Кіріспе

Фламанд композиторы Якоб Обрехт (сондай-ақ Хобрехт; 1457/8 – 1505 жылғы шілде айының соңында) – массалар, мотеттер және әндер жазған фламанд композиторы.

Өмір

Обрехттің тегі мен ерте балалық шағы туралы мәліметтер көбінесе оның «Mille quingentis» мотетінен алынған. Ол Гент қаласының трубашысы Виллем Обрехт пен Лижбет Геераертстің жалғыз ұлы болды. Анасы 1460 жылы 20 жасында, ал әкесі 1488 жылы Гентте қайтыс болды. Оның алғашқы білімі туралы мәлімет аз, бірақ ол әкесі сияқты труба ойнауды үйренген болуы мүмкін, соның ішінде контрапунктті және кантус фирмада импровизациялауды меңгерген. Ол Бургундия сарайында Антуан Буснуамен таныс болған болуы мүмкін, әрі оның музыкасын жақсы білгені анық, себебі Обрехттің алғашқы массасы ескі композитордың стилімен тығыз байланысты. Ғалым, композитор және дін қызметкері болған Обрехт, бірнеше қысқа мерзімді қызметтерде болған, олардың екеуі де қанағаттанарлық жағдаймен аяқталмады. Ол есептеріндегі кемшілікті өтеу үшін, өзі көшірген хор кітаптарын сыйлағаны туралы жазба бар. Ол өзінің демеушілері мен әріптес композиторлары арасында үлкен құрметке ие болды. Неапольде жазған Тинкторис оны замандас композиторлардың тізімінен бөліп көрсетті, оның үлкен мәні бар, өйткені ол тізімді жасаған кезде 25 жасқа ғана толған еді және Еуропаның екінші жағында болды. Эразм шамамен 1476 жылы Обрехттің хор ұлдарының бірі болды. Обрехттің көптеген қызметтері Нидерландтағы Фландрияда болса да, ол кем дегенде екі рет Италияға сапар шекті: 1487 жылы Феррара герцогы Эрколь д’Эсте I-нің шақыруымен және 1504 жылы. Эрколь Обрехттің музыкасын естіген, ол 1484 және 1487 жылдар аралығында Италияда таралғаны белгілі, және ол оны замандас композиторлардың барлық музыкасынан жоғары бағалағанын айтты. Сондықтан ол Обрехтті 1487 жылы алты айға Феррараға шақырды. 1504 жылы Обрехт Феррараға қайта оралды, бірақ келесі жылдың басында герцог қайтыс болғандықтан жұмыссыз қалды. Ол Феррарада қандай қызметте болғаны белгісіз, бірақ ол 1505 жылдың 1 тамызына дейін оба эпидемиясы кезінде қайтыс болды.

Шығармалары

Обрехт негізінен діни музыка – мессалар мен мотеттер жазды, сонымен қатар кейбір шансондарды да жазды. Заманауи және архаикалық элементтерді үйлестіре отырып, Обрехт көп өлшемді стильді қалыптастырды. Мүмкін, жетілген Жоскиннен гөрі, Обрехттың мессалары Йоханнес Оккегемнің музыкасына терең қарызды, әсіресе соңғысының музыкасын тәндейтін кең жайылған мелодиялар мен ұзақ музыкалық фразаларға. Обрехт стилі – XV ғасырдың аяғындағы контрапункттің шеберлігінің бір үлгісі. Ол жиі cantus firmus техникасын қолданды: кейде бастапқы материалды қысқа фразаларға бөліп, ал кейде толық мелодиялардың немесе мелодиялық бөліктердің кері нұсқаларын пайдаланды. Бірде ол тіпті құрамдас ноталарды бөліп алып, оларды ноталық ұзындығы бойынша – ұзынынан қысқасына қарай реттеп, ноталардың жаңа реттелген тізбегінен жаңа мелодиялық материал жасады. Әрине, Обрехт үшін, әсіресе музыканы зерттеудің бастапқы кезеңінде, әртүрлілік көп болуы керек еді. Ол, әсіресе шансондарында, қалыптасқан формаларға бағынудан арылуға тырысты. Қалыптасқан формалардың ішінде рондау ең ұзақ уақытқа дейін танымал болды. Дегенмен, ол мессалар жазуды артық көретін, себебі оларда көбірек еркіндік таба алды. Оның мотеттерінде көңіл-күй мен техниканың алуан түрлілігі байқалады. Missa Sub tuum presidium шығармасында бес бөлімдегі дауыс саны Kyrie-де үштен басталып, Gloria-да төртеуге, ал Agnus Dei-де жетеуге дейін жетеді. Шығарманың тақырыптық әні жоғары дауыста анық естіледі, ал Кири мен Глориядан басқа бөлімдерде тағы бес мариан әні кездеседі: Ave preclara maris stella (Sequence verse 7, Soprano II, Credo), Aurea virga prime matris Eve (Sequence verse 9b, Soprano II және Tenor II, Sanctus), Aurea virga prime matrix Eve (Sequence verse 3b, Soprano II және Tenor I, Agnus Dei I & II), Regina caeli (Антифон, Сопрано II және Tenor I, Agnus Dei III) және Verbum bonum et suave (Sequence verse 3b, Alto I, Agnus Dei). Оның соңғы төрт дауысты мессасы, Missa Maria zart (мұңды Мария), шамамен 1504 жылы жазылған, Тироль аймағында танымал болған діни әнге негізделген. Ол, бұл аймақтан 1503-1504 жылдары өтіп бара жатқанда осы әнді естіген болуы мүмкін. Орындалуына бір сағаттан астам уақыт қажет болатын бұл шығарма – ең ұзақ полифониялық мессалық орнатулардың бірі және оның ең үздік туындыларының қатарында саналады. Бір кезеңде жұмыс істегеніне қарамастан, Обрехт пен Оккегем (Обрехттан 30 жыл үлкен) музыкалық стильдері жағынан айқын ерекшеленеді. Обрехт Оккегемнің cantus firmus-ты қиялмен өңдеуін бөліспейді, оны сөзсіз келтіреді. Оккегемнің музыкасындағы фразалардың мағынасы шамалы болса, Обрехттың музыкасындағы фразаларды оңай ажыратуға болады, бірақ екі композитор да кең жайылған мелодиялық құрылымды ұнатады. Сонымен қатар, Обрехт cantus firmus мелодиясын мотивтерді естілетіндей етіп қайта ұйымдастыру ниетімен біріктіреді, ал Оккегем мұны аздап жасайды. Обрехттің әдістері келесі буын композиторларының жұмыстарына қарама-қарсы келеді, олар көбірек қарапайымдыққа ұмтылды (оның замандасы Жоскиннің кейбір шығармаларында бұл көрініс алдын ала байқалады). Өз заманында танымал болғанына қарамастан, Обрехт кейінгі композиторларға аз әсер еткен сияқты; мүмкін, ол өз буынының басқа контрапункт шеберлерімен бірге сәннен шығып қалды.

Жазбалар

Фламанд шеберлері, Вирджиния өнер жазбалары, VA 04413, Zephyrus орындаған, 2004. Ол Obrecht Missa Sub tuum presidium және Willaert, Clemens non Papa, Ockeghem, Des Prez, Mouton және Gombert мотеттерін қамтиды. Обрехт, Missa Maria zart, Tallis Scholars орындаған, дирижері Питер Филлипс, Gimell CDGIM 032, 1996. Якоб Обрехт. Chansons, Songs, Motets, Capilla Flamenca және Piffaro, Eufoda 1361, 2005. "Missa Sub Tuum Praesidium", The Clerks' Group, Gaudeamus, 2003. "Missa Malheur Me Bat", The Clerks' Group, Gaudeamus, 1998. "Missa de Sancto Donatiano", Cappella Pratensis, Fineline, 2009. "Якоб Обрехт", The Sound and the Fury, ORF, 2009. "Обрехт массалары", Beauty Farm, 2019, Missa Fortuna Desperata және Missa Maria Zart кіреді.