Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жерлеуге дайындық
Burial preparation
Археология мен антропологияда "эсккарнация" термині (сонымен қатар "дефлешинг" деп те аталады) – жерлеуден бұрын қайтыс болған адамның етін және мүшелерін алу тәсілін білдіреді. Эсккарнация табиғи жолмен, мысалы, денені ауа райының әсеріне немесе жануарлардың жеуіне қалдыру арқылы, немесе денені қолмен кесу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Эсккарнациядан кейін кейбір қоғамдар сүйектерін алып, жерлейтін болған. Адам денесін эсккарнациялау әдісіне жүздеген мың жылдар бойы қолданылып келеді. Эсккарнацияның ең ерте археологиялық дәлелі – Эфиопиядағы Аваш өзені аңғарында, 160 000 жыл бұрын табылған. Эсккарнацияның мысалдарына Азияның кейбір аймақтарындағы "аспанға жерлеу", зороастрийлердің "Тыныштық мұнарасы" және Солтүстік Америка халықтарының "ағашқа жерлеу" рәсімдері жатады. Эсккарнация түрлі рухани және практикалық себептермен жасалады, соның ішінде тибеттіктердің рухани сенімі бойынша, эсккарнация – ең жомарт жерлеу түрі, ал команчтардың қыс мезгілінде жердің тым қатаң болуына байланысты, жер астына жерлеуге қолайсыздық сезімі бар. Қазба жұмыстары кезінде еттен айырылған іздері бар адам сүйектері табылғанда, оларды ажырату үшін түрлі критерийлер қолданылуы мүмкін. Бір әдіс – сүйектердегі құралдың іздерін және басқа да кесу белгілерін сол аймақтағы сойылған жануарлардың сүйектерімен салыстыру. Бұл ретте, каннибализмге ұшыраған адамдар басқа ет сияқты дайындалса, ал эсккарнацияланған денелер басқаша дайындалған деген болжам бар. Каннибализмге ұшыраған сүйектер, эсккарнацияланған сүйектерден айырмашылығы, адам тістерінің іздері, сынған ұзын сүйектер (сүйек қорытылуын жеңілдету үшін) және пісіру белгілері, мысалы, "қазанды жылтырату" сияқты белгілерді көрсетуі мүмкін. "Қазанды жылтырату" – пісіру ыдысының абразивті ішкі бетіне тиген сүйектерде байқалатын тегістеу және дөңгелектеу процесі.
In archaeology and anthropology, the term excarnation (also known as defleshing) refers to the practice of removing the flesh and organs of the dead before burial. Excarnation may be achieved through natural means, such as leaving a dead body exposed to the elements or for animals to scavenge; or by butchering the corpse by hand. Following excarnation, some societies retrieved the excarnated bones for burial. Excarnation has been practiced throughout the world for hundreds of thousands of years. The earliest archaeological evidence of excarnation is from the Awash River Valley in Ethiopia, 160,000 years ago. Examples of excarnation include "sky burials" in parts of Asia, the Zoroastrian "Tower of Silence", and Native American "tree burials". Excarnation is practiced for a variety of spiritual and practical reasons, including the Tibetian spiritual belief that excarnation is the most generous form of burial and the Comanche practical concern that in the winter the ground is too hard for an underground burial. When human bones exhibiting signs of flesh removal are discovered in the fossil record, a variety of criteria can be used to distinguish between the two. One common approach is to compare the tool marks and other cuts on the bones with butchered animal bones from the same site, with the assumption that cannibalized humans would have been prepared like any other meat, whereas excarnated bodies would be prepared differently. Cannibalized bones, in contrast to excarnated bones, may also exhibit telltale signs such as human tooth marks, broken long bones (to facilitate marrow extraction), and signs of cooking, such as "pot polishing". Pot polishing refers to the smoothing and beveling that is observed in bones that have come into contact with the abrasive inner surface of a cooking vessel.
Эфиопия
160 000 жыл бұрын Аваш өзені аңғарында (қазіргі Эфиопияның Херто ауылы маңында) Homo sapiens idaltu денені ашық қалдыру (эккарнация) рәсімін жасаған. Үндістандағы қарқынды азаюына байланысты (мал шаруашылығы тәжірибелерінің өзгеруіне байланысты) дәстүрлі денені ашық қалдыру практикасы сол мақсатты сақтап, өзгеріске ұшырауға мәжбүр болды, сондықтан қорықтың басшылары мұнараларда күн энергиясын шоғырландыратын құралдарды орнатты. Басқа да күлкі жейтін құстар да қатысады, бірақ олардың тиімділігі бүркіттерге қарағанда төмен. Археологтардың пікірінше, бұл рәсімде адамдар денені тоқымадан жасалған төсекке немесе құрбандық тақтасына қойып, ашық қалдырған. Дене ашық қалғаннан кейін, қалдықтарымен бірге төсегі алынып тасталған.
160,000 years ago, Homo sapiens idaltu in the Awash River Valley (near present day Herto village, Ethiopia) practiced excarnation. Due to a decline in vultures in India (due to changes in animal husbandry practices) the traditional excarnation practice has faced pressure to evolve while still serving the same purpose, so the trustees of the reserve introduced solar concentrators at the towers. Other scavenger birds play a part but are not as efficient as vultures. Archaeologists believe that in this practice, people typically left the body exposed on a woven litter or altar. Following excarnation, the litter with its remains would be removed from the site.
Жапония
Қазіргі Жапонияда, кремация басым болғандықтан, марқұмның жақын туыстары қалған сүйектерді күлден арнайы таяқтармен алып, оларды соңғы демалыс орнына қоятын арнайы ыдысқа салады. Дегенмен, ежелгі жапон қоғамында, буддизм мен кремация әдеті енгізілмес бұрын, мәйіт Тибеттік аспан жерлеу рәсіміне өте ұқсас жолмен ашық қалдырылатын.
In modern Japan, where cremation is predominant, it is common for close relatives of the deceased to transfer, using special chopsticks, the remaining bones from the ashes to a special jar in which they will be interred. However, in ancient Japanese society, prior to the introduction of Buddhism and the funerary practice of cremation, the corpse was exposed in a manner very similar to the Tibetan sky burial.
Пәкістан
Пәкістанның Калаш халқы бұған дейін (1980-ші жылдардың ортасына дейін) үлкен ағаш қабірлерде, Баг’а деп аталатын жер үстіне жерлеу салтын сақтаған. Онда марқұмдар ең жақсы мүліктерімен бірге «Мадокжал» деп аталатын, көп қабірлер орны болатын зираттарға қойылған. Бұл дәстүр 1985 жылы шаманның жерленуімен тоқтауға жақын болды, бірақ 2016 жылы Бумбурет ауылының Аниш ауылынан Батакейін жерлеумен қайта жанданды.
The Kalash people of Pakistan until recently (mid 1980s) practiced above ground burial in large wooden coffins called Bahg'a where the dead were laid with all their best belongings in cemeteries called Madokjal or place of many coffins. This tradition had been dying off with the last being the burial of a shaman in 1985, until the burial in 2016 of Batakeen of Anish village Bumburet.
Индонезия
Балидегі Батур көліндегі Труньян ауылының Бали Ага халқы аралда басқа жерде кездеспейтін әдет-ғұрыптарды сақтайды. Олар – тау балистері, және Балиге индуизм келгенге дейінгі анимистік дәстүрлерді ұстанады. Мұндағы жерлеу салты бойынша денелер жерге жатқызылып, матамен немесе бамбук қоршаумен жабылып, шіруіне рұхсат етіледі. Толық шірігеннен кейін сүйектер солтүстікке қарай 500 фут (шамамен 152 метр) қашықтықтағы баспалдақ тәрізді құрбандық алаңына қойылады. "Жақсы иіскейтін ағаш" деп аударылатын тару-менян атымен белгілі үлкен банян ағашы жаман иістерді сіңіріп алады деп саналады.
The Bali Aga people of Trunyan village on Lake Batur in Bali practice customs found no where else on the island. These are the mountain Balinese, and they practice Animistic traditions that predate the arrival of Hinduism in Bali. The burial custom here is for the bodies to be laid on the ground and left to decompose, with a cloth cover or a bamboo cage. Once the decomposition is complete, the bones are placed on a stair shaped altar 500 feet to the north. A large banyan tree known as taru menyan (literally translated as "nice smelling tree") is thought to take away bad smells.
Гавайи
Байланысқа дейін гавайлықтар жоғары дәрежелі ақсүйектердің (алии) сүйектерінен етін ритуалдық түрде алып тастап, кейін оларды қадірлеу үшін реликвиарларға қойды. Гавайлықтар Лono құдайы деп есептеген капитан Кук қайтыс болғаннан кейін оның қалдықтары да осылай өңделді.
Pre contact Hawaiians ritually defleshed the bones of high ranking nobles (ali'i) so that they could be interred in reliquaries for later veneration. The remains of Captain Cook, who the Hawaiians had believed to be the god Lono, were treated this way after his death.
Жаңа Зеландия
Чатем аралдарындағы мориори халқы қайтыс болғандарын теңізге қарай отырғызып, құм төбелерге қойған; ал кейбіреулерін орман ішіндегі жас ағаштарға байлап қойған. Уақыт өте келе, ағаш сүйектерге өсіп кіріп, олармен бірігіп кеткен.
The Moriori people of the Chatham Islands placed their dead in a sitting position in the sand dunes looking out to sea; others were strapped to young trees in the forest. In time, the tree grew into and through the bones, making them one.
Ұлы жазық
Ауада жерлеу (кейде ағашқа жерлеу деп те аталады) – екіншілік жерлеу түрі, онда дене ағашқа немесе тіреу құрылысына жерден жоғары орналастырылады. Бірнеше айдан жылдарға дейін өткен соң, қалдықтар еттен ажыратылып, жерге көміледі. Ауада жерлеуді Ұлы далаларда Команчи, Шайен, Мандан және Кроу сияқты көптеген түрлі халықтар қолданған. Ауада жерлеудің рухани және тұрмыстық себептері болған. Мысалы, Сиу және Лакота тайпалары дене қалдықтарын жоғары көтеру арқылы жанның денеден тыс сапар жасауын жеңілдетеді деп сенген.
Air burials (also known as tree burials) are a form of secondary burial, where a body is placed above ground either in a tree or on scaffolding. After an extended period of time (months to years) the remains are excarnated and buried underground. Air burials were practiced throughout the Great Plains by many different societies, including the Comanche, the Cheyenne, the Mandans, and the Crow. Air burials were practiced for both spiritual and practical reasons. Some tribes, like the Sioux and the Lakota, believed that elevating remains would better facilitate a spirit's journey outside of their body.
Тынық мұхиттың солтүстік-батысы
Каноэмен жерлеу Колумбия өзенінің чинукан тілінде сөйлейтін тайпалары арасындағы басты жерлеу түрі болды. Денені жамылғыларға орап, жеке заттарымен бірге каноэге салар еді. Ең бай отбасылар кейде жерлеу каноэсінің үстіне жаңбырдан қорғау үшін үлкенірек каноэ қояр еді. Содан кейін каноэлерді ағашқа орналастыратын.
Canoe burials were a primary form of burial among the Chinookan speaking tribes of the Columbia River. Bodies would be wrapped in blankets and placed inside a canoe with personal items. Wealthier families would sometimes top the burial canoe with a second, larger canoe to keep out the rain. The canoe(s) would then be placed in a tree.
Ұлыбритания мен Ирландия
Неолит дәуірінде Ұлыбритания мен Ирландияда денелерді ашық ауадағы жерлеу орнында, бөлшектеу платформасында немесе жабық үңгірде шіруге қалдырып, кейін сүйектерін басқа жерге көметін дәлелдер бар.
There is evidence of excarnation in Britain and Ireland during the Neolithic, whereby bodies would be left to decompose in an open air mortuary enclosure, on an excarnation platform, or in a sealed cave, before the bones were deposited elsewhere.
Италия
Неолит дәуірінде Таволиереде (Италия) өмір сүрген шаруалар 7000 жылдан астам бұрын қайтыс болғандардың денесінен етін жоғарылату рәсімін жасаған. Желкендей кесу іздері сүйектердің өлімнен кейін бір жылға дейін еттен ажыратылғанын көрсетеді. Сүйектер Скалория үңгіріне салынған, ал қазба жұмыстары кезінде жануарлардың сүйектерімен, сынық керамика және тас құралдарымен бірге табылған.
Neolithic farmers living in Tavoliere, Italy, over 7000 years ago, practiced ritual defleshing of the dead. Light cut marks suggest that the bones were defleshed up to a year after death. The bones were deposited in Scaloria Cave and, when excavated, were mixed with animal bones, broken pottery and stone tools.
Германия
Мос теутоник деп аталатын тәжірибе, немесе белсенді түрде сүйектен етті алу, неміс халқының дәстүрі болған. Мәйіттерді жай ғана еттен ажыратудан гөрі бөлекше бөлшектеп, оларды шарапқа, суға немесе сірке суына қайнатқан.
A practice known as mos teutonicus, or active excarnation, was a German custom. The bodies were broken down differently than solely defleshing, they were cut up and boiled in either wine, water, or vinegar.
Басқа мысалдар
Орта ғасырлар мен жаңа заманның басында Еуропада денеден етін алу рәсімі, негізінен адам денесін ұзақ қашықтыққа тасымалдау үшін дайындау мақсатында қолданылған. Бұл тәсіл тек ақсүйектерге ғана қатысты. Онда денеден тері, бұлшық еттер мен ішкі органдар алынып, тек қаңқасы қалдырылатын. Мұндай процедура кезінде бас, қолдар мен аяқтар денеден бөлінетін. Бұл процестен кейін сүйектерде белгілі бір кесу іздері қалатын. Денесінен еті алынған танымал тұлғалардың бірі – Христофор Колумб. Америка Тәуелсіздік соғысының генералы Энтони Уэйн де денесінен етін алудың бір түріне ұшыраған. Францияның әйгілі патшасы Людовик IX-ның денесі етінен айырылғанша қайнатылған екен. Бұл оның сүйектерін сақтап қалу, Сегізінші крест жорығынан Францияға қайта оралғанда дене қалдықтарының шіруіне жол бермеу және қасиетті реликвиялар жасау үшін жасалған.
In Europe during the Middle Ages and early modern period, defleshing was a mortuary procedure used mainly to prepare human remains for transport over long distances. The practice was used only for nobility. It involved removing skin, muscles, and organs from a body, leaving only the bones. In this procedure, the head, arms, and legs were detached from the body. The process left telltale cuts on the bones. One notable example of a person who underwent excarnation following death was Christopher Columbus. The American Revolutionary War general, Anthony Wayne, also underwent a form of excarnation. King Saint Louis IX of France is said to have been defleshed by boiling his corpse until the flesh separated from the bones. This was intended to preserve his bones, to avoid decaying of the remains during their return to France from the Eighth Crusade, and to provide relics.