Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қиын түс синдромы – физикалық қауіпсіздік пен амандыққа қатысты қайта-қайта болатын қатты қорқынышты түстермен сипатталатын ұйқы бұзылысы. Бұл түстер көбінесе REM ұйқы фазасында пайда болады, ал түс көрген адам оянғаннан кейін оларды жақсы есте сақтайды. Қиын түс синдромын ұйқыдағы үрей синдромымен шатастыру мүмкін. Атап айтқанда, олар қорқыныш себебін есіне алмайды, ал қиын түс синдромымен ауыратын науқас түстің барлық егжей-тегжейін еске алады. Сондай-ақ, қиын түстерді жай ғана жаман түстерден ажырату қажет, себебі жаман түстер эмоционалдық тұрғыдан аз қарқынды болады. Сонымен қатар, қиын түстерде жаман түстерге қарағанда агрессия көріністері мен бақытсыз соңдықтар көбірек кездеседі.
Nightmare disorder is a sleep disorder characterized by repeated intense nightmares that most often center on threats to physical safety and security. The nightmares usually occur during the REM stage of sleep, and the person who experiences the nightmares typically remembers them well upon waking. Nightmare disorders can be confused with sleep terror disorders. Furthermore, they do not remember the reason of the fear, while a patient with a nightmare disorder remembers every detail of the dream. Nightmares also have to be distinguished from bad dreams, which are less emotionally intense. Furthermore, nightmares contain more scenes of aggression than bad dreams and more unhappy endings.
Белгілері мен симптомдары
Қиын түс кезінде ұйықтаған адам айқайлап, дауыстап сөйлеуі мүмкін. Қиын түс көруші көбінесе осы қорқынышты, мазасыз түстерден оянады және өз тәжірибесін айқын есте сақтай алады. Оянғаннан кейін ұйықтаған адам әдетте ес жиіп, айналасына бағдарланады, бірақ жүрек соғуының жылдамдығы артуы және тершеңдік сияқты көңіл алаңдату белгілері болуы мүмкін. Олар тағы бір қиын түс көруден қорқып, қайта ұйықтауға қиналады. Қиын түс синдромымен азаптанушы адам күнделікті істерді атқаруда қиындықтарға тап болуы мүмкін; қорқынышты түстерден туындаған алаңдаушылық пен ұйқының жетіспеуі адамның күнделікті міндеттерді тиімді және дұрыс орындауына кедергі келтіруі мүмкін. Мұндай жағдайға тап болғанда, олар психиатрға жүгінуі мүмкін. Ұйықтаған адамда қорқыныш немесе алаңдаушылықтан туындайтын, бірақ сондай-ақ ашу, қайғы, жиреншік сезім және басқа да жағымсыз эмоциялардан туындауы мүмкін, қайта-қайта ояну эпизодтары болуы мүмкін. Сонымен қатар, ұйықтаған адам төмендегі екі белгінің кемінде біреуін сезінуі мүмкін: оянудан кейін қайта ұйықтауға кешігу және ұйқы кезеңінің соңғы жартысында эпизодтардың пайда болуы.
During the nightmare, the sleeper may scream and yell out things. The nightmare sufferer is often awakened by these threatening, frightening dreams and can often vividly remember their experience. Upon awakening, the sleeper is usually alert and oriented within their surroundings, but may have an increased heart rate and symptoms of anxiety, like sweating. They may have trouble falling back to sleep for fear they will experience another nightmare. A person experiencing nightmare disorder may have trouble going through everyday tasks; anxiety and lack of sleep caused by the fearful dreams may hinder the individual from completing everyday tasks efficiently and correctly. Upon experiencing this, these nightmare sufferers may consult with a psychiatrist. The sleeper may have recurring episodes of awakening while recalling the intensely disturbing dream manifestations which usually result from fear or anxiety, but can also be triggered by anger, sadness, disgust, and other dysphoric emotions. Additionally, the sleeper may experience at least one of the following two features: delayed return of going back to sleep after episodes, and having episodes in the latter half of the sleep period.
Салдарлар
Жұйқа түс синдромы жиі кездеседі: ересектердің шамамен 4%-ын құрайды. Балалар ересектерге қарағанда көбірек жұйқа түс көреді, бірақ балалардың тек 1%-і ғана бұл синдромның критерийлеріне сәйкес келеді. Жұйқа түс синдромы зардап шеккен адамдардың өмір сапасын нашарлатуы мүмкін. Пациенттің ұйқыдан қашуына, соның салдарынан ұйқысыздыққа алып келуі мүмкін, бұл өз кезегінде одан да күшті жұйқа түстерге себеп болуы мүмкін. Жұйқа түс синдромының басқа да салдары – шаршау және ұйқысыздық. Жұйқа түстер серіктің өміріне де кері әсер ете алады. Біріншіден, адамға қауіпті және көңіл-күйін нашарлатуы мүмкін жиі қайталамалы жұйқа түстер болуы керек. Егер адам дәрі қабылдаса, бұл түстер дәрінің жағымсыз әсерлерінен болуы мүмкін. Амфетаминдер, антидепрессанттар, кокаин және кофеин сияқты стимуляторлар да жұйқа түстерге себеп болуы мүмкін. Қан қысымын төмендетуге арналған дәрілер, леводопа және Паркинсон ауруына арналған дәрілер де жұйқа түстерді тудыруы мүмкін. Бұл түстер идиопатиялық болуы мүмкін немесе посттравматикалық стресс, шизофрения және шекаралық тұлғалық бұзылыс сияқты психикалық аурулармен байланысты болуы мүмкін. Жұйқа түстер стресс пен алаңдаушылықтан, сондай-ақ норэпинефрин, допамин және серотонин сияқты нейротрансмиттерлерге әсер ететін заттарды қолданудан туындауы мүмкін. Дегенмен, бета-блокаторлар немесе альфа-агонисттер сияқты дәрілер мен жұйқа түстер арасындағы себеп-салдар қатынасы әлі де нақты емес және жұйқа түстердің биохимиялық механизмдерін зерттеу үшін қосымша зерттеулер қажет. ПТСР-мен ауыратын адамдар идиопатиялық түстерге қарағанда түні бойы жиі және ұзақ оянады. Алайда, жасанды зертхана жағдайында посттравматикалық жұйқа түстердің жиілігі төмендейді, бұл түстердің мазмұнына әсер етеді. Барлық психикалық ауруларды ескергенде, жұйқа түс синдромы жағдайдың 29,9%-ында кездеседі, бұл жалпы халыққа қарағанда (2-5%) әлдеқайда жоғары көрсеткіш. Сонымен қатар, жұйқа түс көру өзін-өзі өлтіруге талпыну және өзін-өзі өлтіру нәтижесінде қайтыс болу қаупін күрт арттырады. Диагноз бен емдеуді тек психиатр немесе басқа дәрігерге қайталамалы жұйқа түстер туралы хабарлаған пациенттер ғана ала алады. ПТСР-мен ауыратын адамдарда жұйқа түстерді емдеу үшін кейде празозин сияқты дәрілер қолданылады. Бұл, әсіресе ПТСР-ді емдеуде жұйқа түстерді азайтуға көмектеседі. Жаятунге цунамиден аман қалған адамдармен жұмыс істеген. Гринвальд балалармен EMDR-ді сәтті қолданды. EMDR сеанстарынан ешқандай жағымсыз салдар болған жоқ. Суреттерді қайталайтын терапия – пациент түсін өзі қалағандай өзгерткенде және одан кейін таңдаған жаңа түсін суреттер арқылы жаттықтыратын когнитивтік-мінездік терапия. Бұл емдеуде адам жұйқа түстің жаңа сценарийін оң бейнелермен жазып, оны күн сайын 10-20 минут бойы жаттығу арқылы жұйқа түстің теріс мазмұнын өзгертуге тырысады. Бұл әдіс клиникалық көмек және ұйқы күнделігі сияқты құралдарды қолдану арқылы ұйқы әдеттерін өзгертуге бағытталған. Көптеген зерттеулер оң нәтижелерді көрсеткенімен, нәтижелері нақты емес немесе кешіккен нәтижелерді көрсеткен зерттеулер де бар. Аң-таң түс терапиясы – суреттерді қайталайтын терапияның ерекше әдісі. Түс көруші түсі кезінде саналы болып, оны өзгерте алады. Осының салдарынан, алаңдаушылық азаяды, бақылау деңгейі артады, күтулер өзгереді, бұл жұйқа түстердің жиілігіне әсер етеді. Бірнеше зерттеулер аң-таң түс терапиясының маңызды нәтижелерін көрсетті. Екі зерттеуде 12 аптадан кейін жұйқа түстердің жиілігі төмендегені байқалды, ал бір зерттеуде бір жылдан кейін жағдайдың 80%-ында жұйқа түстер толығымен жойылды. Қазіргі уақытқа дейін бұл емдеудің дәлелдері әлі де жеткіліксіз. Жүйелі түрде десенсибилизация, біртіндеп әсер ету арқылы созылмалы жұйқа түстерді емдеуде тиімді екені дәлелденген. Дәрілер ПТСР-мен ауыратын науқастар арасында созылмалы жұйқа түстерді емдеуде тиімділігін көрсеткен, бірақ басқа популяцияларға, мысалы, есірткіге байланысты жұйқа түстерге фармакологиялық емдеудің әсері белгісіз. Тұрақты жұйқа түс көретін балалардың саны 10-дан 50%-ға дейін жетеді. Жұйқа түс синдромымен шектесетін шекаралық тұлғалық бұзылыс өте жиі кездеседі, өйткені ұйқы кезеңдері қалыпты адамнан өзгеше (яғни бірінші сатыдағы ұйқының ұлғаюы және төртінші сатыдағы ұйқының азаюы). Шекаралық тұлғалық бұзылысы және жұйқа түс синдромы бар адамдар, әдетте, шекаралық тұлғалық бұзылысы барлардың ең ауыр жағдайларын құрайды; сондықтан жұйқа түс синдромымен ауыратын адамдарды емдеу шекаралық тұлғалық бұзылысы барларға да көмектесуі мүмкін. Гипноз жұйқа түс синдромымен ауыратын адамдар үшін жаңа және тиімді ем болып көрінеді, өйткені ол релаксацияны арттырады. Жұйқа түс синдромы сондай-ақ холестерині төмен адамдармен де байланысты. Бұл байланыс нақты емес; алайда, холестерин денедегі басқа гормондарға (мысалы, серотонин) әсер етуі мүмкін, бұл ұйқыға әсер етуі мүмкін.
Nightmare disorder is common: it affects about 4% of the adult population. Even if children have more nightmares than adults, only 1% of children meet the criteria of the disorder. Nightmare disorder can impair the quality of life for people who are affected by the condition. It can make the patient avoid sleep, which leads to sleep deprivation, which in turn may lead to even more intense nightmares. Some other consequences of the nightmare disorder are fatigue and insomnia. Nightmares can also have negative impact on the bed partner's life. First, the presence of frequent nightmares that imply danger for the person and impact mood in a negative way is needed. If the individual is on medication, the nightmares may be attributed to some side effects of the drug. Amphetamines, antidepressants, and stimulants like cocaine and caffeine can cause nightmares. Blood pressure medication, levodopa and medications for Parkinson's disease have also been known to cause nightmares. The nightmares may be idiopathic or could be associated with psychiatric disorders like post traumatic stress disorder, schizophrenia, and borderline personality disorder. Nightmares can also be triggered by stress and anxiety and substance abuse, such as drugs that affect the neurotransmitters norepinephrine and dopamine and serotonin. Nevertheless, causality between drugs such as beta blockers or alpha agonists and nightmares is still unclear and further research needs to be done to investigate the biochemical mechanisms of nightmares. A person with PTSD having nightmares would wake up during the night more frequently and for a longer time than with idiopathic nightmares. However, the frequency of posttraumatic nightmares tends to decrease in an artificial lab setting, which would impact the content of nightmares. For all psychiatric disorders taken together, nightmare disorders are present in 29.9% of the cases, a much bigger rate than for the general population, which is 2–5%. Furthermore, having nightmares is linked to a significantly higher risk of attempting suicide and of death by suicide. Diagnosis and medication can only be given to patients that report the recurring nightmares to a psychiatrist or other physician. Medications like prazosin are sometimes used to treat nightmares in people with PTSD. It has demonstrated a significant nightmares' reduction, especially for the treatment of PTSD. Jayatunge has found significant results with people who have survived to a tsunami. Greenwald has successfully used the EMDR with children. There wasn't any negative consequence due to the EMDR sessions. Imagery rehearsal therapy is a cognitive behavioral therapy where the patient rescripts the nightmare in any way they choose and then practices the new dream they choose to have using imagery. In this treatment, the person has to write a new scenario of the nightmare with positive images that will be rehearsed during 10 to 20 minutes per day, in order to change the negative content of the nightmare. This method aims to change sleep habits with a clinician's help and the use of tools such as a sleep diary. Although many studies have been done in which positive results were recorded, there are few studies in which results were inconclusive or had a delayed effect. The Lucid Dreaming Therapy is a specific method of the Imagery Rehearsal Therapy. The dreamer is conscious during their dream and can modulate it. Consequently, anxiety decreases, controllability increases, expectations change, which will impact the frequency of nightmares. Several studies have shown significant results with the lucid dreaming therapy. Two studies indicate a decrease of the nightmare frequency after only 12 weeks and one study shows, in 80% of the cases, a total disappearance of the nightmares after one year. so far evidence for this treatment is still weak. Systematic Desensitization, using graduated exposure, has been shown to be efficient to treat chronic nightmares. Medication has shown efficacy to treat chronic nightmares among a PTSD population but the impact of pharmacological treatments on other populations, such as drug related nightmares, are unknown. Children with persistent nightmares range from 10% to 50%. Borderline personality disorder with Nightmare Disorder is very common, since the stages of sleep vary from that of a normal person (i. e. increased stage one sleep, and less stage four sleep). People with Borderline Personality disorder and Nightmare Disorder are usually the severest of those who have Borderline Personality Disorder; therefore, treating those with Nightmare Disorder may also help some with Borderline Personality Disorder. Hypnosis seems to be a new and effective treatment for those with Nightmare Disorder, since it increases relaxation. Nightmare disorder is also associated with those who have lower cholesterol. This connection is unclear; however, cholesterol may affect other hormones in the body (such as serotonin) which may affect one's sleep.