрылымды жойды, бұл құрылым «францискандықтарды заңды меншік құқығының моральдық ауыртпалығынан босатты және оларға нақты кедейліктің ыңғайсыздықтарынсыз апостолдық кедейлікті жүзеге асыруға мүмкіндік берді». 1323 жылғы 12 қарашада ол *Cum inter nonnullos* атты қысқаша бұйрық шығарды, онда Мәсіх пен оның елшілерінің мүлкі болмағаны туралы ілім «қате және еретикалық» деп жарияланды. Орденнің ықпалды мүшелері наразылық білдірді, соның ішінде генерал-министр Михаил Чезена, ағылшын провинциалы Уильям Оккам және Бергамолық Бонагратия. 1324 жылы бавариялық Людовик Руханиларға қосылып, Папаны ереске қарсы деп айыптады. Қарсыластарының Николай III-нің *Exiit qui seminat* бұйрығы өзгермейтін және қайталанбайтындығы туралы пікіріне жауап ретінде Иоанн XXII 1324 жылғы 10 қарашада *Quia quorundam* бұйрығын шығарды, онда ол 1279 жылғы бұйрықтың сөздері бойынша Мәсіх пен елшілердің ештеңесі болмағанын тұжырымдауға болмайтынын мәлімдеді, сондай-ақ: «Шын мәнінде, Мәсіх пен елшілердің өмір сүрген Ізгі хабардағы өмірлері кейбір ортақ иеліктерді жоққа шығарған жоқ, өйткені «мүлкі жоқ» өмір сүру осылайша өмір сүрушілердің ортақ ештеңе болмауы керек дегенді білдірмейді». 1328 жылы Михаил Чезена Орденнің Папаның бұйрықтарын орындаудан бас тартуының және Людовик Бавариямен болған байланысының себебін түсіндіру үшін Авиньонға шақырылды. Михаил Авиньонда Франческо д’Асколи, Бонагратия және Уильям Оккаммен бірге түрмеге қамалды. Содан кейін үш айдан кейін Людовик Бавария Римге кіріп, император болып тәж киді. Одан кейін ол Иоанн XXII-ні қызметтен шеттету туралы шешім қабылдады және Рухани францискан Пьетро Райнальдуччиниді Папа етіп тағайындады. 28 мамырда Болоньяда ашылған францискан басқосуында Михаил Чезена қайта сайланды, ол екі күн бұрын Авиньоннан серіктерімен қашып кеткен еді. Бірақ тамыз айында Людовик Бавария және оның Папасы Неаполь королі Роберттің шабуылынан қорқа отырып, Римнен қашуға мәжбүр болды. Францискан Орденінің аз ғана бөлігі Иоанн XXII-нің қарсыластарына қосылды, ал 1329 жылы Парижде өткен басқосуда барлық монастырлардың көпшілігі Папаға бағынуға уәде берді. 1329 жылғы 16 қарашадағы *Quia vir reprobus* бұйрығымен Иоанн XXII Михаил Чезенаның *Ad conditorem canonum*, *Cum inter* және *Quia quorundam* шабуылдарына жауап берді. 1330 жылы Антипапа Николай V мойындады, содан кейін экс-генерал Михаил, соңында, өліміне дейін Оккам мойындады.